II USK 288/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 grudnia 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie
z udziałem W.P. i S.1 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.
o niepodleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1435/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się i
zainteresowanej spółki kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) zł
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, III Oddział w Warszawie od wyroku
Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 września 2022 r., zmieniającego decyzję
organu rentowego z dnia 8 marca 2022 r., stwierdzającego że W.P. (dalej jako
zainteresowany) nie podlegał jako pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek S.
II USK 288/25
2
Sp. z o.o. w W. (dalej jako odwołująca się lub płatnik) z tytułu wykonywania umowy
o pracę zawartej z S.1 Sp. z o.o. (dalej jako Spółka) od dnia 1 stycznia 2006 r. do
dnia 31 sierpnia 2018 r.
W sprawie ustalono, że zainteresowany był zatrudniony przez Spółkę, we
wskazanych okresach, na podstawie kolejnych umów o pracę. W spornym okresie
mieli też umowy zlecenia zawarte z odwołującą się, na podstawie których
wykonywali podobne czynności co w oparciu o umowę o pracę. Odwołująca się jest
wspólnikiem Spółki. Obie spółki wchodzą w skład jednej grupy kapitałowej, w której
jednostką dominującą jest odwołująca się. Sądy obu instancji uznały, że organ
rentowy zaskarżoną decyzją nieprawidłowo zastosował art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U.
z 2025 r., poz. 350, dalej jako ustawa systemowa), ponieważ dla prawidłowego
zastosowania tego przepisu nie dokonuje się stwierdzenia fikcyjności (nieważności)
umowy cywilnoprawnej. Na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej to Spółka
powinna być płatnikiem składek od przychodu uzyskiwanego przez
zainteresowanego z umowy o pracę i umowy zlecenia, a nie odwołująca się.
Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok Sądu
Apelacyjnego w całości. Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z uwagi na fakt, iż skarga jest oczywiście uzasadniona z
następujących przyczyn: (-) sąd powinien poddać decyzję organu kontroli
merytorycznej, a zatem zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy
prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza
się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie „zasłony korporacyjnej”
prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to
jest art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; (-) sąd ograniczając
się do badania powiązań osobowo-kapitałowych między wymienionymi podmiotami
wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu
rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony
korporacyjnej” bez wykładni art. 3 i art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji
przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p. spółka zależna
jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym będzie w sposób
II USK 288/25
3
oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego z uwagi na
konieczność wykonania szeregu formalnych czynności mających na celu
urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych)
w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie umowy o pracę, obsługa
kadrowo-płacowa itp.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się oraz zainteresowany
wnieśli o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej
ewentualnie jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania, ponieważ nie jest oczywiście uzasadniona. Ujęta w
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność
podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.
Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,
zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w
szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście
sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i
nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na
oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie
faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., IV CSK
263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie
miała miejsca.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela argumentację wyrażoną
w uzasadnieniach m.in. postanowień Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2024 r.,
II USK 154/23 (LEX nr 3703679), z dnia 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr
3687155), z dnia 16 października 2024 r. II USK 211/23 (LEX nr 3768918), z dnia
II USK 288/25
4
4 grudnia 2024 r., II USK 4/24, (LEX nr 3815820), z dnia 18 września 2024 r.,
II USK 171/24 (LEX nr 3769543), z dnia z dnia 16 kwietnia 2025 r., II USK 275/24
(LEX nr 3863788), którymi odmówiono przyjęcia analogicznie argumentowanych
skarg kasacyjnych organu rentowego złożonych w podobnych sprawach
dotyczących odwołującej się oraz zainteresowanej spółki.
O oczywistej zasadności skargi nie świadczy wyrażany przez organ rentowy
pogląd, iż "Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem
zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym
stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy
faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia
art. 8 ust. 2a ustawy systemowej". Tak sformułowany postulat w żaden sposób nie
przemawia „prima facie”, że skarga jest oczywiście uzasadniona i zostanie
rozstrzygnięta na korzyść skarżącego, aby wyeliminować z obrotu prawnego
wadliwe orzeczenie, tym bardziej, że taka kontrola prawidłowości zaskarżonej
decyzji została przeprowadzona. Ponadto trafnie uwypuklił Sąd Najwyższy w
postanowieniu z 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr 3687155), odmawiając
przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego w sprawie o tym samym stanie faktycznym i
prawnym odnośnie do innego zainteresowanego, że „zastosowanie art. 8 ust. 2a
nie budzi wątpliwości. Wykonując umowę zlecenia zawartą z odwołującą się,
zainteresowany jako pracownik spółki zależnej z tytułu tejże umowy cywilnej
podlega ubezpieczeniom jako pracownik. Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem
organu (niepopartym dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że stosunek
pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości łączyłby
ubezpieczonego z odwołującą się, to nie miałaby wpływu na zastosowanie w
sprawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tylko gdyby uznać, że zawarte z
odwołującą się umowy cywilne w swojej istocie skrywają stosunek pracy, art. 8 ust.
2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas również istniałby tytuł pracowniczy, choć
z art. 8 ust. 1 ustawy" (tak też m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 czerwca
2024 r., II USK 226/23, niepubl.; z 24 kwietnia 2024 r., II USK 179/23, LEX nr
3715417; z 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23, LEX nr 3703679; z 20 marca 2023 r.,
II USK 219/23, LEX nr 3695251).
II USK 288/25
5
Odnosząc się do rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu cywilnym z
zakresu ubezpieczeń społecznych, należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy w
wyroku z 10 maja 2017 r., I UK 184/16 (LEX nr 2305920) stwierdził, że ciężar
udowodnienia wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą
się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków
dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że
rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść
negatywne skutki nieudowodnienia określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja
ciężaru dowodowego. Pozwala rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas,
gdy sąd nie zdołał w ogóle albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego
sprawy. Czym innym jest natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał
dowodowy, kierując się metodą kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c., i na tej podstawie
dokonał wiążących ustaleń stanu faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do
właściwego lub niewłaściwego rozłożenia ciężaru dowodowego.
W rozpoznawanej sprawie Sądy meriti odnosząc się do środków
dowodowych przedstawionych przez organ rentowy w sprawie, oceniwszy, że nie
jest możliwe uprawdopodobnienie, że między ubezpieczonym a spółką zależną nie
istniał stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany, nie potwierdziły
stanowiska organu. Nie sposób w rozpoznawanej sprawie stwierdzić na czym
rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły rozkładu ciężaru dowodu przez
Sądy, skoro korzystna dla odwołującej się okoliczność (wykonywanie pracy dla
spółki zależnej) została udowodniona, zaś okoliczność wykazana przez ZUS
(zależność spółki będącej pracodawcą od odwołującej) nie wpływa na konkluzję co
do to, który podmiot jest w tym przypadku pracodawcą. Wobec tego wskazać
należy, że w orzecznictwie utrwalona jest wykładnia negująca możliwość
skutecznego podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd
drugiej instancji art. 6 k.c., gdy zmierza on do zakwestionowania ustaleń
faktycznych (por. wyroki: z 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000 Nr 12,
poz. 232; z 15 października 2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635; z 8 listopada
2005 r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07, LEX nr
465919).
II USK 288/25
6
Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego"
miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych, gdyby odwołująca się twierdziła, że w sprawie
przywołany przepis nie ma zastosowania. Wówczas organ dążyłby do jego
zastosowania argumentując, że ścisłe powiązanie między spółkami w ramach tej
samej grupy kapitałowej w każdym przypadku świadczy o tożsamości interesu
ekonomicznego w ramach grupy. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 8
ust. 2a nie budzi jednak wątpliwości. Wykonując umowę zlecenia zawartą z
odwołującą się, ubezpieczony jako pracownik spółki zależnej z tytułu tejże umowy
cywilnej podlega ubezpieczeniom jako pracownik. Nawet gdyby zgodnie z
oczekiwaniem organu (niepopartym dostatecznym materiałem dowodowym) uznać,
że stosunek pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką zależną w
rzeczywistości łączył ubezpieczonego z odwołującą, to nie miałoby wpływu na
zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Tylko gdyby uznać, że zawarte z odwołującą się umowy cywilne w swojej istocie
skrywają stosunek pracy, art. 8 ust. 2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas
również istniałby tytuł pracowniczy, choć na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r., II USK 4/24, LEX nr
3815820).
Resumując, organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie wykazał nie tylko kwalifikowanej formy jej zasadności, lecz w ogóle
nie był w stanie wyjaśnić na czym miałoby polegać naruszenie przywołanych
przepisów.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art.
3989 § 2 k.p. oraz art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.).
AGM
[SOP]
II USK 288/25
7
Bohdan Bieniek
Bohdan Bieniek
