II SAB/Ke 113/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Opatowiec w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Burmistrza Miasta i Gminy Opatowiec do załatwienia wniosku J. M. z dnia 3 września 2022 r.; II. stwierdza, że Burmistrz Miasta i Gminy Opatowiec dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Burmistrza Miasta i Gminy Opatowiec na rzecz J. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

II SAB/Ke 113/22

Uzasadnienie

W dniu 23 października 2022 r. do Urzędu Miasta i Gminy Opatowiec wpłynęła skierowana do tut. Sądu skarga J. M. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Opatowiec w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku z dnia 3 września 2022 r. o udzielenie informacji o działaniach podjętych odnośnie do organizacji ruchu w centrum Opatowca w związku z zaleceniami Starosty Kazimierskiego z 6 czerwca 2022 r. oraz udostępnienie za pośrednictwem platwormy ePuap elektronicznej wersji dokumentów wytworzonych, otrzymanych i wysłanych w związku z tymi działaniami, w szczególności nowej wersji projektów organizacji ruchu, co stanowi naruszenie:

1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek;

2. art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej ("udip") w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że informacja, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek, poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek.

Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 3 września 2022 r. dotyczącego udostępnienia żądanych informacji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 udip do dnia wniesienia skargi organ nie udostępnił mu za pośrednictwem platwormy ePuap informacji, o które wnioskował. Termin do udostępnienia informacji upłynął z dniem 19 września 2022 r., co oznacza, że organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu tego wniosku. Skarżący wyjaśnił, że nawet gdyby Burmistrz Miasta i Gminy Opatowiec, wbrew zaleceniom Starosty Kazimierskiego nie podjął działań w odniesieniu do organizacji ruchu w centrum Opatowca, to i tak był zobowiązany udzielić mu stosownej odpowiedzi, czego jednak nie zrobił.

W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta i Gminy Opatowiec, w zakresie objętym niniejszą skargą wniósł o jej oddalenie.

Organ wyjaśnił, że wniosek skarżącego z 3 września 2022 r. został odszukany w wiadomości przesłanej do skarżącego w dniu 22 marca 2022 r. Skarżący przesłał odpowiedź skarżącego na wcześniejszą informację publiczną, która została mu przesłana w dniu 22 marca 2022 r. W związku z tym system zaczytał wpływ wiadomości pod datą otrzymania pierwszego pisma od skarżącego, co spowodowało brak możliwości odczytania wniosku pod datą 3 września 2022 r. Organ podkreślił, że 30 listopada 2022 r. bezzwłocznie po zapoznaniu się z wnioskiem przesłał odpowiedź wraz z załącznikami, co potwierdził dowodami w postaci zrzutu z ekranu (załącznik nr 3), oraz odpowiedzią na wniosek z 3.09.2022 r. (załącznik nr 5).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej "Ppsa", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nakazuje rozumieć pod pojęciem "informacji publicznej", każdą informację o sprawach publicznych (art. 1 ust. 1). Przepis art. 6 ust. 1 udip zawiera przykładową listę informacji publicznej podlegających udostępnieniu, do których zostały zaliczone m.in. informacje o podmiotach władzy publicznej, w tym majątku, którym dysponują, o zasadach funkcjonowania podmiotów publicznych, o danych publicznych, o majątku publicznym. W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29).

W niniejszej sprawie nie było sporu, że informacja o której udostępnienie skarżący zwrócił się we wniosku z 3 września 2022 r., posiada walor informacji publicznej. Informacja dotycząca projektu organizacji ruchu dla ulicy Rynek w Opatowcu, z uwagi na publiczny charakter drogi oraz powszechny zakres oddziaływania, dotyczy każdej osoby jako uczestnika ruchu drogowego. Ta informacja jest nieodłącznym elementem życia publicznego, rzutującym na życie każdego, komu przyjdzie korzystać z ruchu drogowego w miejscu objętym projektem organizacji ruchu (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. II SAB/Rz 34/21). Nadto, informacja o udostępnienie której wystąpił skarżący, mieści się w katalogu informacji publicznych określonych w art. 1 w związku z art. 6 udip.

Wątpliwości nie budził również fakt, że Burmistrz Miasta i Gminy Opatowiec jako organ władzy publicznej - był podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 udip, zaś udzielenie przedmiotowej informacji odbywa się na zasadach i w trybie określonym przepisami udip.

Bezczynność na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej polega na tym, że organ lub inny podmiot zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, nie podejmuje takiej czynności, ani nie wydaje decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej. Jedynie w przypadku, gdy żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej, załatwienie sprawy może nastąpić poprzez pisemne poinformowanie wnioskodawcy o przyczynach uzasadniających nieudostępnienie informacji.

Jak wynika z przekazanych Sądowi akt, w dniu wniesienia skargi, tj. 29 listopada 2022 r. organ pozostawał bezczynny, bowiem nie załatwił wniosku skarżącego z 3 września 2022 r. w żaden sposób przewidziany w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Z uwagi na treść art. 13 udip termin udostępnienia informacji publicznej upłynął z dniem 19 września 2022 r. i tej okoliczności organ nie kwestionuje.

Dopiero po wpływie skargi organ podjął czynności mające na celu załatwienie tego wniosku i w dniu 30 listopada 2022 r. wysłał na adres poczty elektronicznej skarżącego odpowiedź z której wynika, że została zlecona usługa wykonania projektu organizacji ruchu na ulicy Rynek w Opatowcu, jak również że organ oczekuje na zatwierdzenie zmian dotyczących organizacji ruchu na drodze krajowej nr 79 i dopiero po ich zatwierdzeniu będzie możliwe kontynuowanie prac związanych z projektem organizacji ruchu i oznakowania ulicy Rynek.

Zgodnie z twierdzeniami organu, zawartymi w odpowiedzi na skargę, opóźnienie w załatwieniu wniosku było spowodowane "zaczytaniem" przez system wniosku skarżącego z 3 września 2022 r. pod datą otrzymania jego pierwszego pisma, które zostało skierowane do organu pod datą 22 marca 2022 r. Dopiero podjęcie czynności celem sprawdzenia zarzutów zawartych w skardze, umożliwiło organowi zapoznanie się z treścią tego wniosku, co nastąpiło w dniu 28 listopada 2022 r. i w efekcie organ bezzwłoczne udzielił żądanych informacji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r., I OSK 2289/15, dostępny jak powołane dalej na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu – aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., I OSK 1968/15; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15).

Z powołanych orzeczeń wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od woli organu. Godziłoby to w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji.

Organ nie kwestionuje, że żądana przez skarżącego informacja publiczna została prawidłowo skierowana do organu na jego adres, za pomocą skrzynki ePUAP. Uwzględniając zaprezentowaną linię orzeczniczą na tle ustawy o udostępnieniu informacji publicznej, wadliwe "zaczytanie" w systemie informatycznym wniosku skarżącego pod datą 22 marca 2022 r., nie uzasadnia opóźnienia w załatwieniu jego wniosku z 3 września 2022 r. – w dniu 30 listopada 2022 r., tj. po wniesieniu skargi na bezczynność organu do WSA w Kielcach. Skutki nieprawidłowego działania systemu informatycznego w Urzędzie obciążają bowiem organ, który jest zobligowany do zapewnienia obsługi oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami.

Jednocześnie skoro wniosek skarżącego o udzielenie informacji publicznej został już załatwiony, to postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie bezczynności organu stało się bezprzedmiotowe i podlega w związku z tym umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Ppsa, o czym orzeczono w punkcie I sentencji niniejszego wyroku.

Oceniając charakter zaistniałej bezczynności, jak tego wymaga art. 149 § 1a Ppsa w zw. z art. 21 udip, Sąd uznał, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Niewątpliwie organ przekroczył termin do załatwienia sprawy (liczony od daty złożenia wniosku do organu), jednakże okoliczności powyższe nie wystarczają do uznania, że przekroczenie terminu miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić bowiem należy, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a Ppsa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu "rażącym naruszeniem prawa" jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu ocenianego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. II OSK 468/13).

W niniejszej sprawie sytuacja taka, zdaniem Sądu, nie miała miejsca. Organ udzielił skarżącemu żądanej informacji niezwłocznie po wpłynięciu skargi na bezczynność i ustaleniu, że taki wniosek wpłynął - co jednak, zdaniem Sądu, nie wynikało ze złej woli organu, lecz błędnej oceny okoliczności faktycznych sprawy. Nie można zatem dopatrzeć się ze strony organu lekceważenia skarżącego, czy też celowego przedłużania postępowania, tym bardziej, że sam skarżący nie wniósł o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego na podstawie art. 149 § 1 zdanie drugie Ppsa, orzeczono jak w punkcie II sentencji.

Natomiast o kosztach postępowania, na które składa się wpis sądowy orzeczono, na podstawie art. 201 § 1 w związku z art. 209 Ppsa, w punkcie III sentencji.