II USK 125/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 grudnia 2025 r.
SSN Dawid Miąsik
w sprawie z odwołania S. Sp. z o.o. w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie
z udziałem S.1 Sp. z o.o. w W. i R.M.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 4 grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 3211/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się
oraz S.1 Sp. z o.o. w W. kwoty po 270 (dwieście siedemdziesiąt)
złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od
doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 15 listopada 2024 r., III AUa
3211/23 oddalił apelację wniesioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych III
Oddział w Warszawie (organ rentowy) od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z
II USK 125/25
2
16 października 2023 r., XXI U 438/23 zmieniającego zaskarżoną decyzję organu
rentowego z dnia 15 września 2020 r. i stwierdzającego, że R.M. nie podlega jako
pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu,
chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek S. sp. z o.o. w W. (odwołująca
się) z tytułu umowy o pracę zawartej z S.1 sp. z o.o. z siedzibą w W. w okresie od 1
września 2001 r. do 31 grudnia 2018 r.
Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu
Apelacyjnego, zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów
postępowania, tj.: - art. 3271 § 1 k.p.c. przez brak wskazania w uzasadnieniu
przyczyn nieuwzględnienia argumentacji/dowodów wskazanych przez organ
rentowy, - art. 232 k.p.c. w zw. z art. 477 k.p.c. przez wydanie orzeczenia bez
przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ rentowy, -
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z
2020 r. poz. 266 ze zm., ustawa systemowa) w zw. z art. 22 § 1 k.p. przez uznanie,
iż pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.1 sp. z o.o., pomimo że
właścicielem S.1 sp. z o.o. jest odwołująca spółka, - art. 6 k.c. w zw. z art. 232
k.p.c., przez przyjęcie, iż organ rentowy nie udowodnił iż rzeczywistym pracodawcą
dla ubezpieczonego była odwołująca spółka, pomimo że Sąd pominął materiał
zgromadzony w aktach rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni art. 3 k.
p. w zw. z art. 22 § 1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej, - art. 8 ust. 1 ustawy systemowej w zw. z art. 3 k. p., w zw. z art. 22 §
1 k.p. przez uznanie, iż pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.1 sp. z o.o.,
pomimo że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż rzeczywistym
pracodawcą dla ubezpieczonego pozostawała odwołująca spółka (przebicie
zasłony korporacyjnej), - art. 3 k. p., w zw. z art. 22 § 1 k.p., przez niedokonanie ich
wykładni z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, - art. 58 § 1
k.c. w zw. z art. 4 pkt 2 ppkt a), w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 17 ust. 1 ustawy
systemowej przez jego niezastosowanie, pomimo że z załączonych do sprawy akt
rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej sprawie doszło do tzw.
przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę zawarte z S.1 sp. z
II USK 125/25
3
o.o. na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako
nieważne.
Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi
na fakt, iż skarga jest oczywiście uzasadniona z następujących przyczyn: - Sąd
powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać czy organ
rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym,
co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło
tzw. przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia przepisów ustawy
systemowej, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej; - Sąd ograniczając się do badania
powiązań osobowo-kapitałowych pomiędzy ww. podmiotami wyłącznie z
perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu rentowego
merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony korporacyjnej” bez
wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p. spółka zależna jako odrębny
podmiot istniejący w obrocie gospodarczym będzie w sposób oczywisty traktowana
jako pracodawca dla ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu
formalnych czynności mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie
przepisów prawa ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich
jak zawarcie umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ
rentowy podniósł, że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie sprowadza się do
pozoracji polegającej na fikcyjnym podziale pracowników na dwie grupy (zawierając
z nimi bądź umowę o pracę bądź umowę zlecenia, powierzając jednocześnie
formalne zawarcie w tym samym czasie całkowicie zależnej spółce S.1 sp. z o.o.
naprzemiennie takich samych umów o pracę i umów zlecenia), w celu
zamierzonego obejścia przepisów (art. 58 § 1 i 2 k.c.) prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych prowadzących do naruszenia art. 22 k.p. oraz art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej (w przekonaniu S. sp. z o.o. uniemożliwiające ich zastosowanie przez
organ rentowy).
W ocenie organu rentowego akceptacja tak ukształtowanego stanu
faktycznego prowadzi do usankcjonowania nieakceptowalnych społecznie i
gospodarczo działań płatników składek, którzy poprzez instrumentalne
II USK 125/25
4
wykorzystywanie przepisów prawa działają na szkodę ubezpieczonego (dowolne
kształtowanie relacji pracodawca - pracownik, zleceniodawca - zleceniobiorca, z
pozycji podmiotu dominującego w tych relacjach bez poszanowania praw
ubezpieczonego), jednocześnie kształtując przekonanie innych uczestników obrotu
prawnego o legalności tego typu działań.
Ponadto zdaniem organu rentowego ciężar dowodu w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych spoczywa na ubezpieczonych i płatnikach składek,
ponieważ to te podmioty kwestionują zasadność/prawidłowość decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się oraz zainteresowana
wnieśli o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania ewentualnie jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów
postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania, ponieważ nie jest oczywiście uzasadniona. Ujęta w
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność
podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.
Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,
zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w
szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście
sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i
nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na
oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie
faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., IV CSK
263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie
miała miejsca.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela argumentację wyrażoną w
uzasadnieniach m. in. postanowień Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2025 r., II
USK 275/24, z 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23 (LEX nr 3703679), z 20 lutego
2024 r., II USK 336/23 (LEX nr 3687155), z 16 października 2024 r., II USK 211/23
II USK 125/25
5
(LEX nr 3768918), z 4 grudnia 2024 r., II USK 4/24, (LEX nr 3815820), którymi
odmówiono przyjęcia analogicznie argumentowanych skarg kasacyjnych organu
rentowego złożonych w podobnych sprawach dotyczących odwołującej się oraz
zainteresowanej spółki.
O oczywistej zasadności skargi nie świadczy wyrażany przez organ rentowy
pogląd, iż „Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem
zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym
stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy
faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia
art. 8 ust. 2a ustawy systemowej”. Tak sformułowany postulat w żaden sposób nie
przemawia „prima facie”, że skarga jest oczywiście uzasadniona i zostanie
rozstrzygnięta na korzyść skarżącego, aby wyeliminować z obrotu prawnego
wadliwe orzeczenie, tym bardziej, że taka kontrola prawidłowości zaskarżonej
decyzji została przeprowadzona. Ponadto trafnie uwypuklił Sąd Najwyższy w
postanowieniu z 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr 3687155), odmawiając
przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego w sprawie o tym samym stanie faktycznym i
prawnym odnośnie do innego zainteresowanego, że „zastosowanie art. 8 ust. 2a
nie budzi wątpliwości. Wykonując umowę zlecenia zawartą z odwołującą się,
zainteresowany jako pracownik spółki zależnej z tytułu tejże umowy cywilnej
podlega ubezpieczeniom jako pracownik. Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem
organu (niepopartym dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że stosunek
pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości łączyłby
ubezpieczonego z odwołującą się, to nie miałaby wpływu na zastosowanie w
sprawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tylko gdyby uznać, że zawarte z
odwołującą się umowy cywilne w swojej istocie skrywają stosunek pracy, art. 8 ust.
2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas również istniałby tytuł pracowniczy, choć
z art. 8 ust. 1 ustawy” (tak też m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 czerwca
2024 r., II USK 226/23, niepubl.; z 24 kwietnia 2024 r., II USK 179/23, LEX nr
3715417; z 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23, LEX nr 3703679; z 20 marca 2023 r.,
II USK 219/23, LEX nr 3695251).
Odnosząc się do rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu cywilnym z
zakresu ubezpieczeń społecznych, należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy w
II USK 125/25
6
wyroku z 10 maja 2017 r., I UK 184/16 (LEX nr 2305920) stwierdził, że ciężar
udowodnienia wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą
się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków
dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że
rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść
negatywne skutki nieudowodnienia określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja
ciężaru dowodowego. Pozwala rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas,
gdy sąd nie zdołał w ogóle albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego
sprawy. Czym innym jest natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał
dowodowy, kierując się metodą kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c., i na tej podstawie
dokonał wiążących ustaleń stanu faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do
właściwego lub niewłaściwego rozłożenia ciężaru dowodowego.
W rozpoznawanej sprawie Sądy meriti odnosząc się do środków
dowodowych przedstawionych przez organ rentowy w sprawie, oceniwszy, że nie
jest możliwe uprawdopodobnienie, że między ubezpieczonym a spółką zależną nie
istniał stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany, nie potwierdziły
stanowiska organu. Nie sposób w rozpoznawanej sprawie stwierdzić na czym
rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły rozkładu ciężaru dowodu przez
Sądy, skoro korzystna dla odwołującej się okoliczność (wykonywanie pracy dla
spółki zależnej) została udowodniona, zaś okoliczność wykazana przez ZUS
(zależność spółki będącej pracodawcą od odwołującej) nie wpływa na konkluzję co
do to, który podmiot jest w tym przypadku pracodawcą. Wobec tego wskazać
należy, że w orzecznictwie utrwalona jest wykładnia negująca możliwość
skutecznego podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd
drugiej instancji art. 6 k.c., gdy zmierza on do zakwestionowania ustaleń
faktycznych (por. wyroki: z 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000 nr 12,
poz. 232; z 15 października 2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635; z 8 listopada 2005
r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07, LEX nr
465919).
Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego”
miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy systemowej,
gdyby odwołująca się twierdziła, że w sprawie przywołany przepis nie ma
II USK 125/25
7
zastosowania. Wówczas organ dążyłby do jego zastosowania argumentując, że
ścisłe powiązanie między spółkami w ramach tej samej grupy kapitałowej w każdym
przypadku świadczy o tożsamości interesu ekonomicznego w ramach grupy. W
rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 8 ust. 2a nie budzi jednak wątpliwości.
Wykonując umowę zlecenia zawartą z odwołującą się, ubezpieczony jako
pracownik spółki zależnej z tytułu tejże umowy cywilnej podlega ubezpieczeniom
jako pracownik. Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem organu (niepopartym
dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że stosunek pracy wynikający z
umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości łączył ubezpieczonego z
odwołującą, to nie miałoby wpływu na zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej. Tylko gdyby uznać, że zawarte z odwołującą się umowy cywilne w
swojej istocie skrywają stosunek pracy, art. 8 ust. 2a nie miałby zastosowania, lecz
wówczas również istniałby tytuł pracowniczy, choć na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r., II USK 4/24, LEX nr
3815820).
Reasumując, organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie wykazał nie tylko kwalifikowanej formy jej zasadności, lecz w ogóle
nie był w stanie wyjaśnić na czym miałoby polegać naruszenie przywołanych
przepisów.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art.
3989 § 2 k.p.c.). O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821
k.p.c.
[SOP]
