II SA/Sz 594/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Wnioskiem z dnia 23 lipca 2021 r., K. R. (dalej "skarżący"), wystąpił do Prezydenta Miasta S. (organ I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią G. R..

Organ I instancji wydał w dniu [...] października 2021 r. decyzję nr [...]\P-529.2021.MK, na podstawie, m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a."), art. 17, art. 3 pkt 11, art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "u.ś.r."), w której odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze S. (organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania skarżącego, wydało w dniu [...] lutego 2022 r. decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

WSA w Szczecinie wydał w dniu 9 czerwca 2022 r. wyrok o sygn. akt II SA/Sz 331/22, w którym uchylił ww. decyzje wydane przez organy obu instancji i zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego.

WSA uznał, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1

i art. 80 K.p.a., zaś organ I instancji dodatkowo naruszył art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie WSA, organy winy ustalić stan faktyczny w sprawie i wyjaśnić wątpliwości związane

z okresem zatrudnienia skarżącego w kontekście przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. WSA wskazał także, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być kwestia wieku osoby wymagającej opieki, na co wskazuje ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych.

Organ I instancji wydał w dniu [...] stycznia 2023 r. decyzję nr [...]\[...], w której odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w związku z konicznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.

Organ I instancji przedstawił stan faktyczny w sprawie i wskazał, że skarżący nie pracuje, a jego aktywność zawodowa ustała z dniem 31 marca 2021 r., co potwierdza zaświadczenie z 8 grudnia 2022 r. z C. spółka z o.o. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z babcią (lat 86), co ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia skarżącego. Babcia skarżącego jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 maja 2021 r. Babcia skarżącego cierpi na chorobę Alzheimera, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2, miażdżycę. Babcia skarżącego jest osobą chodzącą. W trakcie wywiadu pracownikowi ośrodka nie udało się nawiązać z nią kontaktu. Skarżący dba o higienę osobistą babci, przygotowuje posiłki, karmi, podaje leki, jest przy kontaktach z lekarzem, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe. Babcia skarżącego ma jeszcze córkę U. N. (ciotka skarżącego), która choruje, lecz organ nie posiada orzeczenia o jej niepełnosprawności. W dniu 13 grudnia 2022 r. skarżący złożył oświadczenie, że jego ciotka z uwagi na przebyty zawał, niewydolność serca i przewlekłą chorobę obturacyjną płuc nie jest w stanie zając się babcią. Przedłożył zaświadczenie lekarskie wystawione jego ciotce przez dr T. . N. . Skarżący podał, że jego ciotka nie ma orzeczenia o niepełnosprawności, lecz jest w trakcie gromadzenia dokumentacji. W dniu 31 stycznia 2023 r. skarżący przedłożył zaświadczenie o stanie zdrowia ciotki, z którego wynikało, że jest przewlekle chora z powodu POChP, astmy i choroby wieńcowej serca i wymaga systematycznego leczenia, w obecnym stanie zdrowia jest niezdolna do pełnienia funkcji osoby pomagającej osobie drugiej. Organ I instancji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, z którego wynikało, że art. 17 ust. 1b u.ś.er. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że ciotka skarżącego należy w pierwszej linii do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. i podał, że mimo, iż skarżący sprawuje opiekę nad babcią, to na jego ciotce, która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności ciąży obowiązek alimentacyjny, zatem nie została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji i wniósł o jej uchylenie oraz przyznanie mu przedmiotowego świadczenia. Zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Organ odwoławczy wydał w dniu [...] maja 2023 r. decyzję nr [...], w której:

1. uchylił decyzję organu I instancji;

2. przyznał skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią miesięcznie:

a) w wysokości [...] zł od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r.;

b) w wysokości [...] zł od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.;

c) w wysokości [...] zł od dnia 1 stycznia 2023 r. na stałe.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 17 ust.1 u.ś.r. oraz powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Organ odwoławczy wskazał, że należy uwzględnić linię orzeczniczą sądów administracyjnych oraz obowiązek orzekania organów administracji na podstawie przepisów prawa przy zastosowaniu nie tylko wykładni językowej, lecz również funkcjonalnej i celowościowej. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. przedmiotowe świadczenia przysługuje w 2021 r. w wysokości 1.971 zł miesięcznie, a jego kwota podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc ją przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 24 ust.1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c u.ś.r. Prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek skarżącego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami wpłynął do organu w lipcu 2021 r., zatem skarżącemu przyznano ww. świadczenie od lipca 2021 r. na czas nieoznaczony.

Skarżący złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o jej uchylenie w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2021 r. lub ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 24 ust. 2a u.ś.r., przez jego niezastosowanie i brak przyznanie mu przedmiotowego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, kiedy wniosek o ustalenie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a.") zgodnie z wnioskiem stron.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tle ww. przepisu wyłoniło się zagadnienie prawne, które znalazło swój wyraz

w uchwale NSA z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22.

W pierwszej kolejności należy rozważyć wpływ ww. uchwały NSA na niniejszą sprawę.

W powyższej uchwale NSA stanął na stanowisku, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem oznaczonym stopniu niepełnosprawności (art.17 ust.1a u.ś.r.).

Zgodnie z art. 269 p.p.s.a., ww. uchwała ma moc wiążącą wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i musi być przez nie respektowana.

W niniejszej sprawie skarżący, jako wnuk osoby wymagającej opieki mógł złożyć wniosek o przyznanie mu przedmiotowego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże, żeby organ mógł przyznać ww. świadczenia osobie,

o której mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 u.s.r. muszą być spełnione łącznie przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jak wynikało z akt osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki jest ciotka skarżącego, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący jako wnuk osoby wymagającej opieki jest osobą spokrewnioną w stopniu dalszym niż jego ciotka. Na tle ww. przepisów oraz ww. uchwały nie ma znaczenia fakt, że faktyczną opiekę nad babcią sprawuje skarżący oraz to, że ciotka skarżącego jest osobą schorowaną.

W stanie faktycznym, opisanym powyżej brak było, zdaniem Sądu, podstaw do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia.

Powyższa uchwała zapadła przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przyznał skarżącemu przedmiotowe świadczenia od miesiąca złożenia poprawnie wypełnionego wniosku, tj. od lipca 2021 r.

W skardze skarżący podniósł, że przedmiotowe świadczenie powinno być mu przyznane wcześniej na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Jak wyżej wskazano w uzasadnieniu, w sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia, a z uwagi na fakt, że organ odwoławczy przyznał ww. świadczenie skarżącemu, ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji podlegała zbadaniu na podstawie art. 134 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie do art. 134 § 2 p.p.s.a, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W niniejszej sprawie Sąd musiał zatem rozważyć prawidłowość zaskarżonej decyzji pod kątem zaistnienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 K.p.a. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 156

§ 1 pkt 1, pkt 3, pkt 4, pkt 5, pkt 6 i pkt 7 K.p.a.

Odnośnie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem, wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana ze wskazaniem podstawy prawnej.

W ocenie Sądu, nie można też przyjąć, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo. Rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji jest kwalifikowanym naruszeniem prawa. W orzecznictwie dominuje pogląd, że dochodzi do niego, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Tak więc cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r. o sygn. III SA 1935/99). Nie stanowi rażącego naruszenia prawa wybranie jednej z rozbieżnych wykładni przepisu o niejednoznacznej treści, nawet jeśli później wykładnia ta uznana zostanie za nieprawidłową (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2022 r. o sygn. akt I OSK 1114/21).

W niniejszej sprawie, przepis będący podstawą do wydania zaskarżonej decyzji nie był jednoznaczny, czego potwierdzeniem jest fakt wydania przez NSA ww. uchwały. Zatem w ocenie Sądu, wobec braku przyjęcia, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo, brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Jednocześnie, wobec związania Sądu ww. uchwałą brak było też podstaw do badania prawidłowości decyzji pod kątem naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji.

Orzeczenia przywołane w uzasadnieniu wyroku dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.