II SAB/Bk 12/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. O. na bezczynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach do wszczęcia postępowania o udzielnie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. nie przyznaje od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, 5. zasądza od Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach na rzecz skarżącej I. O. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia 4 września 2025 r. (data wpływu do organu - 15 września 2025 r.) I. O. (dalej: "skarżąca") na postawie art. 348 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm., dalej: "u.o.c."), złożyła do Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach (dalej jako: "Komendant Placówki") wniosek o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych (ewentualnie pobyt tolerowany) na terytorium Rzeczpospolitej Polski.

We wniosku wyjaśniła, że jej sytuacja prawna od wielu lat jest niepewna. Mieszka w Polsce od 2016 r., w tym czasie nie naruszyła obowiązującego prawa, zaaklimatyzowała się w Polsce i tutaj prowadzi swoje życie. Podała, że 6 listopada 2018 r. została wydana wobec niej decyzja o zobowiązaniu do powrotu i zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw Schengen (sprawa obecnie zawisła przed NSA). Od tego czasu jej sytuacja uległa zmianie. Wyjaśniła, że jest osobą schorowaną – choruje na raka piersi. Nowotwór ma charakter złośliwy i jest niezwykle trudny do wyleczenia. Od 14 do 16 maja 2025 r. przebywała szpitalu i w tym czasie przeszła operację. Przeprowadzenie tego zabiegu nie kończy leczenia i planowana jest jego kontynuacja. W tym stanie rzeczy ewentualna konieczność opuszczenia miejsca pobytu będzie stanowiła dla niej znaczne utrudnienie. Już sama podróż będzie wyczerpująca i pogorszy jej stan zdrowia, bowiem w kraju pochodzenia nie ma możliwości leczenia jej choroby w sposób odpowiedni. Do wniosku załączyła dokumentację medyczną z Białostockiego Centrum Onkologicznego, z której wynika, że w maju 2025 r. przeszła zabieg amputacji piersi oraz że w okresie od 11 września 2025 r. do 1 października 2025 r. ma odbywać radioterapię.

Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 257/18, wskazując, że stan zdrowia, co do zasady, może stanowić przeszkodę zobowiązania cudzoziemca do powrotu, gdy zostanie wykazane, że w kraju pochodzenia nie będzie mógł on liczyć na podstawową opiekę medyczną. Taka sytuacja mogłaby wyczerpywać przesłanki wymienione w art. 348 pkt 1b u.o.c., a zatem narażać cudzoziemca na nieludzkie traktowanie.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Komendant Placówki w piśmie z dnia 3 października 2025 r. poinformował o braku podstaw do wszczęcia z urzędu odrębnego postępowania administracyjnego w przedmiocie udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium RP lub na pobyt tolerowany. Podkreślił, że skarżąca wraz z rodziną po wydaniu i doręczeniu decyzji Rady ds. Uchodźców nr RdU-596/S/17 z 31 stycznia 2018 r. o odmowie nadania statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej, nie opuściła terytorium kraju w terminie, wynikającym z art. 299 ust. 6 pkt 2 u.o.c., tj. do dnia 12 stycznia 2018 r. Wyjaśnił ponadto, że z uwagi na treść art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. zauważyć należy, że przepisy prawa nie przewidują trybu wnioskowego w kontekście postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium RP. Ewentualne wystąpienie przesłanek natury humanitarnej, o której mowa w art. 348 lub 351 pkt 1 u.o.c. organ zobligowany jest zbadać na etapie postępowania o zobowiązanie do powrotu. W przypadku ujawnienia się takiej okoliczności już po wydaniu ostatecznej decyzji ww. rodzaju, z urzędu wszczynane jest natomiast odrębne postępowanie administracyjne.

Odnosząc się natomiast do stanu zdrowia skarżącej organ wyjaśnił, że powrót do Rosji nie wiąże się z zagrożeniem prawa do życia i bezpieczeństwa osobistego. Powołując się na wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r. II OSK 3806/18 podkreślił, że dopiero zły stan zdrowia w połączeniu z zupełnym brakiem możliwości uzyskania odpowiedniej opieki medycznej w kraju pochodzenia mogą prowadzić do stanu zagrożenia życia, a tym samym stanowić przesłankę udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany, zaś sama okoliczność, że służba zdrowia jest w gorszym stanie taką przesłanką nie jest. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał także opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu ds. Cudzoziemców z dnia 27 listopada 2024 r. nr DPU-WIKP-424/612/2024 dotyczące opieki medycznej i leczenia onkologiczno-ginekologicznego w Rosji i Republice Czeczenii, z którego wynika, że w 2022 r. zwiększone zostały nakłady na leczenie pacjentów onkologicznych, co zapewniło dostęp do bezpłatnej diagnostyki, operacji oraz chemio i radioterapii, i to nie tylko w centralnych regionach Rosji.

W dniu 8 stycznia 2026 r. skarżąca wniosła ponaglenie do Komendanta Głównego Straży Granicznej w przedmiocie bezczynności Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach w sprawie wszczęcia postepowania zainicjowanego jej wnioskiem z dnia 4 września 2025 r.

Komendant Placówki udzielając informacji Komendantowi Głównemu Straży Granicznej w związku z ponagleniem skarżącej w piśmie z dnia 20 stycznia 2026 r. zreferował dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdził, że brak jest podstaw do zarzucenia, że Komendant Placówki SG w Bobrownikach pozostaje w bezczynności lub że działa w sposób przewlekły. Komendant przywołał treść art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. i stwierdził, że przepis ten nie stanowi dla organu obowiązku do wszczęcia postępowania w sprawie i mógł jedynie stanowić sygnał do zbadania, czy zaistniała podstawa do wszczęcia postępowania z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Wobec stwierdzenia, że przesłanki do wszczęcia postępowania z art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. nie występują, wystarczającym działaniem było poinformowanie zwykłym pismem o braku podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych w RP.

W dniu 9 lutego 2026 r. I. O., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 348 w zw. z art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. - poprzez niewszczęcie postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych pomimo złożenia wniosku z dnia 4 września 2025 r., w sytuacji gdy postępowanie to wszczynane jest również na wniosek cudzoziemca;

2) art. 351 w zw. z art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. - poprzez niewszczęcie postępowania o udzielenie zgody na pobyt tolerowany pomimo złożenia wniosku z dnia 4 września 2025 r., w sytuacji gdy postępowanie to wszczynane jest również na wniosek cudzoziemca;

3) art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") - poprzez przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy i niewszczęcie postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych (ewentualnie pobyt tolerowany);

4) art. 6 k.p.a. w zw. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, z naruszeniem zasad wnikliwości i szybkości postępowania oraz niedziałanie na podstawie przepisów prawa.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o:

- uwzględnienie skargi w całości,

- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- zobowiązanie organu do załatwienia sprawy, tj. wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych w Polsce w terminie 14 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy,

- zasądzenie od organu na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł oraz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów w postaci składanych w sprawie dokumentów oraz dokumentacji medycznej.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ powinien podjąć środki prowadzące do niezwłocznego załatwienia sprawy, tj. wszcząć z urzędu postępowanie w przedmiocie udzielenia jej zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych w Polsce, zapewniając tym samym prawo do czynnego udziału w tym postępowaniu. Organ miał obowiązek wszcząć postępowanie, ponieważ skarżąca wystąpiła z żądaniem jego wszczęcia i powołała się na nowe okoliczności, które uzasadniają udzielenie jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Co więcej skarżąca miałaby gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. Powołała się m.in. na stanowisko WSA w Białymstoku wyrażone w sprawie o sygn. II SAB/Bk 38/25.

Podkreśliła, że decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z dnia 6 listopada 2018 r. została wydana wiele lat temu, a więc organ nie miał realnej możliwości zbadania dowodów przedstawionych we wniosku z 4 września 2025 r., które powstały dopiero po dacie wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Ponownie wskazała, że jest w pełni zasymilowana z Polską, mieszka tu z rodziną od wielu lat i w tym czasie nie naruszała obowiązującego prawa, a także wiąże z Polską swoją przyszłość. W Czeczenii nie ma już nikogo, nie posiada tam majątku, a nadto od momentu opuszczenia kraju panuje tam niestabilna sytuacja.

Nie rozważanie przez organ nowych okoliczności, które zaistniały w sprawie jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, którego jedną z podstawowych wartości jest prawo do obrony w toku postępowania. Żądanie wszczęcia postępowania o udzielenie skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych niewątpliwie zawiera informacje o nowych, względem ocenionych w postępowaniu o zobowiązaniu do powrotu okolicznościach, o których mowa w art. 348 u.o.c., w związku z tym organ zobowiązany jest wszcząć z urzędu postępowanie w przedmiocie udzielenia skarżącej zgody na pobyt humanitarny w Polsce i dokonać oceny powołanych nowych okoliczności w toku postępowania administracyjnego. Końcowo podniosła, że Staż Graniczna oceniając jej stan zdrowia nie powinna wchodzić w kompetencje lekarza bądź biegłego, gdyż nie posiada odpowiedniej wiedzy medycznej w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Komendant Placówki wniósł o jej oddalenie wskazując, że podstawowy błąd skarżącej polega na przyjęciu, że jej pismo stanowi wniosek inicjujący postępowanie administracyjne w trybie wnioskowym, co miałoby rodzić obowiązek organu do wydania rozstrzygnięcia w terminach wskazanych w art. 35-36 k.p.a., tymczasem w świetle art. 356 u.o.c. – pismo cudzoziemca nie inicjuje automatycznie postępowania administracyjnego w rozumieniu trybu wnioskowego. Może stanowić jedynie sygnał, który organ weryfikuje pod kątem tego, czy pojawiły się nowe okoliczności kwalifikowane ustawowo do uruchomienia kompetencji z urzędu.

W piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2026 r. stanowiącym replikę na odpowiedz organu na skargę, skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:

- postanowienia Komendanta Głównego Straży Granicznej z 4 lutego 2026 r. – na fakt stwierdzenia przez Komendanta Głównego bezczynności Komendanta Placówki i wyznaczenia terminu załatwienia sprawy, tj. podjęcia czynności w sprawie wszczęcia postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany,

- zawiadomienia Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrowniach z dnia 17 lutego 2026 r. nr 03-105/3/Z-ZPH/2026 o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych skarżącej.

- dokumentacji medycznej na fakt stanu zdrowia skarżącej oraz planowanego leczenia,

- odpowiedzi Komendanta Placówki w sprawie jej męża i syna na okoliczność dalszych twierdzeń organu o niemożliwości wszczęcia sprawy o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych na wniosek oraz braku zmiany postępowania pomimo postanowienia Komendanta głównego z dnia 4 lutego 2026 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie w pełnym zakresie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. W takich przypadkach, kontroli poddany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie, w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają natomiast znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu.

Na wstępie wyjaśnić należy, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (por. pogląd wyrażony w Komentarzu do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa T. Wosia, H. Krysiak - Molczyk i M. Romańskiej, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis-Nexis", Warszawa 2005, str. 86).

Istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma, więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności Sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania. Z powyższego przepisu wynika zatem, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność. Tym samym, jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, to przestaje on być w bezczynności. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie jego bezczynności staje się bezprzedmiotowe (vide: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63).

Skarga na bezczynność pełni zatem funkcję gwarancyjną dla strony, zabezpieczając ją przed brakiem reakcji organu w zakresie rozpatrzenia jej sprawy. Ocenę, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z bezczynnością organu, należy przeprowadzić uwzględniając sposoby i formy załatwienia sprawy, jakie każdorazowo przewidują przepisy mające w danej sprawie zastosowanie.

Przechodząc zatem do meritum sprawy wskazać należy, że organ, któremu we wniesionej skardze zarzucano bezczynność polegającą na niewszczęciu postępowania administracyjnego o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, w dniu 12 lutego 2026 r. - a zatem po wniesieniu skargi (ta została złożona w dniu 9 lutego 2026 r.) a przed wydaniem orzeczenia przez sąd - wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych I. O. Fakt ten potwierdza zawiadomienie Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach nr 03-105/3/Z-ZPH/2026 z dnia 17 lutego 2026 r. o wszczęciu w dniu 12 lutego 2026 r. z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych I. O. w związku z jej wnioskiem z 4 września 2025 r. (k. 67 akt sądowych).

Przyjąć zatem należy, że bezczynność skarżonego organu ustała po złożeniu skargi do sądu, a dokładnie z dniem doręczenia skarżącej zawiadomienia z dnia 17 lutego 2026 r. o wszczęciu postępowania w omawianej sprawie. Doręczenie skarżącej ww. zawiadomienia skutkowało tym, że w momencie rozpoznania sprawy organ nie pozostawał już w bezczynności w powyższym zakresie, tym samym brak było podstaw do orzekania o obowiązku podjęcia czynności w sprawie wszczęcia postępowania w ustawowym terminie. Nałożenie bowiem przez sąd obowiązku dokonania żądanej czynności, w sytuacji gdy strona uzyskała jej spełnienie, stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo dublujące to, co zostało już zrealizowane. W konsekwencji skoro postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, konieczne było jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 orzeczenia.

Zasinienie powyższej sytuacji nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie miała miejsce bezczynność i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie bowiem do treści § 1a przepisu art. 149 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Odnośnie pierwszej kwestii wskazać należy, że w sprawie bezspornym jest, że wniosek skarżącej o wszczęcie postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych wpłynął do organu w dniu 15 września 2026 r., a także to, że organ udzielił pisemnej odpowiedzi na ten wniosek w dniu 3 października 2025 r. Taki sposób załatwienia sprawy uznać jednak należy za niewystarczający, załatwienie wniosku o wszczęcie postepowania nie przybrało formy administracyjnego rozstrzygnięcia.

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do treści art. 348 u.o.c. udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu: 1) może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.: a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub b) mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub c) mógłby być zmuszony do pracy, lub d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub 2) naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub 3) naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.

Przepis zaś art. 356 ust. 2 u.o.c. stanowi, że jeżeli okoliczność, o której mowa w art. 348 lub art. 351 pkt 1 lub 2, wyszła na jaw: 1) po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu albo 2) w związku z koniecznością wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydanej przez organ innego państwa członkowskiego stosującego dyrektywę Rady nr 2001/40/WE z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie wzajemnego uznawania decyzji o wydalaniu obywateli państw trzecich (Dz. Urz. WEL 149 z 02.06.2001, s. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 107) - z urzędu wszczyna się odrębne postępowanie.

Zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro organ administracji publicznej ma obowiązek wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, gdy po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu wyjdą na jaw okoliczności, o których mowa w art. 348 u.o.c., to tym bardziej właściwy organ ma obowiązek wszcząć takie postępowanie, gdy zażąda tego cudzoziemiec, twierdząc, że takie okoliczności zachodzą (por. wyroki NSA z 9 grudnia 2020 r., II OSK 3679/19, z 16 marca 2021 r., II OSK 1619/20, z 7 czerwca 2022 r., II OSK 2500/21, z 21 czerwca 2022 r., II OSK 1519/21, z 5 kwietnia 2023 r., II OSK 1374/22, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA w wyroku z 5 kwietnia 2023 r., II OSK 1374/22, wskazał, że: "Sąd zauważa wprawdzie, że ustawodawca ukształtował powyższe postępowanie jako "wszczynane z urzędu", jednakże nie można przyjąć, że osoba uprawniona nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie. Stąd, dla zapewnienia gwarancji ochrony praw przewidzianej m.in. przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. Urz. UE z 29 czerwca 2013 r. L 180/60), art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach powinien być wykładany w taki sposób, że właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych także wówczas, gdy to cudzoziemiec wystąpi z żądaniem jego wszczęcia i powoła się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Cudzoziemiec ma wówczas gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych". Sąd w składzie obecnym stanowisko to w pełni podziela.

W związku ze wskazaną powyżej wykładnią art. 356 ust. 2 u.o.c. należy przyjąć, że również w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do wszczęcia zainicjowanego wnioskiem skarżącej postępowania celem rozważenia przez Komendanta jako właściwy organ w ramach procedury administracyjnej, czy zachodzą przesłanki udzielenia wnioskodawczyni zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Ponadto, co istotne, wbrew twierdzeniu Komendanta Placówki, skarżąca wskazała na wystąpienie nowych okoliczności istotnych dla sprawy. W trakcie postępowania ustalono, że decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu została wydana w dniu 6 listopada 2018 r., a więc organ nie miał realnej możliwości zbadania w postępowaniu o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu dowodów przedstawionych we wniosku skarżącej z 4 września 2025 r., które powstały dopiero po dacie wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, na okoliczność asymilacji skarżącej w Polsce, a szczególnie - jej stanu zdrowia. W związku z powyższym Komendant był zobowiązany rozpoznać wniosek skarżącej z zachowaniem gwarancji procesowych w ramach procedury administracyjnej, czego jednak w terminie ustawowym nie uczynił. Przy czym jeszcze raz podkreślić należy, że udzielenie odpowiedzi na przedmiotowy wniosek w dniu 3 października 2025 r. nie może stanowić o wypełnieniu tego obowiązku w ustawowym terminie. W tych uwarunkowaniach uznać należy, że załatwienie wniosku nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 35 k.p.a., dlatego też Sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.

Jednocześnie mając na uwadze § 1a przepisu art. 149 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wyjaśnił WSA w Białymstoku w tezie wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. II SAB/Bk 65/13 ocena charakteru naruszenia prawa powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Każda bezczynność jest bowiem naruszeniem prawa. Nie można jednak przyjąć, że w każdej bezczynności mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy zauważyć należy, że organ bezzwłocznie pismem z dnia 3 października 2025 r. zareagował na wniosek skarżącej, wskazując motywy, dla których w jego ocenie nie było podstaw wszczęcia postępowania w sprawie. Odmienna ocena Sądu w tym zakresie nie czyni zaistniałej bezczynności rażącą. Co istotne również w sprawie, organ niezwłocznie w związku z postanowiłem Komendanta Głównego z dnia 4 lutego 2026 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie.

Odnosząc się zaś do wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej wskazać należy, że w myśl art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 u.p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność (...) sąd może z urzędu lub na wniosek strony (...) przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Przyznanie sumy pieniężnej ma zatem charakter fakultatywny i to sąd administracyjny na podstawie okoliczności sprawy ocenia, czy uzasadnione jest nałożenie omawianego środka w tym trybie. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter kompensacyjny i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak np. NSA w wyroku z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16). W konsekwencji suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego. W badanej sprawie Sąd uznał, że mimo wniosku skarżącej, przyznanie stronie sumy pieniężnej, nie jest uzasadnione okolicznościami sprawy, w szczególności mając na uwadze, że naruszenie przez organ prawa jego bezczynnością nie miało postaci kwalifikowanej, albowiem organ podjął próbę załatwienia wniosku, choć była ona nieskuteczna. Sąd nie znalazł też innych podstaw uzasadniając przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 5, stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a. Na koszty postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.

Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.