II SA/Sz 373/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpatrzeniu w dniu 29 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych postanawia: przywrócić termin do wniesienia skargi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą K. K. umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 15 grudnia 2020 r.

W dniu 5 stycznia 2021 r. K. K. nadał w urzędzie pocztowym wniosek skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi na ww. decyzję SKO.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2021 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie wywołane wnioskiem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego radcę prawnego.

Pismem z dnia 11 lutego 2021 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w S. zawiadomiła radcę prawnego M. D. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla K. K..

W dniu 15 marca 2021 r. ww. radca prawny wniósł - za pośrednictwem organu - skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.

We wniosku wskazano, że celem wniesienia skargi skarżący złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Termin na złożenie skargi upłynął w dniu 9 stycznia 2021 r. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2021 r. Sąd przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Kopia prawomocnego postanowienia wraz z pismem Dziekana OIRP w S. z dnia 11 lutego 2021 r., w którym wskazany został pełnomocnik do reprezentowania skarżącego, została doręczona pełnomocnikowi w dniu 15 lutego 2021 r., tj. po upływie terminu do wniesienia skargi. Zgodnie z obowiązującymi przepisami pełnomocnik zawiadomił skarżącego listem poleconym o fakcie wyznaczenia go jako pełnomocnika z urzędu pismem z dnia 22 lutego 2021 r. Nadto wezwał SKO w S. do przesłania na adres kancelarii decyzji organów obu instancji wraz z uzasadnieniami. SKO doręczyło zawnioskowane dokumenty w dniu 5 marca 2021 r. Wobec powyższego dopiero w tej dacie pełnomocnik mógł zapoznać się ze sprawą w stopniu uniemożliwiającym sporządzenie i wniesienie skargi . Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r. II FSK 435/13 w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustaje dopiero w dniu, w którym adwokata (radca prawnym) miała rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznania się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływ 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Uwzględniając powyższe pełnomocnik uznał, że wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny.

Do wniosku załączono wydruku z sytemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej jako dowód doręczenia w dniu 15 lutego 2021 r. r. pr. M. D. postanowienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Na mocy art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4).

Warunki powyższe muszą być spełnione łącznie, aby wniosek mógł zostać rozpatrzony pozytywnie.

W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych zasługuje na uwzględnienie, gdyż wszystkie wskazane wymogi zostały spełnione.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustaje dopiero w dniu, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. np. postanowienia NSA: z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OZ 278/12, 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 539/12, 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OZ 612/12, 6 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 63/14, 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 384/14, 5 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 543/14, 8 maja 2017 r. sygn. akt I OZ 688/17, 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OZ 1248/17 treść orzeczeń dostępna w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Jak wynika z akt sprawy, skarżący przed upływem terminu do wniesienia skargi wystąpił z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu zaskarżenia decyzji Kolegium z dnia [...] grudnia 2020 r., który to wniosek został uwzględniony. Okręgowa Izba Radców Prawnych w S. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu w osobie r. pr. M. D., zawiadamiając go o tym pismem z dnia 11 lutego 2021 r. Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika (znajdującym potwierdzenie w aktach sprawy-w nadesłanym wydruku śledzenia przesyłek) o wyznaczeniu go do tej funkcji dowiedział się w dniu 15 lutego 2021 r., a zatem liczony od tego dnia termin 30 dni, upływał w dniu 17 marca 2021 r. Z kolei skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia nadano w urzędzie pocztowym dnia 15 marca 2021 r., co - zdaniem Sądu - świadczy zarówno o dochowaniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz spełnieniu warunku z art. 87 § 4 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny przesłanki braku winy w uchybieniu terminu wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie i w literaturze przyjmuje się, że uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy powinien być oceniany

w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem.

Dokonując w rozpoznawanej sprawie oceny argumentacji wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi Sąd uznał, że uchybienie przez skarżącego terminu było niezawinione, gdyż występując w terminie otwartym do wniesienia skargi, z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi i reprezentowania go przed sądem dochował należytej staranności.

Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że strona postępowania nawet przed jego wszczęciem, może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Taki wniosek co prawda pozostaje bez wpływu na termin złożenia skargi do sądu, ale bez wątpienia ma istotne znaczenie przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej złożonej przez pełnomocnika wyznaczonego dla strony w wyniku przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika celem wniesienia skargi do Sądu i reprezentacji interesów skarżącego przed Sądem należy oceniać jako dochowanie należytej staranności (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2018 r. sygn. akt I OZ 612/18 czy postanowienie z dnia 13 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 752/16). Podkreśla się także, że celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadminstracyjnym jest zagwarantowanie stronom możliwości rozpatrzenia sprawy przez sąd i skutecznej obrony swoich praw przed sądem, w sytuacji, w której w wyniku rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym położenie strony zostanie ocenione jako uniemożliwiające samodzielne poniesienie kosztów sądowych związanych z postępowaniem oraz z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie. W rezultacie podmiot domagający się od sądu administracyjnego ochrony prawnej może zatem żądać, aby jego skargę sporządził profesjonalny prawnik i w tym celu, w terminie otwartym do wniesienie tej skargi, zwrócić się do sądu administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie.

Złożenie przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu świadczy o tym, że podjął on wszelkie czynności jakich można było obiektywnie wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Skorzystanie przez skarżącego z takiej możliwości oznaczało bowiem, że strona chce, aby dalsze postępowanie sądowe toczyło się z udziałem pełnomocnika. Skarżący miał zatem prawo oczekiwać, że w związku z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, to profesjonalny pełnomocnik będzie działał w jego sprawie. Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi, a zatem wyznaczony pełnomocnik nie mógł z oczywistych przyczyn dochować terminu zaskarżenia decyzji Kolegium. Stąd też przyjąć należy, że uchybienie terminu do wniesienia skargi było niezawinione.

W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a., przywrócił termin do wniesienia skargi.