II USK 168/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania N. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B.
oraz M.Z.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy
o ustalenie obowiązku ubezpieczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 26 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki oraz M.Z.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt III AUa 1346/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od każdego z odwołujących się na rzecz organu
rentowego 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami
wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 listopada 2023 r. w pkt I.
sprostował oczywistą omyłkę pisarską w rubrum oraz w punkcie 2 sentencji wyroku
Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2022 r. poprzez zastąpienie
oznaczenia płatnika składek jako „N. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z
siedzibą w B.” oznaczeniem „ N. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z
II USK 168/24
2
siedzibą w B.”; w pkt II. oddalił apelację N. spółki z o.o. w B. oraz M.Z. od wyroku
Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2022 r. .oddalającego odwołanie
M.Z. i płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Bydgoszczy z 2 lutego 2021 r., stwierdzającej, że M.Z. nie podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako
pracownik u płatnika składek N. spółki z o. o. od 1 czerwca 2019 r., w pkt III.
zasądził koszty postępowania.
Płatnik składek i ubezpieczona wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2023 r., zaskarżając ten wyrok w
całości oraz zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 22 § 1 k.p., poprzez jego błędną
wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd orzekający, że dla ustalenia istnienia
stosunku pracy pomiędzy ubezpieczoną M.Z. a płatnikiem składek N. w B., istotnym
jest towarzysząca płatnikowi składek motywacja w zakresie zatrudnienia
ubezpieczonej, cel zawarcia umowy, jego ekonomiczne uzasadnienie oraz
rzeczywista potrzeba zaangażowania pracownika u płatnika składek, a nie
faktyczne i odpłatne, wykonywanie przez ubezpieczoną pracy na rzecz pracodawcy,
jego ryzyko, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez
pracodawcę,
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1,
art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 rzeczonej ustawy, poprzez ich błędną
wykładnię, a w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd orzekający, że
ubezpieczoną M.Z. i płatnika składek N. w B. nie łączył stosunek pracy, a to z
uwagi na zachodzący w ocenie Sądu drugiej instancji brak ekonomicznego
uzasadnienia oraz rzeczywistej potrzeby zaangażowania pracownika u płatnika
składek, podczas gdy ubezpieczona M.Z. pozostawała względem płatnika składek
w faktycznym stosunku pracy i świadczyła pracę na podstawie zawartej z
płatnikiem umowy o pracę;
3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c., mające istotny wpływ
na wynik sprawy, a to w konsekwencji przekroczenia przez Sąd orzekający granic
swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie ich oceny w sposób dowolny,
II USK 168/24
3
wybiórczy i jednostronny, bez uwzględnienia zasad doświadczenia życiowego i
logicznego rozumowania, poprzez:
a) sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w
postaci zgromadzonych dokumentów oraz zeznań stron ustalenie braku istnienia
pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek stosunku pracy, podczas gdy obie
strony tego stosunku pracy zgodnie potwierdziły jego istnienie oraz okoliczności
faktycznego wykonywania przez ubezpieczonego odpłatnej pracy na rzecz
pracodawcy;
b) sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w
postaci zeznań świadków (A.P., T.S., M.K.1, M.K.2, M.K.3, M.O. ustalenie braku
istnienia pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek stosunku pracy, podczas
gdy zeznania tych osób, nie mających żadnego związku ze stronami ani interesu w
składaniu na rzecz któregokolwiek z nich fałszywych zeznań, zgodnie potwierdzają
okoliczność faktycznego, regularnego świadczenia pracy przez ubezpieczonego na
rzecz płatnika składek;
Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na
zachodzącą potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, czego przykładem są zapadłe w niniejszej sprawie wyroki, w
konfrontacji z wyrokiem Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 8
września 2022 r. (sygn. akt VII U 4369/19) i wyrokiem Sądu Okręgowego w
Rzeszowie z dnia 26 września 2019 r. (sygn. akt IV U 492/19), odmiennych co
rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 22 § 1 k.p., w odniesieniu do zagadnienia czy dla
ustalenia stosunku pracy, a w konsekwencji objęcia podmiotu obowiązkowym
ubezpieczeniem społecznym zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12
ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, koniecznym jawi
się istnienie ekonomicznego i organizacyjnego uzasadnienia zatrudnienia
pracownika, a zatem istotny jest cel zawarcia umowy, czy też rozstrzygający jest
sam fakt podjęcia przez pracownika pracy na podstawie zawartej umowy o pracę i
rzeczywiste jej, odpłatne, wykonywanie na rzecz pracodawcy, jego ryzyko, pod jego
kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.
Organ rentowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; w przypadku
II USK 168/24
4
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - o oddalenie skargi kasacyjnej; w
każdym z powyższych przypadków - o zasądzenie od skarżących na rzecz organu
rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada
również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne
skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej
jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c.,
a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy.
Wypada także przypomnieć, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z
uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego
obowiązek określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze
wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z
przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10).
Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z 22 czerwca 2004 r., III UK
103/04, czy też z 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się
na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe,
wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie
II USK 168/24
5
wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w
kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we
wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające
zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2003 r.,
I PK 230/02, OSNP–wkładka 2003 nr 13, poz. 5).
Przedmiotowa skarga kasacyjna nie spełnia tak rozumianych kryteriów.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że ważność umowy oraz ocena,
czy została zawarta umowa o pracę, zależą od rozważenia okoliczności konkretnej
sprawy w zakresie między innymi celów, do jakich zmierzają strony zawieranej
umowy (czy umowa nie zmierza do obejścia prawa bądź czy nie jest czynnością
prawną pozorną) oraz zachowania elementów konstrukcyjnych właściwych dla
stosunku pracy, a w szczególności cechy szeroko rozumianego podporządkowania
pracownika w procesie świadczenia pracy. Taki pogląd jest też utrwalony w
orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 2004 r., I PK 488/03,
OSNP 2005 nr 10 poz. 145).
Jednocześnie należy zwrócić uwagę na orzeczenie Sądu Najwyższego z
dnia 2 marca 2006 r. (I UK 225/05 LEX nr 192468), zgodnie z którym sąd pracy nie
ma potrzeby ustalania istnienia ekonomicznego i organizacyjnego uzasadnienia
zatrudnienia pracownika w sytuacji, gdy ustalił, że praca była świadczona w
warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Analogicznie, brak celu zawarcia umowy o pracę w sensie ekonomicznym i
organizacyjnym jest jednym z argumentów posiłkowych uzasadniających, że w
sprawie w istocie nie doszło do świadczenia pracy w okolicznościach
podporzadkowania pracowniczego wymaganych art. 22 § 1 k.p.
Tak tez wyrokował w sprawie Sąd drugiej instancji przedstawiając w
uzasadnieniu zaskarżonego wyroku długą listę okoliczności z których – według
reguł domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.) – wyprowadził zasadnicze w
sprawie ustalenia, co do rzeczywistych zamiarów stron umowy o pracę, że praca ta
– wbrew umowie – nie była świadczona, że była tylko pozorowana.
II USK 168/24
6
Utrzymując we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pogląd,
że w sprawie miało miejsce „rzeczywiste, odpłatne wykonywanie pracy na rzecz
pracodawcy, jego ryzyko, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie
wyznaczonym przez pracodawcę„ skarżący jedynie kwestionują dokonane w
sprawie ustalenia faktyczne prezentując własną subiektywną wersję tych ustaleń.
Takie działanie w istocie stanowi próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd
drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie
ustaleń faktycznych.
Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w
przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach
faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.),
ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez
sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Ostatecznie należy zauważyć, że skarżąca wskazała dwa orzeczenia mające
potwierdzać rozbieżność w orzecznictwie i potrzebę wykładni, tj. wyrok Sądu
Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z dnia 8 września 2022 r. (VII U
4369/19) i wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 26 września 2019 r. (IV U
492/19), jednakże bez wykazania, że ich podstawą prawną była różna wykładnia
art. 22 § 1 k.p. oraz art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczność, że sądy orzekają
odmiennie, nie musi świadczyć o rozbieżności w orzecznictwie w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., lecz o odmiennych ustaleniach i odmiennej ocenie stanu
faktycznego związanego z różnicami pomiędzy na przykład tym, czy praca była
faktycznie wykonywana, czy pracodawca potrzebował zatrudniać pracownika.
Powołane przez stronę skarżącą sprawy zostały rozstrzygnięte na podstawie
zupełnie innych ustaleń faktycznych. W pierwszej sprawie sąd ustalił bowiem, że
strony w ogóle nie współpracowały, zaś w drugiej ze spraw sąd - na podstawie
zgromadzonego materiału dowodowego - wskazał, że ubezpieczony pracował, a
strony łączył stosunek pracy.
II USK 168/24
7
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy na podstawie
art. 3989 § 2 k.p.c. a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na
podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
M.G
[a.ł].
