II USK 270/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania K. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
o składki,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt III AUa 1414/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […]
Oddziału w Warszawie na rzecz K. S. tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset)
złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 marca 2024 r. oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Warszawie od wyroku
Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r. zmieniającego
zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że nakazano zwrot na rzecz
K. S. nienależnie opłaconych składek za okres od marca 1993 r. do marca 1998 r.
II USK 270/24
2
Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Warszawie, zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawach
naruszenia prawa materialnego: art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350) w związku z art. 35
pkt 5 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń
społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r., poz. 137 ze zm.), przez ich
niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że w przypadku nienależnie opłaconych
przez odwołującego się składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca
1993 r. do marca 1998 r. za początek biegu przedawnienia prawa do zwrotu
wymienionych składek należy uznać dzień 17 maja 2021 r, tj. dzień wydania przez
organ rentowy decyzji stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom
społecznym przez odwołującego się w wyżej wymienionym okresie, podczas gdy
do nienależnie opłaconych składek za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. stosować
należy wskazany przepis ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń
społecznych, w myśl którego składek tych nie można dochodzić, jeżeli od daty ich
opłacenia upłynęło 5 lat, co prowadzi do wniosku, iż w przedmiotowej sprawie bieg
terminu przedawnienia prawa do zwrotu ostatniej wpłaty upłynął w miesiącu
kwietniu 2003 r.
Wobec powyższego, skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w całości i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie od strony
odwołującej się na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
według norm przepisanych.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy
powoła się na oczywistą zasadność skargi wynikającą z rażącego naruszenia
prawa materialnego - art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
oraz art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 35 pkt 5
ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie
II USK 270/24
3
od organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia przysługującym od
każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w
sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.
Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem
weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego
orzeczenia Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania
przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać
obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
II USK 270/24
4
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu,
iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK
4/08, LEX nr 459291; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia
19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność
skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa
jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z
dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r.,
I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107;
z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK
11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
skarżący nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu.
II USK 270/24
5
Wypada przypomnieć, że użyte w art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych pojęcia "rozliczać i opłacać" odnoszą się tylko do tych czynności, które
poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak: ustalenie podstawy
wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp. i nie
obejmują biegu terminu oraz innych cech przedawnienia należności z tytułu składek
na ubezpieczenie społeczne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w
Warszawie z dnia 18 marca 2009 r., II GSK 835/08, LEX nr 570289). Konsekwencją
prawną tego poglądu jest konstatacja, że skoro w dniu 25 listopada 1998 r. (data
wejścia w życie art. 24 ustawy systemowej) dochodzone od wnioskodawcy
należności składkowe nie były przedawnione, zastosowanie znajdzie art. 24 ust. 4 i
5 ustawy systemowej, według którego "należności z tytułu składek ulegają
przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o
którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się
wymagalne", zaś "bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia
należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna
czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został
zawiadomiony dłużnik" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK
313/10, OSNP 2012 nr 9-10, poz. 126).
Konkludując, trzeba stwierdzić, że przedawnienie należności składkowych
należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu
przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie
lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na
wydłużenie terminu wymagalności należności.
W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że składki za okres od dnia 1
maca 1993 r. do dnia 31 marca 1998 r wpłacone przez K. S. w okresie od kwietnia
1993 r. do kwietnia 1998 r. były nienależne. W dniu wejścia w życie przepisu art. 24
ust. 6b ustawy systemowej (to jest 30 grudnia 1999 r.) nienależnie opłacone przez
wnioskodawcę składki nie uległy jeszcze przedawnieniu. W tym stanie rzeczy Sąd
meriti prawidłowo uwzględnił dla oceny roszczenia wnioskodawcy przepis art. 24
ust. 6b ustawy systemowej stanowiący, że Zakład zawiadamia płatnika składek o
kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być
zwrócone, chyba że nie stanowią więcej niż 5% najniższego wynagrodzenia (w
II USK 270/24
6
aktualnym brzmieniu - jeżeli kwota nienależnie opłaconych składek przekracza
dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w
administracji). Sąd ustalił, że dopiero z dniem wydania przez organ rentowy decyzji
z 17 maja 2021 r., stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom
społecznym przez odwołującego się w okresie od 1 marca 1993 r. do 31 marca
1998 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, można było uznać, iż
doszło do zawiadomienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o wysokości
nienależnie opłaconych składek. W dniu dokonania zawiadomienia obowiązywał
zaś przepis art. 24 ust. 6g ustawy systemowej. Konieczne jest podkreślenie, że art.
24 ust. 6g i art. 24 ust. 6b ustawy systemowej pozostają we wzajemnej relacji i nie
można ich wykładać niezależnie od siebie. Z tego też względu okresu, od którego
rozpoczyna się liczenie terminu przedawnienia, nie można analizować w oderwaniu
od obowiązku organu rentowego zawiadomienia o kwocie nadpłaconych składek.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, nie można uznać, aby Sąd drugiej
instancji w sposób rażący i oczywiście bezzasadny zastosował przepisy ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych z pominięciem art. 109 tejże ustawy w związku
z art. 35 pkt 5 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego
skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c. należało
postanowić jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98
§ 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[a.ł]
