II USK 23/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 września 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania M.P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
z udziałem E. w likwidacji reprezentowanej przez likwidatora "A." spółkę z
ograniczoną odpowiedzialnością w G.
o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 września 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt III AUa 578/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r., VII U 4128/19
zmienił decyzję z dnia 25 kwietnia 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Gdańsku w ten sposób, że stwierdził, iż M.P. nie jest zobowiązany do
zapłaty kwoty 180 728,70 zł z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz
Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę i kosztów
egzekucyjnych w łącznej 8581,62 zł (pkt 1.) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Gdańsku na rzecz odwołującego się kwotę 5.400 zł tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).
II USK 23/25
2
Wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., III AUa 578/23, Sąd Apelacyjny w
Gdańsku oddalił apelację organu rentowego oraz zasądził od niego na rzecz
odwołującego się kwotę 4.050 zł w raz z odsetkami, o których mowa w art. 98 § 11
k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
apelacyjnym.
W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie: 1. art. 31 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U. z 2018 r.,
poz. 300); 2. Art. 116a ustawy Ordynacja podatkowa.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił
występowaniem istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistością skargi
kasacyjnej.
W ocenie organu rentowego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
ze względu okoliczność dokonania przez Sąd Apelacyjny błędnej wykładni
przepisów prawa materialnego, w oparciu o którą to błędną wykładnię zapadłe
wadliwe prawomocne orzeczenie tego Sądu.
Skarżący podniósł, że kwestią która wymaga pochylenia się przez Sąd
Najwyższy jest funkcja rektora w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania
uczelni z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji gdy nie zostaje powołany inny
organ zarządzający.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania; uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do
ponownego jej rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i
rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez zmianę wyroku Sądu Okręgowego w
Gdańsku z dnia 15 lutego 2023 r. i oddalenie odwołania od decyzji ZUS z dnia 31
maja 2019 r.; a także o rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika
pozwanego organu oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz Zakładu
zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na brak istotnego zagadnienia
prawnego oraz brak konieczności wykładni przepisów prawnych, alternatywnie o
oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz o
II USK 23/25
3
zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania
przed Sądem Najwyższym w wysokości trzykrotnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
Sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.
3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
II USK 23/25
4
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na
wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10
marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08,
LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi
kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne
polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego
przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym
także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr 1102817). Analogicznie
należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego,
formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek
II USK 23/25
5
ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd
Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno:
1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571);
2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić
Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się
do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia
22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III
CZP 119/08, LEX nr 478179);
3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą (postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, LEX nr 864002; z dnia 22
listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr 560504) i
4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne)
wątpliwości.
Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej
sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i
praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania
przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
25 października 2007 r., V CSK 356/07, LEX nr 621243).
W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność
skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla
uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla
przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego
II USK 23/25
6
oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX
nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego
2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr
490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008
r., II UK 38/08, LEX nr 494134).
W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że skarżący łączą oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej z istnieniem zagadnienia prawnego, które wymaga
rozstrzygnięcia. Tymczasem, już tylko z samej przedstawionej wyżej istoty
ustawowych przesłanek przedsądu przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
wynika, że co do zasady nie mogą one występować jednocześnie. Za wyrokiem
Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2011 r., I PK 43/11 (LEX nr 1408141), warto
wskazać, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie
prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej
zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i
wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi
na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4
powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok
jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna
wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.
(por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia lipca 2011 r., II UK
24/11, LEX nr 1365662)
Po drugie należy zauważyć, że skarżący pomimo powołania się na
przesłankę przedsądu wynikającą z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. tj. na występowanie
istotnego zagadnienia prawnego w ogóle nie podjął próby jego sformułowania. Nie
można bowiem przyjąć, że lakoniczne stwierdzenie, iż Sąd Najwyższy powinien
pochylić się nad funkcją Rektora w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania
uczelni z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji, gdy nie zostaje powołany inny
II USK 23/25
7
organ zarządzający stanowi spełnienie obowiązku sformułowania istotnego
zagadnienia prawnego.
Po trzecie nie zachodzi potrzeba przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
ze względu na oczywistą zasadność kasacji.
Pozwany wskazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze
względu okoliczność dokonania przez Sąd Apelacyjny błędnej wykładni przepisów
prawa materialnego, w oparciu o którą to błędną wykładnię zapadło wadliwe
prawomocne orzeczenie tego Sądu. Skarżący nie wskazuje przy tym przepisów,
których naruszenie ma wymiar kwalifikowany. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący, przywołując szereg przepisów łączy
obie przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, tak więc nie jest
możliwe ustalenie, które z powoływanych przepisów Sąd drugiej instancji naruszył
w sposób kwalifikowany.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nie orzeczono z uwagi na
brak wniosku o ich zasądzenia na etapie przedsądu.
I.T.]
[a.ł]
