II USK 247/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania D. Ż.
przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
w Województwie [...]
o ustalenie stopnia niepełnosprawności,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego w S.
z dnia 26 stycznia 2024 r., sygn. akt V Ua 78/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w S. na
rzecz radcy prawnego A. M. tytułem kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych
powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 25 stycznia 2024 r. oddalił
apelację D. Ż. od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 13 listopada 2023 r.,
którym oddalono jego odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw
Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 12 grudnia 2022 r.
II USK 247/24
2
D. Ż. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sąd drugiej instancji, zaskarżając
orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawie naruszenia prawa
procesowego: art. 227 i art. 232 k.p.c., przez nierozpoznanie wniosku dowodowego
zgłoszonego w piśmie zatytułowanym „odwołanie” z dnia 2 października 2023 r.
zarówno przez Sąd pierwszej instancji, jak i przez Sąd drugiej instancji - wprawdzie
w treści wskazanego pisma nie ujęto wprost takiego wniosku, jednak wynika on z
treści pisma - co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na to, że zgodnie z
art. 278 § 1 k.p.c. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, gdy
zachodzi taka potrzeba. Nie rozpoznając wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii
biegłego w sferze wymagającej wiadomości specjalnych, Sąd narusza art. 278 k.p.c.
i w konsekwencji art. 233 § 1 k.p.c., przez dowolną ocenę zebranego w sprawie
materiału dowodowego, dokonaną na własnych przekonaniach Sądu Okręgowego
w oderwaniu od opinii biegłego sądowego neurologa, gdzie przedmiot
postępowania wymaga wiadomości specjalnych, których Sąd nie posiada.
Ponadto skarżący podnosi zarzut nieważności postępowania, przez
pozbawienie odwołującego się możliwości obrony swoich praw w związku z
nieustanowieniem dla D. Ż. pełnomocnika z urzędu.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Okręgowego w S. w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Pełnomocnik skarżącego wniósł także o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym. Oświadczył, że koszty
te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części oraz oświadczył, że jestem
podatnikiem VAT.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych: czy Sąd może
wydać rozstrzygnięcie w sprawie w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy nie
został zebrany w całości, mimo wniosku D. Ż., z którego wynika potrzeba powołania
biegłego z zakresu neurologii mimo tego, że wniosek ten nie został złożony w
sposób bezpośredni ale z treści pisma zatytułowanego „odwołanie” z dnia 2
października 2023 r. taki wniosek wypływa, zaś Sąd w żaden sposób do wniosku
tego nie odniósł się, nie zobowiązał także D. Ż. do doprecyzowania złożonego
II USK 247/24
3
wniosku; czy też Sąd w takiej sytuacji zobowiązany jest pod rygorem naruszenia art.
278 § 1 k.p.c. dopuścić dowód z opinii biegłego, w tym również czy istnieje taka
możliwość z urzędu na podstawie art. 232 k.p.c., mimo zgłoszonego w tej kwestii
przez stronę wniosku dowodowego, z uwagi na bliższe wyjaśnienie określonej
okoliczności faktycznej wymagającej wiadomości specjalnych?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia przysługującym od
każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w
sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.
Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem
weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego
orzeczenia Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania
przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać
obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
II USK 247/24
4
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne".
Zagadnienie to powinno być nadto istotne z uwagi na wagę przedstawionego
przez skarżącego problemu interpretacyjnego dla systemu prawa. Nie może mieć
zatem charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi
odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej
zaskarżonego rozstrzygnięcia (tak: w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30
kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, LEX nr 1678102).
Przedstawione przez pełnomocnika skarżącego zagadnienie nie ma
charakteru uniwersalnego. Składający skargę kasacyjną dąży do podważenia
ustaleń faktycznych w rozpoznanej sprawie przez wykazanie konieczności
przeprowadzenia dodatkowych opinii biegłych, powoływanych ostatecznie z urzędu
przez Sąd meriti.
Oceniając przedstawione zagadnienie, należy mieć na uwadze, że zdaniem
Sądu Okręgowego treść opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii
daje podstawę do twierdzenia, iż przekonanie ubezpieczonego o przesłankach do
orzeczenia wyższego stopnia niepełnosprawności nie znalazło potwierdzenia w
materiale dowodowym zebranym w sprawie. Wbrew subiektywnej ocenie
skarżącego, podzielono pogląd Sądu Rejonowego, że z treści wskazanych opinii
wypływa zgodny wniosek, iż ubezpieczony spełnia warunki do zaliczenia go jedynie
do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Dopuszczone w sprawie opinie biegłych
odpowiadały schorzeniom wskazywanym przez skarżącego, tj. zespołowi
zależności alkoholowej oraz chorobom towarzyszącym, takim jak zaburzenia
osobowości.
II USK 247/24
5
Przewidziane w art. 232 zdanie drugie k.p.c. uprawnienie sądu dopuszczenia
dowodu niewskazanego przez strony ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że
nieprzeprowadzenie tego dowodu przez Sąd z urzędu tylko w szczególnym
wypadku może uzasadniać podstawę kasacyjną (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia
25 marca 1998 r., II CKN 656/97, OSNC 1998 nr 12, poz. 208 oraz z dnia 24
października 2019 r., III UK 332/18, LEX nr 3561265). Działanie sądu z urzędu
może bowiem prowadzić do naruszenia prawa do bezstronnego sądu i
odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron.
Należy zatem przyjąć, że sąd może dopuścić dowód z urzędu wyjątkowo, gdy
zachodzi potrzeba ochrony szczególnego interesu publicznego. Jest to prawo sądu,
a nie obowiązek i skorzystanie z tego uprawnienia uzależnione jest od oceny
sytuacji procesowej danej sprawy, natomiast nie może być wynikiem niekorzystania
przez stronę ze stosownych środków procesowych (wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 64/17, LEX nr 2549250).
Sąd nie jest obowiązany dążyć do sytuacji, aby opinią biegłego zostały
przekonane również strony. Wystarczy, że opinia jest przekonująca dla sądu.
Dlatego sąd ma obowiązek dopuszczenia (również z urzędu - art. 232 zdanie
drugie k.p.c.) dowodu z dalszej opinii tylko wówczas, gdy zachodzi taka potrzeba, a
więc wtedy, gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki, bo nie odpowiada na
postawione tezy dowodowe, jest niejasna, czyli nienależycie uzasadniona lub
nieweryfikowalna, to jest gdy przedstawiona przez biegłego (biegłych) analiza nie
pozwala sądowi skontrolować rozumowania autorów opinii co do trafności
wniosków końcowych.
Takich wad Sąd drugiej instancji nie stwierdził, uznając, że wiedza specjalna,
którą posiadali biegli z zakresu psychologii i psychiatrii, jest adekwatna dla
zastosowania prawa materialnego.
Skarżący błędnie formułuje zagadnienie prawne, pomijając dorobek
orzeczniczy dotyczący przeprowadzenia dowodu z urzędu, w szczególności
dowodu z opinii biegłego, co pozbawia przedstawiony problem waloru nowości, a
także abstrakcyjności.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nieopłaconej
II USK 247/24
6
pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd Najwyższy orzekł stosownie
do § 16 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października
2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1715 ze zm.).
[a.ł]
