II USK 144/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 listopada 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
z udziałem J. P.
o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4
listopada 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku
z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 588/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
Gdyni na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Gdańsku 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami
ustawowymi z art. 98 § 11 Kodeksu postępowania cywilnego
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 listopada 2024 r. oddalił
apelację M. sp. z o.o. (dalej jako „Spółka”) w Gdyni od wyroku Sądu Okręgowego w
Gdańsku z dnia 1 marca 2023 r. oddalającego odwołanie Spółki od decyzji Zakładu
II USK 144/25
2
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 30 marca 2022 r.
stwierdzającej, że J.P. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia
u płatnika składek M. sp. z o.o. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020
r. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i
wypadkowemu, a także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Od powyższego orzeczenia odwołująca się Spółka wywiodła skargę
kasacyjną. Zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w całości, w podstawach
skargi podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego: art. 83 § 1 k.c., polegający
na nieuprawnionym uznaniu umowy zlecenia z dnia 1 grudnia 2019 r. za czynność
prawną pozorną (art. 83 § 1 k.c.), a także naruszenie art. 3531 k.c. w zw. z art. 6 ust.
1 pkt 4, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
przez przyjęcie, że niewielki miesięczny wymiar czasu (do 10 godzin) i znikoma
wysokość wynagrodzenia (170 zł za pół roku) dyskwalifikuję gospodarczy sens
zawarcia umowy, a tym samym podstawy do objęcia zleceniobiorcy
ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy. Ponadto skarżąca zarzuciła
zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 48 § 1 ust. 1 k.p.c. przez rozpoznanie
sprawy przez Sąd drugiej instancji przez sędziego powołanego na urząd na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Wobec przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie
zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie, ewentualnie o
uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, a także o
zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołująca się
Spółka, wskazała na występującą w sprawie konieczność rozważenia istotnych
zagadnień prawnych, tj.:
- czy treść zobowiązania stron może świadczyć o pozorności czynności prawnej na
zasadzie założenia, że nawet jeśli czynność prawna została ważnie zawarta,
zobowiązania wzajemne stron były na tyle znikome i nieistotne gospodarczo, że
czynność prawną należy uznać za pozorną zgodnie z art. 83 § 1 k.c.?
II USK 144/25
3
- czy gospodarcze lub osobiste uzasadnienie nawiązania stosunku zlecenia
podlega kontroli sądowej w sprawach o ustalenie podlegania ubezpieczeniom
społecznym bez naruszenia zasady swobody umów uregulowanej w art. 3531 k.c.,
a jeśli tak - w jakich granicach?
- czy zagadnienie wyłączenia sędziego powołanego na urząd na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw wchodzi w zakres regulacji art. 48 § 1 ust. 1 k.p.c.?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu rentowego
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu
Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydycznej argumentacji, że istnieje
publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia
prawnego przy jej merytorycznym rozpoznawaniu (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 22 października 2024 r., I USK 505/23, LEX nr 3771456; 11
grudnia 2024 r., II USK 212/24, LEX nr 3817364; 25 lutego 2025 r., III PSK 1/24,
LEX nr 3843809; 15 kwietnia 2025 r., III USK 317/24, Legalis nr 3217099),
ponieważ nie jest to ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający
rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.
II USK 144/25
4
Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek: przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi
do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). W orzecznictwie Sądu Najwyższego
ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast
przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po
przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba
te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie
przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie
wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla
obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach
przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej
do rozpoznania, nie analizuje podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Chodzi
zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają
określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach
postępowania kasacyjnego.
Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia,
realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu
rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju
prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno
koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr
449007; 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; 9 czerwca 2008 r., II UK
38/08, LEX nr 404134; 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392; 7 lutego
2024 r., II USK 124/23, LEX nr 3669686).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W razie
II USK 144/25
5
spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania jest usprawiedliwione.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie
przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu
prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są
możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący.
Zagadnienie prawne jest to problem, który wiąże się z określonym przepisem prawa
materialnego lub procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla
rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej,
jednostkowej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 2 marca 2012 r., I
PK 158/11, LEX nr 1215116; 23 listopada 2022 r., III USK 563/21, LEX nr 3556428;
8 marca 2023 r., I USK 224/22, LEX nr 3572226; 6 lutego 2024 r., III USK 335/22,
LEX nr 3672858; 7 lipca 2025 r., I USK 28/25, LEX nr 3888013). Wskazanie
zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej
powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało
ono sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione
zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to
zagadnienie „istotne” (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 sierpnia 2020 r., IV
CSK 140/20, LEX nr 3057396; 28 listopada 2024 r., I CSK 2525/23, Legalis nr
3170404; 22 maja 2024 r., II PSK 106/23, Legalis nr 3084388). Istotne jest przy tym,
II USK 144/25
6
aby problem prawny, ujęty w skardze kasacyjnej, dotyczył kwestii decydującej o
rozstrzygnięciu sprawy. Nie może być bowiem dla niej prawnie obojętny. Innymi
słowy, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne tylko wtedy, kiedy wynik
sprawy uzależniony jest od interpretacji przepisów przedstawionych we wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z:
29 czerwca 2001 r., I PKN 33/01, OSNP 2003 Nr 9, poz. 228; 26 września 2005 r., I
PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243; 3 lipca 2024 r., III PSK 126/23, LEX nr
3732398). Obowiązkiem skarżącego jest też wywiedzenie i uzasadnienie
występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany
jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. W szczególności rolą Sądu Najwyższego w
postępowaniu kasacyjnym nie jest wyręczanie strony reprezentowanej w procesie
przez profesjonalnego pełnomocnika we wskazaniu (doprecyzowywaniu) treści
postulowanych zagadnień prawnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 12
czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 28 listopada 2023 r., III USK
392/22, LEX nr 3635136; 6 sierpnia 2025 r., I USK 65/25, Legalis nr 3262517).
Skarżąca Spółka nie wykazała istnienia powołanej przesłanki przedsądu.
Przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pytania
nie stanowią prawidłowo sformułowanych zagadnień prawnych. Autor skargi
kasacyjnej nie uzasadnił potrzeby rozpoznania postawionych pytań nie wyjaśnił, w
czym tkwi trudność w dekodowaniu zawartych w nich norm prawnych, do jakich
rozbieżnych konkluzji może prowadzić wykładnia tych przepisów, ani jakie jest
stanowisko skarżącej w tej kwestii. Nie przedstawił zatem argumentacji jurydycznej,
za pomocą której wykazałby, że w sprawie istnieje zagadnienie prawne cechujące
się walorem „istotności” wymaganym w przypadku zagadnień, które przemawiają
za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania. We wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżąca sformułowała pytania, nie przedstawiając
wywodów prawnych, które miałyby uzasadniać istnienie zagadnień prawnych i tym
samym odesłała w ich poszukiwaniu do podstaw skargi. Nie jest to jednak rolą
Sądu Najwyższego na etapie badania kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
II USK 144/25
7
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione,
oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak
zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w
uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym
bardziej się ich domyślać. O tym, że skarga zasługuje na przyjęcie jej do
rozpoznania, nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej
podstaw. Sąd Najwyższy - orzekając w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania - bada jedynie wniosek i jego motywy (art. 3984 § 2 k.p.c.), bez
wnikania w ocenę zasadności podstaw kasacyjnych (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 29 stycznia 2014 r., II UK 451/13; 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16;
29 stycznia 2014 r., II UK 451/13, LEX nr 1486974; 20 października 2016 r., I PK
59/16, LEX nr 2160130; 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 24
sierpnia 2023 r., II USK 87/23, LEX nr 3598961). Nie jest w szczególności rzeczą
Sądu Najwyższego poszukiwanie argumentów na rzecz istnienia przyczyn
kasacyjnych w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, jeżeli skarżący zaniechał ich
przedstawienia we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 stycznia 2014 r., II UK 451/13; 5 kwietnia
2017 r., II CSK 688/16; 7 grudnia 2018 r., II CSK 309/18; 15 marca 2019 r., IV CSK
373/18, LEX nr 2639472).
Wniesiona przez skarżącą skarga kasacyjna nie odpowiada zatem
wymaganiom stawianym przez art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 k.p.c.,
gdyż nie wykazuje, że zachodzi jedna z ustawowych przesłanek przedsądu. Mając
powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o kosztach orzeczono stosownie do art.
98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
(J.K.)
[a.ł]
II USK 144/25
8
