II USK 303/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania S. sp. z o.o. z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie
z udziałem S. W. i S. 1 sp. z o.o. w W.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 1633/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału
w Warszawie na rzecz S. sp. z o.o. w W. i S.1 sp. z o.o. w W.
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwoty po 360
(trzysta sześćdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2024 r. oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w Warszawie od wyroku
Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 marca 2022 r., którym zmieniono
zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że stwierdzono, iż S.W. nie
II USK 303/24
2
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i
wypadkowemu w okresie od dnia 1 lutego 2013 r. do nadal jako pracownik S. spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawach: 1) naruszenia
przepisów postępowania - art. 3271 § 1 k.p.c., przez brak wskazania w
uzasadnieniu wyroku przyczyn nieuwzględnienia argumentacji/dowodów
wskazanych przez organ rentowy; art. 232 k.p.c. w związku z art. 477 k.p.c., przez
wydanie orzeczenia bez przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji wydanej
przez organ rentowy; 2) naruszenia prawa materialnego - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2024 r., poz. 497) w związku z art. 22 § 1 k.p., przez uznanie, że
pracodawcą dla ubezpieczonego jest S. 1 Sp. z o.o., mimo iż właścicielem S. 1 Sp.
z o.o. jest odwołująca się spółka; art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c., przez
przyjęcie, że organ rentowy nie udowodnił, iż rzeczywistym pracodawcą dla
ubezpieczonego była odwołująca się spółka, mimo że Sąd pominął materiał
zgromadzony w aktach rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni art. 3 k.
p. w związku z art. 22 § 1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej; art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku
z art. 3 k. p. w związku z art. 22 § 1 k. p., przez uznanie, że pracodawcą dla
ubezpieczonego jest S. 1 Sp. z o.o., mimo że z dokumentacji załączonej do akt
sprawy wynika, iż rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego pozostawała
odwołująca się spółka (przebicie zasłony korporacyjnej); art. 3 k. p. w związku z art.
22 § 1 k. p., przez niedokonanie ich wykładni z uwzględnieniem koncepcji przebicia
zasłony korporacyjnej; art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 2 ppkt a) w związku z
art. 8 ust. 2a oraz art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez
jego niezastosowanie, mimo że z załączonych do sprawy akt
rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej sprawie doszło do tzw.
przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę zawarte z S. 1 Sp. z
o.o. na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako
nieważne.
II USK 303/24
3
Mając na uwadze powyższe, organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania temu Sądowi; ewentualnie o uchylenie wyroku i orzeczenie co do
istoty sprawy przez oddalenie odwołania, a także o zasądzenie od odwołującej się
spółki na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
W ocenie organu rentowego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z
tej przyczyny, że Sąd meriti powinien poddać decyzję organu rentowego kontroli
merytorycznej, a zatem zbadać, czy organ ten prawidłowo zastosował przepisy
prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza
się do stwierdzenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony korporacyjnej
prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo-kapitałowych między wyżej
wymienionymi podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p., nie jest w
stanie poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw.
„uniesienie zasłony korporacyjnej” bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p. z
uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle
art. 22 § 1 k. p. spółka zależna, jako odrębny podmiot istniejący w obrocie
gospodarczym, będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla
ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności
mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich, jak zawarcie
umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka oraz
zainteresowana S. 1 sp. z o.o. wniosły o wydanie postanowienia o odmowie
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na ich
rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II USK 303/24
4
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego
rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,
wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
II USK 303/24
5
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym
bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem
zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na
usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na
wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w
sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r.,
II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;
z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r.,
II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno
zawierać odpowiednie skonkretyzowanie co najmniej jednej z przesłanek
przedsądu. Argumentacja uzasadniająca wniosek powinna dotyczyć ustawowo
określonych przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, z zachowaniem
standardu odpowiedniego do powagi postępowania kasacyjnego przed Sądem
Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących skargi profesjonalnych
prawników (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., III UZ 2/10,
LEX nr 622211).
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście
uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy
zasadność podniesionych w skardze zarzutów wynika prima facie, bez głębszej
analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie zarzucanych sądowi drugiej instancji
uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze
elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na
interpretacji przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego
II USK 303/24
6
wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu,
który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu
określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571).
W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie miała miejsca.
Odnosząc się do powoływanej przez organ rentowy konstrukcji tzw.
„przebicia zasłony korporacyjnej”, warto zauważyć, że poglądy wyrażone między
innymi w wymienionym w skardze wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października
2017 r., II UK 488/16 (LEX nr 2361596) bazowały na ustaleniu, iż spółkę zależną i
spółkę dominującą łączyła umowa, na mocy której spółka zależna zobowiązała się
do realizacji usług na rzecz spółki dominującej przez swoich pracowników i na tej
podstawie kierowała swoich pracowników do wykonywania pracy w spółce
dominującej i otrzymywała za to wynagrodzenie. Takich relacji nie ustalono w
niniejszej sprawie, a to one pozwalały na wyciągnięcie wniosku o nadużywaniu
konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy wynikającej z definicji
zawartej w art. 3 k.p. ze skutkiem polegającym na uznaniu, że określone działania
podejmowane przez jeden podmiot uznaje się w istocie za działania innego
podmiotu (gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” tworzy
kontrolowaną przez siebie spółkę, powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników
celem obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań).
Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego”
miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych, gdyby odwołująca się twierdziła, że w sprawie
przywołany przepis nie ma zastosowania. Wówczas organ rentowy dążyłby do jego
zastosowania, argumentując, że ścisłe powiazanie między spółkami w ramach tej
samej grupy kapitałowej w każdym przypadku świadczy o tożsamości interesu
ekonomicznego w ramach grupy. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 8
ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie budzi jednak wątpliwości.
Wykonując umowę zlecenia zawartą z odwołującą się, ubezpieczeni - jako
pracownicy spółki zależnej z tytułu tejże umowy cywilnej - podlegają
ubezpieczeniom jako pracownicy. Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem organu
rentowego (niepopartym dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że
II USK 303/24
7
stosunek pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości
łączyłby ubezpieczonych z odwołującą się, to nie miałaby to wpływu na
zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Tylko gdyby przyjąć, że zawarte z odwołującą się umowy cywilne w swojej istocie
skrywają stosunek pracy, art. 8 ust. 2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas
również istniałby tytuł pracowniczy do podlegania ubezpieczeniom społecznym,
choć z art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Reasumując, wypada stwierdzić, że organ rentowy we wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazał nie tylko kwalifikowanej formy jej
zasadności, lecz w ogóle nie był w stanie wyjaśnić, na czym miałoby polegać
naruszenie przez Sąd drugiej instancji przywołanych przepisów w jakimkolwiek
stopniu.
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Orzeczenie o
kosztach postępowania kasacyjnego znajduje oparcie w art. 98 § 1 i 3 w związku z
art. 39821 k.p.c.
[SOP]
