II SA/Sz 606/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] w części odmawiającej skarżącemu K. P. przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 3 pkt 11, art 5, art. 6 ust. 1, art. 18 ust 1, art. 19 ust. 4, art. 20 ust. 3, art., 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) odmówił w pkt. 1 decyzji przyznania K. P. zasiłku rodzinnego na synów J. P. i M. P. od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. oraz odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego J. P. za ten sam okres.

W pkt. 2 decyzji organ przyznał zasiłek rodzinny dla J. P. od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] marca 2021 roku w kwocie [...] zł miesięcznie, od dnia [...] kwietnia 2021 r. do dnia [...] października 2021 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, a dla M. P. od [...] kwietnia 2021 r. do [...] października 2021 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto, organ przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego J. P. od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] marca 2021 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, a od dnia [...] kwietnia 2021 r. do dnia [...] października 2021 r. w kwocie [...] zł miesięcznie.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci, a także dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego strona złożyła w dniu [...] listopada 2020 r. Organ ustalił, że wnioskodawca w okresie od [...] kwietnia 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. był uprawniony do świadczenia rehabilitacyjnego. Pierwsza wypłata tego świadczenia nastąpiła w maju 2020 r., a dochód osiągnięty za miesiąc czerwiec wyniósł [...] zł.

Przy ustaleniu dochodu rodziny w roku 2019 uwzględniono:

1) Dochód utracony przez wnioskodawcę z tytułu zatrudnienia w [...] sp. z o.o. w łącznej wysokości [...],

2) Dochód utracony przez wnioskodawcę z tytułu zasiłku chorobowego z ZUS w łącznej wysokości [...] zł,

3) Dochód utracony przez O. N. z tytułu zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego z ZUS w łącznej wysokości [...],

4) Ulgę prorodzinną w wysokości [...]

5) Dochód wnioskodawcy z tytułu pobieranego stypendium w wysokości [...]

6) Dochód uzyskany przez wnioskodawcę z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości [...].

Tym samym łączny dochód rodziny w 2019 roku wyniósł miesięcznie [...] a w przeliczeniu na osobę dochód wyniósł [...] i przekroczył kwotę 764 zł na osobę.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 3-3b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługują w wysokości różnicy miedzy łączna kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą o którą został przekroczony dochód rodziny. W okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. miesięczna suma świadczeń przysługujących rodzinie wnioskodawcy wynosi [...] zł (2 x [...] zł zasiłek rodzinny + 1 x [...] zł dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego), a kwota przekroczenia dochodu wynosi [...] zł (miesięczny dochód rodziny [...] Zatem kwota przekroczenia dochodu jest wyższa niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących rodzinie w okresie od [...] listopada 2021 r. do [...] stycznia 2021 r., co powoduje że świadczenia za ten okres nie przysługują.

Ponadto, mając na uwadze art. 24 ust. 6 omawianej ustawy, zgodnie z którym w razie utraty dochodu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, wnioskodawcy przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego na synów wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w pełnej wysokości od dnia [...] lutego 2021 r., tj. od pierwszego miesiąca po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego, do dnia [...] października 2021 r., tj. do końca okresu zasiłkowego.

W odwołaniu od tej decyzji K. P. zakwestionował ww. decyzję w części odmawiającej przyznania mu zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. Odwołujący się podniósł, że do dochodu rodziny wliczono kwotę zasiłku rehabilitacyjnego w kwocie [...] zł, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Tymczasem wypłata tego świadczenia za czerwiec 2020 r. nastąpiła dopiero [...] lipca 2020 r. Ponadto, kwota wypłacanego świadczenia rehabilitacyjnego ma charakter dygresyjny i przez pierwsze trzy miesiące wynosi 90% podstawy wymiaru składek, a przez kolejne miesiące 75% podstawy wymiaru składek. Kwota tego świadczenia od lipca 2020 r. była niższa od otrzymanej za czerwiec 2020 r., a organ I instancji brał pod uwagę kwotę za czerwiec, która w kolejnych miesiącach była niemiarodajna. Ponadto, w chwili złożenia wniosku, tj. [...] listopada 2020 r. odwołujący się nie miał przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego od [...] października 2020 r. i nie mógł wówczas wiedzieć, czy ZUS przyzna to świadczenie na dalszy okres. Organ I instancji nie wziął pod uwagę faktycznego dochodu uznając, że wnioskodawca uzyskuje dochód którego w rzeczywistości nie uzyskiwał.

Strona wyjaśniła, że świadczenie rehabilitacyjne przyznawane jest na podstawie badania przez lekarzy orzeczników ZUS i ma charakter uznaniowy. Osoba starająca się o to świadczenie nie ma wpływu na termin badania przez komisję lekarską ani na datę wydania decyzji. Wniosek złożony w marcu 2020 r. został przez lekarza orzecznika ZUS odrzucony w kwietniu 2020 r. i mając nogę w gipsie, dwa tygodnie po skomplikowanej operacji, wnioskodawca został uznany za zdolnego do pracy. Dopiero po wniesieniu odwołania od tej decyzji, w dniu [...] maja 2020 r. uznano, że jest niezdolny do pracy przyznając świadczenie na jeden miesiąc (do kończ kwietnia 2020 r.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił dochód rodziny za 2019 r. na kwotę [...], co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł, przekraczającą kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wynoszące w niniejszej sprawie [...] zł. Uzasadniało to odmowę przyznania świadczenia na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że przyznawanie stronie świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie kolejnych decyzji ZUS (a nie jednej decyzji od [...] kwietnia 2020 r. do [...] stycznia 2021 r.) nie mogło mieć wpływu na przyjęcie, że był to dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie tego dochodu, tj. od czerwca, biorąc pod uwagę, ze pierwsza wypłata tego świadczenia nastąpiła w maju 2020 r., a następne świadczenia były wypłacane w ww. okresie, choć nie w każdym miesiącu. Brak wypłaty świadczenia w miesiącu czerwcu nie może być kwalifikowany jako utrata dochodu, czego zdaje się domagać odwołujący się. Dotyczy to także zmiennej kwoty świadczenia. Nie ma także znaczenia, że w momencie złożenia wniosku o zasiłek rodzinny, strona nie miała przyznanego świadczenia od października 2020 r. i nie wiedziała jaką decyzję podejmie ZUS. Organ miał obowiązek wziąć pod uwagę okoliczności ustalone na dzień wydania decyzji tj. na dzień [...] stycznia 2021 r. i z obowiązku tego się wywiązał. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, stan faktyczny został wyczerpująco wyjaśniony, organ dokonał należytej oceny materiału dowodowego i prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję K. P. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi ponowił argumentację zaprezentowaną wcześniej w odwołaniu od decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Jednocześnie Kolegium złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

Skarżący, powiadomiony o wniosku organu w dniu [...] czerwca 2021 r. nie zażądał rozpoznania sprawy na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.".

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2021 r. w części odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci wraz z dodatkiem do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. Decyzja ta została wydana na podstawie przepisów art. 3, art. 5 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – dalej "u.ś.r.").

W myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. (art. 3 pkt 2a). Zgodnie natomiast z treścią art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, skarżący złożył w dniu [...] listopada 2020 r.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 764 zł.

W niniejszej sprawie istotny był dochód na osobę w rodzinie uzyskany w roku 2019, stosownie do treści art. 3 pkt 2a u.ś.r., z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Organ I instancji obliczył, że przeciętny dochód rodziny skarżącego za 2019 r. z uwzględnieniem zmian jakie zaistniały w dochodach rodziny po 2019 r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł i był wyższy od kryterium dochodowego które wynosiło 764 zł na osobę w rodzinie. Z tego powodu odmówił przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. Decyzję tę utrzymał w mocy organ odwoławczy uznając, że organ pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił stan faktyczny sprawy będący podstawą wydanego rozstrzygnięcia i prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa.

Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w części objętej odwołaniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie doszedł do przekonania, że dochód rodziny skarżącego będący podstawą do odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem, nie został prawidłowo ustalony przez organy orzekające w sprawie. Z tego powodu skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Z decyzji organów obu instancji wynika, że do dochodu rodziny został wliczony dochód skarżącego z tytułu pobieranego stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie ([...] Dochód ten potraktowano jako dochód uzyskiwany w chwili orzekania. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący w roku akademickim 2019/2020 był studentem [...] semestru [...] roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku [...], na U. J. K. K.. Planowany termin ukończenia studiów przypadał na dzień 30 września 2020 r. Na podstawie decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego skarżący otrzymał zgodę na przedłużenie terminu złożenia pracy dyplomowej do dnia [...] grudnia 2020 r. W roku akademickim 2020/2021 skarżący nie złożył wniosku o przyznanie mu stypendium socjalnego i stypendium rektora, ponieważ na podstawie § 15 ust. 1 regulaminu świadczeń socjalnych dla studentów UJK świadczenia te nie przysługują studentom po ostatnim roku studiów bez egzaminu dyplomowego. Wynika to z zaświadczenia wystawionego przez U. J. [...] w K. w dniu [...] listopada 2020 r., znajdującego się w aktach organu I instancji. Zatem zarówno w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji w dniu [...] stycznia 2021 r. jak i w dacie orzekania przez organ odwoławczy w dniu [...] marca 2021 r. skarżący nie otrzymywał stypendium socjalnego, ponieważ świadczenie to mu nie przysługiwało. Dochód ten został przez niego utracony najpóźniej w październiku 2020 r. Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r., w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając dochód rodziny, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W niniejszej sprawie dochód w postaci stypendium socjalnego został utracony po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a mimo to, organy obu instancji zaliczyły go do dochodu rodziny, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku.

Sąd zauważa, że w katalogu utraconego dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 23 u.ś.r.) nie mieści się stypendium socjalne, niemniej jednak należy uznać, że skoro ustawodawca zaliczył do dochodu (art. 3 pkt 1c u.ś.r.), w szczególności stypendia doktoranckie, stypendia sportowe oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom i studentom, to brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia, by utratę dochodu w tej materii ograniczyć jedynie do utraty jednego stypendium określonego w tym przepisie, bo narusza to art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji, a rozciągnięcie to dotyczy wszystkich stypendiów o charakterze socjalnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 września 2020 r. II SA/Bk 440/20 LEX nr 3062431).

Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2510/18, wyraził pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż "na gruncie u.ś.r. można wyodrębnić dwa rodzaje pogorszenia sytuacji majątkowej: utratę dochodu (pojęcie języka prawnego) i zmianę dochodu (pojęcie języka prawniczego). Rozróżnienie to bierze się z szerokiej definicji dochodu (art. 3 pkt 1 u.ś.r.), przy zbyt wąskim katalogu przyczyn skutkujących jego utratą (w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r.). Jedynie utrata dochodu określonego w art. 3 pkt 23 u.ś.r. upoważnia organ do ponownego przeliczenia przeciętnego dochodu zainteresowanej, a w konsekwencji do weryfikacji spełnienia przez nią kryterium dochodowego. Sytuacja ta w oczywisty sposób rzutuje na sytuację prawną skarżącej, której zmienił się dochód, lecz przy językowej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r. go nie utraciła. Z tych powodów art. 3 pkt 23 u.ś.r. winien być wykładany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu dyrektyw celowościowych. (...) W kontrolowanej sprawie doszło do nieadekwatności aksjologicznej zróżnicowania ustawowego kręgu adresatów normy z kręgiem adresatów wyznaczonym konstytucyjnie (art. 71 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 Konstytucji RP; wyrok TK: 6 czerwca 2009 r. SK 5/09, OTK-A 2009/6/84; 28 marca 3024 r. SK 53/12, OTK-A 2014/3/32; M. Ziółkowski, Zasada równości w prawie, PiP 2015/5/s. 107)." (LEX nr 2736997).

Mają na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, nie rozpatrzyły całego zgromadzonego materiału dowodowego koniecznego do wydania decyzji, co oznacza naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a także decyzji wydanej w I instancji na podstawie art. 135 tej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji ustali prawidłowo dochód rodziny uprawniający do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku w 2019 r. z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r., biorąc pod uwagę stanowisko przedstawione powyżej.