II USK 129/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 października 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania D. L.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
o zasiłek macierzyński,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 8 października 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt XXI Ua 46/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącego na rzecz odwołującej się kwotę 270
(dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 30 lipca 2024 r., oddalił
apelację D. L. i organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego dla m. st.
Warszawy w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2023 r., zmieniającego decyzję organu
rentowego z dnia 13 lutego 2023 r. i przyznającego ubezpieczonej prawo do zasiłku
macierzyńskiego za okres od 23 stycznia 2023 r. do 1 sierpnia 2023 r. i
oddalającego odwołanie w pozostałym zakresie.
W sprawie ustalono, że odwołująca się, prowadząca indywidualną
działalność gospodarczą, spóźniła się ze złożeniem wniosku o wypłatę zasiłku
II USK 129/25
2
macierzyńskiego. Odwołująca się wniosek złożyła w dniu 22 stycznia 2023 r., za
okres urlopu rodzicielskiego od 21 grudnia 2022 r., do 1 sierpnia 2023 r.
W ocenie Sądu Okręgowego, odwołująca się nie dochowała terminu na
złożenie wniosku o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, który jest terminem zawitym i
nie podlega przywróceniu. Brak był podstaw do ustalenia prawa do zasiłku za okres
przypadający przed złożeniem stosownego wniosku.
Jednocześnie Sąd Okręgowy podkreślił, że z art. 30a ust. 2 ustawy z dnia 25
czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie
choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 501, dalej jako
ustawa zasiłkowa) nie wynika negatywny dla ubezpieczonego skutek prawny
złożenia wniosku o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający kodeksowemu
okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w
pełnym wymiarze po upływie 21 dni od przyjęcia dziecka na wychowanie i
wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w
sprawie przysposobienia dziecka w postaci utraty prawa do zasiłku
macierzyńskiego za cały okres przysługiwania ubezpieczonemu będącemu
pracownikiem urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub jego część.
Wyprowadzanie wniosku, że wobec regulacji z art. 30a ust. 2 ustawy zasiłkowej
złożenie wniosku po wskazanym w tym przepisie terminie prowadzi do utraty prawa
do zasiłku macierzyńskiego za cały okres (lub jego część) odpowiadający
kodeksowemu okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu
rodzicielskiego w pełnym wymiarze, byłoby sprzeczne z celem przepisów ustawy
zasiłkowej oraz celem samego zasiłku macierzyńskiego (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2022 r., I USKP 86/21, LEX nr 3362904).
Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik organu rentowego, zaskarżając
wyrok Sądu Okręgowego w części, to jest co do pkt 1. - w zakresie oddalenia
apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do pkt 2. w całości.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na jej
oczywistą zasadność w zakresie naruszenia art. 29a ust. 1 ustawy o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik odwołującej się wniósł o
wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
II USK 129/25
3
o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego rozpoznania.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną,
wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie.
Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa
materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Taka sytuacja w sprawie nie
zachodzi.
Długość okresu, za który wypłacany jest zasiłek macierzyński, nie została
określona w przepisach ustawy zasiłkowej w sposób autonomiczny. Ustawodawca
zdecydował się na powiązanie długości tego okresu z przewidzianymi w Kodeksie
pracy okresami urlopów związanych z rodzicielstwem, to jest długością urlopu
macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego
urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Długość
okresów pobierania zasiłku określona w ten sposób dotyczy wszystkich
ubezpieczonych bez względu na tytuł ubezpieczenia, w tym również tych
ubezpieczonych, których tytuł do ubezpieczenia chorobowego nie gwarantuje im
prawa do wskazanych urlopów. Wypłacie zasiłku macierzyńskiego nie musi zatem
towarzyszyć jednoczesne korzystanie przez ubezpieczonego z prawa do
powyższych urlopów (zob. K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2025, LEX).
Skarżący nie dostrzega treści przepisu art. 31 ust. 3 g i 4 ustawy zasiłkowej,
które dotyczą sytuacji niewykorzystania ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego
za okres urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka. Przepisy te
II USK 129/25
4
niwelują finansowe konsekwencje złożenia przez ubezpieczonego wniosku o
wypłacenie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu
macierzyńskiego (urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego) i urlopu
rodzicielskiego w pełnym wymiarze z wyłączeniem tzw. nieprzenaszalnej jego
części. Norma wynikająca z art. 31 ust. 3g wskazuje, że mimo złożenia stosownego
wniosku, jeśli w pierwszym roku życia dziecka nie doszłoby do wykorzystania
przynajmniej jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego,
zasiłek będzie przysługiwał w wysokości 100% za okres urlopu macierzyńskiego
(urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego) a za okres urlopu rodzicielskiego w
wysokości 70% podstawy wymiaru. Sytuacja niewykorzystania w pierwszym roku
życia dziecka ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego może mieć charakter
następczy i wynikać z rezygnacji przez ubezpieczonego z zasiłku macierzyńskiego
za okres urlopu rodzicielskiego (rezygnacji pracownika z urlopu rodzicielskiego)
przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia (zob. K. Stopka [w:]
Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i
macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2025, LEX). W takiej sytuacji przepis ust. 4
gwarantuje wyrównanie kwoty zasiłku wypłaconego z zastosowaniem stopy
procentowej 81,50% z uwagi na uprzednio złożony wniosek, do kwoty
odpowiadającej 100% zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego
(urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego). Wyrównanie ma charakter
jednorazowy i wymaga wniosku ubezpieczonego.
Dodatkowo, należy powtórzyć za Sądem Najwyższym, że wyprowadzanie
wniosku, że wobec regulacji z art. 30a ust. 2 ustawy zasiłkowej z (analogicznie
art. 30a ust. 1 ustawy zasiłkowej) złożenie wniosku po wskazanym w tym przepisie
terminie prowadzi do utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego za cały okres (lub
jego część) odpowiadający kodeksowemu okresowi urlopu na warunkach urlopu
macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, byłoby sprzeczne z
celem przepisów ustawy zasiłkowej oraz celem samego zasiłku macierzyńskiego
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2022 r., I USKP 86/21, LEX nr
3362904).
II USK 129/25
5
Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia wskazanej przesłanki
przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł o odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
AGM
[a.ł]
