II SA/Wa 2741/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA, Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M.K. i L. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.

Wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 516/19 zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2018 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o rentę w drodze wyjątku po ojcu M. K., decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, odmówił M. K. i L. K. reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego A.K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania ustalił, że M.K. – zmarły ojciec dzieci w wieku 23 lat, zamiast 3 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentował tylko 10 miesięcy i 8 dni tych okresów. Ponadto od[...] kwietnia 2013 r. do [...] stycznia 2015 r. oraz od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2017 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. M. K. [...] kwietnia 2013 r. ukończył Liceum Ogólnokształcące w [...], zatem od [...] kwietnia 2013 r. mógł podjąć pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Natomiast z zaświadczenia szkolnego z "[...]" z [...] października 2019 r. wynika, że od [...] września 2014 r. do [...] czerwca 2016 r. ojciec dzieci był uczniem Policealnej Szkoły Zawodowej w [...]. Nauka w szkole policealnej odbywała się w systemie zaocznym i nie była przeszkodą do podjęcia przez ojca dzieci zatrudnienia. Ponadto w latach [...] -[...] ojciec dzieci nie był całkowicie niezdolny do pracy, a więc również stan zdrowia nie stanowił przeszkody w podjęciu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, celem uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ zaznaczył, że z wniosku o rentę rodzinną w drodze wyjątku z [...] września 2018 r. wynika, że ojciec dzieci wykonywał prace dorywcze, co nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest to wynik wyboru osoby decydującej się na pracę bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, która powinna liczyć się prawnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu przez zmarłego ojca dzieci uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym okresie nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie . K. i L. K. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego A. K. zakwestionowali decyzję z [...] października 2019 r. uznając ją za krzywdzącą i wnieśli o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 516/19 uchylił zaskarżoną decyzję z [...] stycznia 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ojciec małoletnich dzieci podejmował prace dorywcze bez ubezpieczenia, jednak nie dotyczy to całego okresu, w którym nie podlegał on ubezpieczeniu. Zwrócono uwagę, że A. K. podała, iż ojciec dzieci cały czas pracował dorywczo, aby zapewnić byt ich rodzinie. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że M.K. Liceum Ogólnokształcące ukończył [...] kwietnia 2013 r., szkołę policealną [...] czerwca 2016 r., zaś dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe uzyskał [...] sierpnia 2016 r. Związek małżeński zawarł [...] kwietnia 2016 r. Syn M. urodził się [...] czerwca 2016 r. Pracę podlegającą ubezpieczeniom emerytalno-rentowym podjął natomiast w dniu [...] marca 2017 r., którą kontynuował do śmierci [...] grudnia 2017 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ nie mógł z góry przesądzić, że podejmowanie prac dorywczych w okresie trwania małżeństwa bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, w sytuacji braku stałej pracy i konieczności zapewnienia rodzinie środków do życia, dyskwalifikuje ten okres, jako dający się usprawiedliwić szczególnymi okolicznościami, o których mowa w art. 83 powołanej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 144/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd podkreślił, że w dacie zgonu, tj. [...] grudnia 2017 r., ojciec dziecka pozostawał w ubezpieczeniu. Fakt ten nie został w ogóle przez organ oceniony przy badaniu spełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności". Okoliczność, że śmierć, a co za tym idzie całkowita niezdolność do pracy powstała u ojca dziecka w trakcie pozostawania w ubezpieczeniu, może stanowić – w ocenie Sądu – okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Można bowiem założyć, że gdyby ojciec małoletnich dzieci nie zmarł w tej dacie, nadal wykonywałby pracę i miałby możliwość wypracowania okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Za nieuprawnione należy ponadto uznać stanowisko organu przyjmujące, iż zmarły ojciec dziecka ur. [...] czerwca 1994 r., pobierając do końca marca 2016 r. (do 22 roku życia) świadczenie z funduszu alimentacyjnego i unikając legalnej pracy, przedłożył możliwość pobierania alimentów nad zabezpieczenie rentowe dla siebie i swojej rodziny. Zdaniem Sądu, nie można uczniowi szkoły ponadgimnazjalnej i policealnej, który uzyskał pełnoletność robić zarzutu z tego, że nie podejmuje pracy zawodowej podlegającej ubezpieczeniu społecznemu i rentowemu a korzysta ze świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na warunkach określonych w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz.670), ponieważ prawo do tego świadczenia wywodzi się pierwotnie z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, według którego, pełnoletnie dziecko (pracujące i uczące się) ma prawo do alimentów ze strony rodziców, gdy nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. W sytuacji niewywiązywania się przez rodziców z nałożonych przez prawo zobowiązań dostarczania środków utrzymania i wychowania uprawniony ma prawo do ubiegania się o uzyskanie pomocy państwa w zaspokojeniu potrzeb życiowych w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1516/19.

Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przedmiotem zaskarżenia.

Przyjmuje się zgodnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781).

Uznać należy, że nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak również: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, niepublik.).

Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie, ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

Pamiętać należy przy tym, że ocena prawna, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3103/02).

Ponadto należy wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Warto zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, stwierdził, że związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, po red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo).

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję administracyjną z [...] października 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącym świadczenia w drodze wyjątku nie dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a., bowiem zgodnie z normą prawną wyrażoną w tym przepisie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lipca 2019 r., wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Wa 1516/19.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Podkreślić należy, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie może być zatem sama trudna sytuacja materialna strony skarżącej. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w tym trybie jest zasadne.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalenia organu dokonane w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 516/19, prawidłowo ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku zmarłego ojca dzieci nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Zmarły w wieku [...] lat M.K. posiadał staż ubezpieczeniowy wynoszący 10 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Od [...] kwietnia 2013 r. do [...] stycznia 2015 r. oraz od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2017 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Ojciec dzieci [...] kwietnia 2013 r. ukończył Liceum Ogólnokształcące w [...], a zatem od [...] kwietnia 2013 r. mógł podjąć pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Z zaświadczenia szkolnego z "[...]" z [...] października 2019 r. wynika, że od [...] września 2014 r. do [...] czerwca 2016 r. M. K. był uczniem Policealnej Szkoły Zawodowej w [...]. Zatem organ kierując się wytycznymi Sądu wyjaśnił, iż nauka w szkole policealnej odbywała się w systemie zaocznym i nie była przeszkodą do podjęcia przez ojca dzieci zatrudnienia. Ponadto w latach [...] -[...] ojciec dzieci nie był całkowicie niezdolny do pracy. Wnioskodawczyni nawet nie sygnalizowała organowi jakichkolwiek przeszkód natury zdrowotnej uniemożliwiających lub utrudniających podjęcie zatrudnienia przez ubezpieczonego. Wobec tego przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że zmarły M. K. w latach [...] -[...] nie podejmował pracy, ani żadnej innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Z treści wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz przedłożonych dokumentów nie wynikają zaś obiektywne okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak aktywności zawodowej zmarłego i mogły być uznane za okoliczność szczególną uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podkreślić należy, że choć art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych i wyjątkowych.

Słusznie zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że w przypadku zmarłego nie można mówić, iż niespełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności.

Sąd podziela stanowisko organu, że za taką okoliczność nie można uznać świadomego podejmowania przez zmarłego ojca małoletnich dzieci prac dorywczych, bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Słusznie organ podnosi, że był to świadomy wybór zmarłego, bowiem M. K. uzyskując świadczenie alimentacyjne kontynuował naukę w systemie zaocznym, aby uzyskać kwalifikacje zawodowe technika ochrony fizycznej osób i podejmował w tym czasie prace zarobkowe z pominięciem składek na ubezpieczenie społeczne. Orzecznictwo nie traktuje jednak świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej - bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek jako okoliczność szczególnej (vide: wyroki NSA: z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt II SA 435/01, z dnia 18 kwietnia 2001 sygn. akt II SA 3238/00 i z dnia 4 października 2016 r. sygn. akt I OSK 410/16 – publik. www.orzeczenia,nsa.gov.pl). Wykonywanie pracy dorywczej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, na co wskazywała żona ubezpieczonego, świadczy o istnieniu po stronie zmarłego zdolności do pracy, z której korzystał, świadomie i celowo unikając obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. To z kolei rodzi określone skutki, w sferze uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

W orzecznictwie pojawiły się też poglądy, że podejmowanie pracy dorywczej bez ubezpieczenia, co oczywiście nie może być przez organ "promowane" w rozważaniach nad spełnieniem ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności", nie może z góry skreślać ubezpieczonego z grona osób, do których tę przesłankę należy odnieść. "Podejmowanie pracy zarobkowej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego niejednokrotnie nie świadczy o celowym wyborze takiej formy zatrudnienia, zwłaszcza gdy bezrobotny, mający na utrzymaniu rodzinę, ma wybór pomiędzy pracą bez umowy o pracę lub żadną, gdyż pracodawca nie godzi się na "legalną" formę zatrudnienia" – tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1165/14. Jednakże z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku, bowiem M. K. podejmując się prac dorywczych w czasie kształcenia ukierunkowanego na potrzeby pracujących uzyskiwał dochód ze świadczenia alimentacyjnego. Nie można tym samym twierdzić, iż do takiej formy zatrudnienia został on zmuszony przez sytuację na którą nie miał wpływu, tym bardziej, że w sprawie strona skarżąca nie przywoływała argumentów świadczących o trudnościach w podjęciu przez ubezpieczonego legalnego zatrudnienia.

Organ prawidłowo zatem wskazał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bowiem sam fakt śmierci M. K. w trakcie ubezpieczenia, wobec poczynionych przez organ ustaleń i rozważań, jest niewystarczający aby w sprawie uznać, iż ziściła się ustawowa przesłanka "szczególnych okoliczności".

Mając powyższe na uwadze, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie można Prezesowi ZUS czynić skutecznego zarzutu wyjścia poza granice uznania administracyjnego.

Małoletni M. i L. K. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego A. K. znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej, nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej nawet, gdy są one uzasadnione.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.