II USK 122/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bohdan Bieniek
Dnia 23 lipca 2025 r.
w sprawie z odwołania S. spółki z o.o. w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
z udziałem B. S. i S. S. spółki z o.o. w W.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 lipca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 1643/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się i
zainteresowanej Spółki kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) zł
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 14 listopada 2024 r., oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, […] Oddział w Warszawie od wyroku
Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r., zmieniającego decyzję
organu rentowego z dnia 15 września 2020 r., stwierdzającej, że B. S. (dalej jako
zainteresowany) nie podlegał jako pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek S. Sp.
II USK 122/25
2
z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako odwołująca się lub płatnik) z tytułu wykonywania
umowy o pracę zawartej z S. S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako Spółka) w
okresie od 1 sierpnia 2001 r. do 20 kwietnia 2003 r., od 28 stycznia 2008 r. do 31
sierpnia 2010 r. oraz od 1 października 2015 r. do 28 grudnia 2015 r.
W sprawie ustalono, że zainteresowany był zatrudniony przez Spółkę,
począwszy od dnia 1 października 2015 r., na podstawie kolejnych umów o pracę
jako pracownik ochrony fizycznej stałej. W spornym okresie miał też umowy
zlecenia zawarte z odwołującą się, na podstawie których wykonywał podobne
czynności co w oparciu o umowę o pracę. Odwołująca się jest wspólnikiem Spółki.
Obie spółki wchodzą w skład jednej grupy kapitałowej, w której jednostką
dominującą jest odwołująca się. Sądy obu instancji uznały, że organ rentowy
zaskarżoną decyzją nieprawidłowo zastosował art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.
z 2025 r., poz. 350, dalej jako ustawa systemowa), ponieważ dla prawidłowego
zastosowania tego przepisu nie dokonuje się stwierdzenia fikcyjności (nieważności)
umowy cywilnoprawnej. Na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej to Spółka
powinna być płatnikiem składek od przychodu uzyskiwanego przez
zainteresowanego z umowy o pracę i umowy zlecenia, a nie odwołująca się.
Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok Sądu
Apelacyjnego w całości. Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z uwagi na fakt, iż skarga jest oczywiście uzasadniona z
następujących przyczyn: - sąd powinien poddać decyzję organu kontroli
merytorycznej, a zatem zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy
prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza
się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie „zasłony korporacyjnej”
prowadzące do obejścia przepisów ustawy systemowej; - sąd ograniczając się do
badania powiązań kapitałowych (osobowych) między wymienionymi podmiotami
wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu
rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony
korporacyjnej”, zwłaszcza bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p., ponieważ w
świetle art. 22 § 1 k.p. spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie
gospodarczym będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla
II USK 122/25
3
ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności
mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie
umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się oraz zainteresowany
wnieśli o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej oraz
zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania, ponieważ nie jest oczywiście uzasadniona. Ujęta w
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność
podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.
Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,
zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w
szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście
sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i
nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na
oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie
faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., IV CSK
263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie
miała miejsca.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela argumentację wyrażoną w
uzasadnieniach postanowień Sądu Najwyższego: z dnia 11 kwietnia 2024 r., II USK
154/23 (LEX nr 3703679), z dnia 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr
3687155), z dnia 16 października 2024 r. II USK 211/23 (LEX nr 3768918), z dnia
4 grudnia 2024 r., II USK 4/24, (LEX nr 3815820), z dnia 18 września 2024 r.,
II USK 171/24 (LEX nr 3769543), z dnia z dnia 16 kwietnia 2025 r., II USK 275/24
(LEX nr 3863788), którymi odmówiono przyjęcia analogicznie argumentowanych
II USK 122/25
4
skarg kasacyjnych organu rentowego złożonych w podobnych sprawach
dotyczących odwołującej się oraz zainteresowanej spółki.
O oczywistej zasadności skargi nie świadczy wyrażany przez organ rentowy
pogląd, że „Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem
zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym
stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy
faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia
art. 8 ust. 2a ustawy systemowej”. Tak sformułowany postulat w żaden sposób nie
przemawia, że skarga jest oczywiście uzasadniona i zostanie rozstrzygnięta na
korzyść skarżącego, aby wyeliminować z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie, tym
bardziej, że taka kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji została
przeprowadzona. Ponadto trafnie uwypuklił Sąd Najwyższy w postanowieniu
z 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr 3687155), w tym samym stanie
faktycznym i prawnym odnośnie do innego zainteresowanego, że zastosowanie
art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie budzi wątpliwości. Wykonując umowę zlecenia
zawartą z odwołującą się, zainteresowany jako pracownik spółki zależnej z tytułu
tejże umowy cywilnej podlega ubezpieczeniom jako pracownik. Nawet gdyby
zgodnie z oczekiwaniem organu (niepopartym dostatecznym materiałem
dowodowym) uznać, że stosunek pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką
zależną w rzeczywistości łączyłby ubezpieczonego z odwołującą się, to nie miałaby
wpływu na zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tylko gdyby
uznać, że zawarte z odwołującą się umowy cywilne w swojej istocie skrywają
stosunek pracy, art. 8 ust. 2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas również
istniałby tytuł pracowniczy, choć z art. 8 ust. 1 ustawy” (tak też postanowienia Sądu
Najwyższego: z 5 czerwca 2024 r., II USK 226/23, niepubl.; z 24 kwietnia 2024 r.,
II USK 179/23, LEX nr 3715417; z 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23, LEX nr
3703679; z 20 marca 2023 r., II USK 219/23, LEX nr 3695251).
Odnosząc się do rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu cywilnym z
zakresu ubezpieczeń społecznych, należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy w
wyroku z 10 maja 2017 r., I UK 184/16 (LEX nr 2305920) stwierdził, że ciężar
udowodnienia wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą
się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków
II USK 122/25
5
dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że
rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść
negatywne skutki nieudowodnienia określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja
ciężaru dowodowego. Pozwala rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas,
gdy sąd nie zdołał w ogóle albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego
sprawy. Czym innym jest natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał
dowodowy, kierując się metodą kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c., i na tej podstawie
dokonał wiążących ustaleń stanu faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do
właściwego lub niewłaściwego rozłożenia ciężaru dowodowego.
W rozpoznawanej sprawie sądy powszechne, odnosząc się do środków
dowodowych przedstawionych przez organ rentowy w sprawie, oceniwszy, że nie
jest możliwe uprawdopodobnienie, że między ubezpieczonym a spółką zależną nie
istniał stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany, nie potwierdziły
stanowiska organu. Nie sposób w rozpoznawanej sprawie stwierdzić na czym
rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły rozkładu ciężaru dowodu przez
sądy, skoro korzystna dla odwołującej się okoliczność (wykonywanie pracy dla
spółki zależnej) została udowodniona, zaś okoliczność wykazana przez ZUS
(zależność spółki będącej pracodawcą od odwołującej się) nie wpływa na konkluzję
co do tego, który podmiot jest w tym przypadku pracodawcą. Wobec tego wskazać
należy, że w orzecznictwie utrwalona jest wykładnia negująca możliwość
skutecznego podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd
drugiej instancji art. 6 k.c., gdy zmierza on do zakwestionowania ustaleń
faktycznych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00,
OSNC 2000 Nr 12, poz. 232; z 15 października 2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635;
z 8 listopada 2005 r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z 15 lutego 2008 r., I CSK
426/07, LEX nr 465919).
Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego”
miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy systemowej,
gdyby odwołująca się twierdziła, że w sprawie przywołany przepis nie ma
zastosowania. Wówczas organ dążyłby do jego zastosowania, argumentując, że
ścisłe powiązanie między spółkami w ramach tej samej grupy kapitałowej w każdym
przypadku świadczy o tożsamości interesu ekonomicznego w ramach grupy.
II USK 122/25
6
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
(art. 3989 § 2 k.p.c. oraz art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.).
AGM
[a.ł]
