J. J. wniósł do Urzędu Gminy w [...] wniosek z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie:
- skany faktur wystawionych Urzędowi Gminy [...] za ostatni miesiąc za usługi telekomunikacyjne (telefony komórkowe i stacjonarne, dostęp do internetu) oraz za usługi pocztowe.
Wnioskodawca zażądał, aby powyższe informacje przekazać w formie skanów za pośrednictwem platformy ePUAP na skrzynkę, z której nadesłano wniosek lub też na adres e-mail: [...].
W dniu [...] stycznia 2021 r. organ wystosował na adres: [...] pismo, w którym stwierdził, że w nawiązaniu do wniosku o udostępnienie informacji publicznej ([...]) w zakresie udostępnienia skanów ostatnich faktur za usługi telekomunikacyjne i pocztowe, że udostępnieniu podlegają jedynie dane dotyczące informacji publicznej. Faktury są dokumentami prywatnymi, pochodzącymi od ich wystawców i nie mieszczą się w definicji zawartej w art. 6 ust.2 ustawy o dostępie do informacji publicznej jako dokument urzędowy.
Organ nadmienił jednocześnie, że ostatnie faktury za usługi pocztowe i telekomunikacyjne dla Urzędu kształtowały się następująco:
- [...] na kwotę 19120,10 zł brutto (wartości zależne od ilości wysyłanych listów, przesyłek);
- [...] 1564,10 zł brutto;
- [...] 39,30 zł brutto;
- [...] 615.00 zł brutto;
- [...] – 642 zł brutto.
Organ nadmienił też, że faktury za usługi telekomunikacyjne zależą od okresów rozliczeniowych.
J. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Skarga wpłynęła do organu w dniu [...] września 2021 r. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wniósł o: 1) zobowiązania Wójta do załatwienia wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. w zakresie skanów faktur wystawionych Urzędowi Gminy [...] za ostatni miesiąc za usługi telekomunikacyjne (telefony komórkowe i stacjonarne, dostęp do internetu oraz za usługi pocztowe, 2) stwierdzenia, że Wójt Gminy [...] dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej w powołanym powyżej zakresie, 3) rozstrzygnięcia, czy bezczynność Wójta Gminy [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy bez rażącego naruszenia prawa, 4) zasądzenia od Wójta Gminy [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący stwierdził, że do dnia wniesienia skargi nie otrzymał żadnej informacji o załatwieniu przedmiotowego wniosku. Wskazał, że żądane informacje mają charakter informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Informacją publiczną są bowiem również dokumenty, których organ używa do zrealizowania powierzonych mu prawem zadań. Kopie faktur wydatków gminy stanowią informację o majątku jednostek samorządu terytorialnego, a więc mieszczą się w pojęciu informacji publicznej, o jakiej mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p.
Skarżący podniósł, że Wójt Gminy [...] jako organ wykonawczy Gminy jest w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Na gruncie niniejszej sprawy został spełniony zarówno zakres podmiotowy, jak i przedmiotowy stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Podkreślił, że organ do dnia wniesienia niniejszej skargi nie udostępnił żądanej informacji, nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, ani nie zastosował trybu przewidzianego w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., ani w art. 15 ust. 2 u.d.i.p., nie poinformował także o przedłużeniu terminu udostępnienia informacji publicznej na zasadzie art. 13 ust. 2 u.d.i.p. Zarzut bezczynności jest w pełni uzasadniony.
Po otrzymaniu skargi w dniu [...] września 2021 r. organ przesłał na adres [...] skan pisma z dnia [...] stycznia 2021 r. dotyczący odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy [...] wniósł o jej oddalenie. Organ nadmienił, że J. J. wystąpił drogą elektroniczną w dniu [...] stycznia 2021 r. z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Po rozpatrzeniu wniosku została wysłana do J. J. odpowiedź drogą e-mailową w dniu [...] stycznia 2021 r. W dniu [...] września 2021 r. do Urzędu Gminy [...] drogą elektroniczną wpłynęła skarga na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Organ po przeanalizowaniu skargi w dniu [...] września 2021 r. drogą e-mailową przesłał J. J. zeskanowaną odpowiedź na wniosek wysłaną w dniu [...] stycznia 2021 r.
W dniu [...] listopada 2021 r. WSA w Warszawie dopuścił do udziału w sprawie – organizację społeczną Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...].
W piśmie z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący stwierdził, iż nie jest zgodne z prawdą, iż organ przesłał odpowiedź na wniosek w dniu [...] stycznia 2021 r. Pismo to zostało bowiem przesłane na inny adres, niż podany w treści wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Pierwszą wiadomość o podjęciu jakiejkolwiek czynności przez organ skarżący powziął dopiero w dniu [...] września 2021 r., a zatem już po wniesieniu skargi.
W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. organ nadmienił, że z powodu omyłki pisarskiej odpowiedź organu na wniosek o udostępnienie informacji publicznej została w dniu [...] stycznia 2021 r. skierowana na błędny adres e-mail skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę prawnych form działania organów administracji publicznej podlegających jego kontroli, a także orzeka w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Wniosek o udostępnienie informacji publicznej podlega rozpatrzeniu w drodze czynności materialno-technicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. lub decyzji administracyjnej (art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia przez adresata wniosku takich prawnych form działania, strona może zwalczać stan jego opieszałości w drodze skargi na bezczynność w trybie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. Strona ma prawo kwestionowania bezczynności organu zawsze, gdy uznaje, że żądane przez nią informacje są informacjami publicznymi i powinny być jej udzielone w trybie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm., dalej jako u.d.i.p.). W przypadku takiej skargi sąd dokonuje kwalifikacji żądanych informacji i w zależności od ich charakteru podejmuje stosowne rozstrzygnięcie. Stwierdzając lub nie stwierdzając bezczynności organu w przedmiocie informacji publicznej, ocenia wówczas prawidłowość dokonania przez organ kwalifikacji wniosku, zapewniając stronie niezbędną ochronę sądową w zakresie dostępu do informacji publicznej.
Umieszczenie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa obywateli do uzyskiwania informacji publicznej wskazuje na ustrojową doniosłość dostępu do takiej informacji i świadczy zarazem o ochronie tego prawa, jako że ma ono konstrukcję publicznego prawa podmiotowego. Konstytucja RP w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (ust. 2). Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego Państwa (ust. 3). W ustępie 1 powołanego przepisu zostało określone powszechne obywatelskie prawo dostępu do informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Obejmuje ono także uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Korelatem tego prawa podmiotowego jest spoczywający przede wszystkim na organach władzy publicznej obowiązek udzielania obywatelom określonych informacji o działalności instytucji. Obowiązek ten polega zatem nie tyle na dostępności określonych informacji dla odbiorcy, ile przynajmniej – co do zasady – oznacza konieczność aktywnego działania ze strony organu udzielającego informacji, które polega na dostarczeniu osobie zainteresowanej, na jej żądanie, pewnego zakresu informacji. Formy realizacji obywatelskiego prawa do informacji publicznej Konstytucja RP określa w ust. 2 tegoż przepisu, wskazując na możliwość dostępu do dokumentów urzędowych oraz wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów (z możliwością rejestracji obrazu i dźwięku). Artykuł 61 ust. 3 Konstytucji RP wyznacza granice dopuszczalnego ograniczenia tego prawa: ograniczenie może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego Państwa. Z kolei art. 61 ust. 4 stanowi, że tryb udzielania informacji publicznej określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej służy realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat funkcjonowania-organów władzy publicznej. Używając w art. 2 ust. 1 pojęcia "każdemu", ustawodawca precyzuje zastrzeżone w Konstytucji obywatelskie uprawnienie, wskazując, że każdy może z niego skorzystać na określonych w tej ustawie zasadach. Ustawa ta reguluje zasady i tryb dostępu do informacji mających walor informacji publicznych, wskazuje, w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą" zostać udostępnione. Oczywiście ustawa znajduje zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy spełniony jest jej zakres podmiotowy i przedmiotowy. Zakres podmiotowy wyznacza wykonywanie zadań publicznych przez adresata wniosku (art. 4 ust. 1 u.d.i.p., zaś zakres przedmiotowy obejmuje pojęcie "informacji publicznej" (art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p.).
Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności:
1) organy władzy publicznej,
2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych,
3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa,
4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego,
5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Nie ulega zatem wątpliwości, iż Wójt Gminy [...] będący organem władzy publicznej jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu.
W myśl art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. Zakres uprawnienia do żądania informacji publicznej określa art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, wedle którego prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:
1) uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
2) wglądu do dokumentów urzędowych;
3) dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, a nadto obejmuje ono uprawnienie do niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych.
Tę ogólną definicję doprecyzowuje jej art. 6 ust. 1, który wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje mające charakter informacji publicznych, nie zawężając jego katalogu do zagadnień tamże ujawnionych, czyli czyniąc to w sposób otwarty, posługując się zwrotem "w szczególności". Doktryna oraz orzecznictwo, w oparciu o ogólną formułę omawianej ustawy, a także konstrukcję prawa do informacji zawartą w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia "informacja publiczna".
Do tej kategorii zalicza się więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej, jak też podmiotu niebędącego organem administracji publicznej, jeżeli spełnione jest kryterium przedmiotowe spraw publicznych, szczegółowo uregulowane w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Są nią zatem zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej i dotyczących sfery jego działalności. Bez znaczenia jest to, w jaki sposób dokumenty te znalazły się w posiadaniu organu i jakiej sprawy dotyczą. Ważne natomiast jest to, by dokumenty takie służyły realizowaniu zadań publicznych (dotyczyły spraw publicznych). Nie ma oparcia prawnego twierdzenie, że udostępnieniu podlegają wyłącznie dokumenty urzędowe, czy ich treść, bo przecież informacje publiczne (dotyczące spraw publicznych) mogą znaleźć się i w innych dokumentach. Wyliczenie zawarte w art. 6 ust. 1 tej ustawy nie ma charakteru wyczerpującego, a zatem urzędowe dokumenty sprecyzowane w jego punkcie 4 lit. a są wyliczeniem przykładowym.
Objęte wnioskiem z dnia [...] stycznia 2021 r. skany faktur wystawionych Urzędowi Gminy [...] "za ostatni miesiąc", tj. za grudzień 2020 r., za usługi telekomunikacyjne (telefony komórkowe i stacjonarne oraz dostęp do Internetu), a także za usługi pocztowe stanowią – zdaniem Sądu – informację publiczną, albowiem dotyczą one gospodarowania mieniem publicznym. Sąd nie podzielił w tym zakresie stanowiska organu, iż faktury są dokumentami prywatnymi, a co za tym idzie, nie mieszczą się w ustawowej definicji zawartej w art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, która odnosi się do dokumentu urzędowego (vide: odpowiedź organu z dnia [...] stycznia 2021 r.).
Jak już powyżej wyjaśniono, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej mogą być udostępnione zarówno dokumenty urzędowe, jak i dokumenty prywatne pod warunkiem, że ich treść odnosi się do organu władzy publicznej i dotyczy sfery jego działalności.
Ponieważ organ w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] stycznia 2021 r. wystosował do skarżącego odpowiedź w formie mailowej z dnia [...] stycznia 2021 r., doręczoną skutecznie w dniu [...] września 2021 r., w której poinformował go o kwotach, na które opiewały faktury wystawione za ostatni okres rozliczeniowy przez takich dostawców usług jak: [...],[...],[...],[...] i [...], konieczne stało się rozważenie, czy to poinformowanie stanowiło prawidłowe rozpatrzenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Rozważając tę kwestię, wyjaśnić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został wielokrotnie pogląd, że udostępnienie informacji publicznej jest czynnością materialno-techniczną polegającą na udostępnieniu dokumentu do wglądu, wydaniu jego kserokopii albo w inny sposób uczynieniu zadość wnioskowi. Dysponent informacji publicznej – po myśli art. 14 ust. 1 cyt. ustawy – jest zobowiązany bowiem do jej udostępnienia w formie określonej przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1261/08).
Zaakcentować też w tym miejscu trzeba, że ustawowe pojęcie "wglądu do dokumentów" należy utożsamiać z istnieniem faktycznych możliwości zapoznawania się z tymi dokumentami przez osoby zainteresowane i dlatego pojęcie to obejmuje również prawo do domagania się wydania kserokopii dokumentu (vide: wyroki NSA z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 209/09 i z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1261/08).
Reasumując zatem, w przypadku wniosku o udostępnienie informacji publicznej w formie wydania kserokopii dokumentu, do realizacji tego prawa nie wystarczy ani poinformowanie wnioskodawcy o treści dokumentu, ani zezwolenie na zapoznanie się z jego treścią w określonym miejscu i czasie. Dopiero wydanie żądanych kserokopii jest realizacją tego rodzaju wniosku. (tak: NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1622/10, dostępnym w CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż – w ocenie Sądu – ograniczenie się przez organ do powiadamiania wnioskodawcy o kwotach, na które opiewały faktury za usługi telekomunikacyjne, bez przekazania wnioskowanych skanów tychże faktur, nie stanowi prawidłowego wypełnienia obowiązku informacyjnego i nie może zostać uznane za prawidłowe rozpatrzenie wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. Skoro bowiem skarżący domagał się przesłania mu pocztą elektroniczną skanów ww. faktur, to nie jest wystarczające poinformowanie go o treści tychże dokumentów, dopiero przesłanie żądanych skanów stanowi realizację tego rodzaju wniosku.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że adresat wniosku pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania opisanego w części historycznej niniejszego uzasadnienia wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienia informacji publicznej i w związku z tym w oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zobowiązał Wójta Gminy [...] do rozpoznania ww. wniosku.
Sąd uznał jednocześnie, że zaistniała bezczynność podmiotu zobowiązanego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia. Tymczasem regulacje ustawy o dostępie do informacji publicznej mogą powodować i niejednokrotnie powodują wątpliwości interpretacyjne, zatem wymagają dokonywania ich wykładni, a nie wyłącznie ich mechanicznego stosowania. Tak więc nawet niewłaściwa ich interpretacja czy zastosowanie, nie mogą stanowić o tym, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa jest bowiem postacią kwalifikowaną naruszenia prawa i powinno być interpretowane ściśle. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego pojęcia, "rażące" to "ponad miarę", "niewątpliwe", "wyraźne", "oczywiste". Ocena, czy mamy do czynienia z rażącą postacią bezczynności, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami sprawy, rozpatrywanej indywidualnie. W niniejszej sprawie bezczynność podmiotu zobowiązanego nie polegała na jego milczeniu wobec wniosku skarżącego. Co prawda skarżący mógł zapoznać się z odpowiedzią organu dopiero w dniu [...] września 2021 r., wynikało to jednak z tego, iż odpowiedź organu z dnia [...] stycznia 2021 r. została wysłana na nieprawidłowo, wskutek omyłki pisarskiej, określony adres e-mail skarżącego. Nie można zatem uznać, że stwierdzona bezczynność w sposób rażący uchybia przepisom u.i.d.p.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis sądowy, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.