II USK 319/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania G. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Elblągu
o wypłatę emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 16 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 1579/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 lutego 2024 r. oddalił
apelację wnioskodawcy G. C. od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3
sierpnia 2022 r. oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Elblągu z dnia 28 stycznia 2021 r., którą przyznano
wnioskodawcy prawo do emerytury powszechnej, ustalono jej wysokość w kwocie
zaliczkowej, a jednocześnie zawieszono wypłatę tego świadczenia w związku z
pobieraniem przez wnioskodawcę emerytury wojskowej.
W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że wnioskodawca z tytułu pełnienia
zawodowej służby wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. pobiera emeryturę
wojskową z maksymalną podstawą wymiaru w wysokości 75%. Tymczasem
zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
II USK 319/24
2
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r.,
poz. 1631 ze zm.), w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń
przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub
wybrane przez zainteresowanego. Dotyczy to także przewidzianych w ustawie
zaopatrzeniowej świadczeń emerytalnych osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z
wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona
według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy zaopatrzeniowej. Sąd
Apelacyjny podniósł, że rozbieżności na tle tego przepisu wywołane wyrokiem Sądu
Najwyższego z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17 (OSNP 2019 nr 9, poz. 114)
ostatecznie wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (OSNP 2022 nr 6, poz. 58), przyjmując, że
ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2
stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej
wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z
tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez
niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy z dnia 10
grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin,
obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 305, dalej ustawa o zaopatrzeniu
żołnierzy). W świetle cytowanej uchwały zawieszenie wnioskodawcy przez organ
rentowy wypłaty emerytury cywilnej było zasadne.
Wnioskodawca zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w
całości, wnosząc o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie
na jego rzecz od organu rentowego kosztów postępowania za wszystkie instancje,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o
uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego,
a to art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, przez błędne przyjęcie, że skarżącemu,
który pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną
bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest
II USK 319/24
3
uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca
się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołano się na
potrzebę wykładni art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, „który wywołuje
rozbieżności w orzecznictwie, i to zarówno sądów powszechnych, jak i Sądu
Najwyższego”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na
przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
twierdzeniu o istnieniu potrzeby twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony
przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja
2018 r., I CSK 31/18, LEX nr 2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,
II USK 319/24
4
LEX nr 424365). Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko
wskazanie przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on
wątpliwości. Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty
i poważny charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także
wskazanie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do
dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX
nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych
orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej
wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że
wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym
stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319).
Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku, gdy podstawą
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii
tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we
wcześniejszych orzeczeniach, brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę
tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 marca 2010 r.,
II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr
1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10
kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK
143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr
2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).
Wniesiona skarga kasacyjna nie spełnia tak określonych warunków
omawianej powyżej przesłanki przedsądu, ponieważ przedstawiony problem
wykładni art. 95 ustawy emerytalnej zostały już rozstrzygnięty w powołanej przez
Sąd Apelacyjny i znanej w związku z tym skarżącemu uchwale składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21, która usunęła
występującą we wcześniejszym orzecznictwie rozbieżność. W uchwale tej
wyrażono pogląd prawny, zgodnie z którym ubezpieczonemu, który pozostawał w
II USK 319/24
5
zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę
wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia
okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych
świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej
w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu żołnierzy). Sąd Najwyższy w
powiększonym składzie stanął na stanowisku, że budzący wątpliwości
interpretacyjne zwrot „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została
obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy” (zaopatrzeniowej)
użyty w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, wykładany z uwzględnieniem reguł
gramatycznych, systemowych i funkcjonalnych powinien być rozumiany jako
odnoszący się tylko do żołnierzy, których emerytury są obliczane na podstawie tych
przepisów, a zatem do żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej,
odpowiednio po dniu 1 stycznia 1999 r. oraz po dniu 31 grudnia 2012 r. Istotne
pozostaje to, że uchwała III UZP 7/21 rozstrzygnęła wątpliwości interpretacyjne
dotyczące sytuacji, w której żołnierz zawodowy powołany do służby przed dniem 1
stycznia 1999 r. nie mógł skorzystać (z przyczyn obiektywnych) z możliwości
obliczenia emerytury wojskowej z uwzględnieniem „stażu cywilnego”, ponieważ
sytuacja ta była podobna do takiej, w której znajdował się żołnierz powołany do
służby po dniu 1 stycznia 1999 r. i którego emerytura została obliczona według
zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy zaopatrzeniowej. I to takiej sytuacji
dotyczył powodujący rozbieżność w orzecznictwie wyrok Sądu Najwyższego z dnia
24 stycznia 2019 r., I UK 426/17, w którym przyjęto, że użyte w art. 95 ust. 2 ustawy
emerytalnej sformułowanie „emerytura (...) obliczona według zasad określonych w
art. 15a albo art. 18e ustawy” (zaopatrzeniowej) oznacza odwołanie się do zasad
obliczenia emerytury wojskowej określonych w tych przepisach, a więc z
uwzględnieniem wyłącznie służby wojskowej, co z kolei uzasadnia prawo do
pobierania dwóch emerytur „wypracowanych” niezależnie od siebie. W uchwale
III UZP 7/21 Sąd Najwyższy szeroko wyjaśnił powody, dla których nie można
zaakceptować stanowiska skarżącego, iż powinien otrzymywać dwa świadczenia, a
tym samym wyznaczył standard interpretacyjny, który obecnie nie pozwala
akceptować wykładni prezentowanej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24
II USK 319/24
6
stycznia 2019 r., I UK 426/17. Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 7/21 wyraził
ponadto zdanie, że systemowa wykładnia użytego w art. 95 ust. 2 ustawy
emerytalnej zwrotu „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została
obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy” (zaopatrzeniowej)
daje podstawę do przyjęcia, że ów wyjątek należy interpretować nie tylko
przedmiotowo, to znaczy wyłącznie przez pryzmat zasad obliczania emerytury
wojskowej wynikających z art. 15a albo 18e ustawy zaopatrzeniowej, ale także
podmiotowo, co oznacza konieczność wzięcia pod uwagę adresatów tych
przepisów.
To dla nich ustawodawca wprowadził bowiem (na przyszłość) możliwość
równoczesnego pobierania emerytury wojskowej i emerytury powszechnej,
odbierając im równocześnie prawo do wzrostu emerytury wojskowej z tytułu
doliczenia stażu „cywilnego” i pozostawiając jednak taką samą możliwość (prawo
wyboru) także dla żołnierzy powołanych do służby przed dniem 2 stycznia 1999r.,
po spełnieniu (poczynając od dnia 1 stycznia 2025 r.) przesłanek określonych w
art. 18i ustawy zaopatrzeniowej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10
stycznia 2024 r., II USK 321/22, LEX nr 3688690).
Stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 7/21 jest
akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767; z
dnia 24 sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; z dnia 12 lipca 2023 r.,
I USKP 3580375; z dnia 23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; z dnia
25 sierpnia 2023 r., III USKP 148/21, LEX nr 3483035; z dnia 9 marca 2022 r.,
I USKP 75/21, LEX nr 3334645).
Skarżący nie wykazał zatem potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej,
wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. postanowił jak w
sentencji.
[SOP]
II USK 319/24
7
