II USK 293/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania K. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy
z udziałem T. W.
o składki,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 877/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od K. P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Bydgoszczy tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) złotych
z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 lutego 2024 r. oddalił
apelację K. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2023
r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Bydgoszczy ustalającej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykonywania pracy na podstawie
II USK 293/24
2
umów o pracę oraz umów zlecenia na rzecz P. w Ż. dla ubezpieczonych A. S. oraz
T. W.
Płatnik składek wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawie naruszenia
prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 18 ust. 3 i art. 20 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z
2025 r., poz. 350) w związku z § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie zasad ustalania podstawy
wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (jednolity tekst: Dz.U. z
2025 r., poz. 316), przez jego niezastosowanie; oraz 2) art. 742 i art. 3531 k.c.,
przez nieuwzględnienie prawa do zwrotu kosztów przyjmującego zlecenie przez
zleceniodawcę, przy równoczesnym błędnym przyjęciu, że zainteresowani byli
oddelegowani, mimo iż oddelegowany może być tylko pracownik a nie
zleceniobiorca.
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku w celu
ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz odwołującego się od organu
rentowego kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ocenie skarżącego, skarga jest oczywiście uzasadniona. Uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się w zasadniczej
części do polemiki ze stanem faktycznym ustalonym przez Sąd meriti, bądź na
twierdzeniach o faktach odmiennych niż ustalony stan faktyczny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od
odwołującego się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
Z uwagi na niespełnienie ratio valoris skarga kasacyjna zainteresowanego A.
S. została odrzucona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II USK 293/24
3
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
II USK 293/24
4
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu,
iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK
4/08, LEX nr 459291; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia
19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność
skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla
uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla
przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego
oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX
nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego
2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr
II USK 293/24
5
490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca
2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy
stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu.
Tezę o oczywistej zasadności skargi trzeba odnieść do wiążących ustaleń
Sądu meriti. W postępowaniu kontrolnym organ rentowy ustalił dla ubezpieczonych
wysokość składek na wskazane we wstępie ubezpieczenia w związku z
przeprowadzoną kontrolą u płatnika. Skarżący deklarował podstawy wymiaru
składek niezgodne z faktycznie wypłacanymi wynagrodzeniami. Organ rentowy
oparł swoje ustalenia na dokumentacji pozyskanej od świadka Grażyny
Wiśniewskiej w postaci kartek z zeszytu z obliczeniami wynagrodzeń, historii
rachunków bankowych płatnika z lata 2014-2016 oraz protokołów przesłuchania
ubezpieczonych i świadków. W toku kontroli organ rentowy pozyskał również
protokół kontroli podatkowej przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu
Skarbowego w Żninie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena
wiarygodności dowodów w postaci kartek zawierających rozliczenia z
ubezpieczonymi (tzw. karteczek) nie narusza dyspozycji art. 233 k.p.c. Dowody te
podlegały weryfikacji co do zgodności z prawdą w kontekście całokształtu materiału
dowodowego. Nie tylko dane wynikające z kartek z rozliczeniami, ale również
dowody osobowe wskazują, że ubezpieczeni zatrudnieni na stanowiskach
robotniczych, niezależnie od podstawy zatrudnienia, otrzymywali w istocie
wynagrodzenie według stawki godzinowej. W ocenie Sądu meriti, opartej na
analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, żadne inne elementy
wynagrodzenia (oprócz stawki godzinowej - wyrażonej lub euro - mnożonej przez
liczbę przepracowanych godzin), wbrew wypłacane twierdzeniom strony
odwołującej się o rzekomo wypłacanych dietach, nie były wypłacane
zleceniobiorcom. Firma ORION przygotowywała polecenia wyjazdu służbowego z
rzekomym rozliczeniem diet, jednakże te diety nie były wypłacane zleceniobiorcom.
Kwoty znajdujące się na przedmiotowych dokumentach (poleceniach wyjazdu
służbowego), na których albo nie ma podpisów zleceniobiorców, albo też były one
II USK 293/24
6
składane na pustym druku (in blanco) były wykazywane jako diety dla potrzeb
księgowych, podczas gdy w rzeczywistości nie były wypłacane.
W świetle tak poczynionych ustaleń faktycznych nie ma podstaw do
rozważania, czy Sąd drugiej instancji naruszył przepisy prawa materialnego w
sposób rażący (w szczególności przepisy rozporządzenia w sprawie
szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe). Skoro bowiem zgodnie z art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i
oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, to i o oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej nie można wnioskować na podstawie zakwestionowania
podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7
września 2012 r., V CSK 529/11, LEX nr 1222170; z dnia 13 lutego 2014 r., I UK
408/13, LEX nr 1646932; z dnia 29 września 2020 r., III PK 188/19,
LEX nr 3148261).
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach
postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 w związku z
art. 39821 k.p.c.
[r.g.]
