Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., wydaną na podstawie art. 207 ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.) w związku z art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 oraz art. 24 ust. 1 pkt 1, art. 27 ust. 1 ustawy
z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (Dz. U. z 2017 r. poz. 708 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa SENT", Naczelnik Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. nałożył na M. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą M. M. P. Ś., karę pieniężną w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu 17 kwietnia 2018 r., funkcjonariusze służby celno-skarbowej zatrzymali do kontroli drogowej zespół pojazdów, na który składał się ciągnik samochodowy o numerze rejestracyjnym
[...] oraz naczepę ciężarową o nr rejestracyjnym [...], kierowany przez Ł. K.. W toku podjętych czynności ustalono, że przedmiotem przewozu był towar w postaci oleju parafinowego [...] w ilości [...] kg brutto, kod [...], przewożony z [...], tj. z terytorium państwa członkowskiego od nadawcy N. , do odbiorcy B. Sp. z o.o. w K.-K., co potwierdzają zapisy w zgłoszeniu [...], załączonym do protokołu dokumencie CMR z dnia 17 kwietnia 2018 r. oraz w dokumencie dostawy nr [...] z dnia 10 kwietnia 2018 r.
Z poczynionych w toku kontroli ustaleń wynikało, że przewoźnikiem przedmiotowego towaru była firma M. M. P. Ś. w S., posiadająca licencję na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy, nr [...], ważną do dnia 30 listopada 2021 r. W wyniku analizy dokumentów stwierdzono nieprawidłowe dane wprowadzone przez przewoźnika w systemie SENT. W zgłoszeniu [...], według stanu na moment rozpoczęcia kontroli, pole: informacje o przewoźniku towaru zawierało zapis P. Sp. z o.o. ul. [...], [...] O., NIP [...], pole informacje o środku transportu zawierało zapis: nr rejestracyjny środka transportu [...] nr rejestracyjny naczepy [...], numer zezwolenia drogowego [...], natomiast miejsce wjazdu na terytorium RP zawierało zapis: O. , nr drogi [...], a więc zapisy niezgodne ze stanem faktycznym.
Powiadomiony o wszczęciu postępowania M. S., dalej określany również jako "skarżący", domagał się odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej argumentując, że o tym, iż przewożony towar podlega przepisom ustawy SENT dowiedział się podczas kontroli. W zleceniu, które otrzymał od firmy Piomar nie było o tym mowy. Ponadto wywodził, że zgłoszenie SENT zostało przez spółkę P. dokonane, ale nie zostało zaktualizowane z powodów technicznych w biurze tej spółki. Zaznaczył, że wadliwe wypełnienie dokumentów nie doprowadziło do uszczuplenia wpływów podatkowych. Podnosił, że wymierzona kara powinna być proporcjonalna i nie powinna prowadzić do gwałtownego pogorszenia sytuacji przedsiębiorcy, co w jego sytuacji ma istotne znaczenie, nałożenie kary może bowiem doprowadzić do niewypłacalności firmy.
Organ prowadzący postępowanie w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił na wstępie, że zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1039), jako że uregulowania stanowiące podstawę nałożenia kary w niniejszej sprawie nie uległy zmianie, zmieniły się tylko numery jednostek redakcyjnych.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z zawartą w art. 2 pkt 8 ustawy SENT definicją, przewoźnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, prowadząca działalność gospodarczą, wykonująca przewóz towarów. W niniejszej sprawie towar załadowano w Niemczech, z miejscem docelowym w Polsce, zatem w sprawie zastosowanie ma art. 6 ust. 3 ww. ustawy, który określa zakres uzupełnienia zgłoszenia przez przewoźnika w przypadku przewozu towaru z terytorium jednego państwa członkowskiego albo państwa trzeciego na terytorium kraju. Z kolei art. 8 ust. 1 ustawy SENT stanowi, że podmiot wysyłający, podmiot odbierający oraz przewoźnik są obowiązani niezwłocznie aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie, w jakim byli obowiązani do ich zgłaszania.
Organ podkreślił następnie, że z analizy zgromadzonych dokumentów wynika, że przewożony towar to olej o nazwie Shell Catenex Oil T 121, w łącznej ilości 1672 litrów (1816.792 kg brutto), kod CN 2710, zatem z uwagi na rodzaj towaru oraz jego masę przewóz ten podlegał systemowi monitorowania drogowego przewozu na podstawie § 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania przewozu towarów (Dz. U z 2017 r., poz. 1178).
Organ podniósł, że w związku z tym, że przewóz był realizowany z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju, tj. z Niemiec do Polski, na przewoźniku ciążył obowiązek określony przepisem art. 6 ust. 3 ustawy SENT, uzupełnienia zgłoszenia SENT (numer [...]) przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, o dane wskazane w art. 6 ust. 3 pkt 1-7 tej ustawy. Wskazał, że w trakcie kontroli stwierdzono niezgodność danych wprowadzonych przez przewoźnika w zakresie dotyczącym informacji o przewoźniku, informacji o środkach transportu oraz miejsca wjazdu na terytorium Polski. Przedmiotowe zgłoszenie zostało przesłane do rejestru przez podmiot odbierający w dniu 10 kwietnia 2018 r., a następnie w dniu 11 kwietnia 2018 r. o godzinie 17:01 uzupełnione przez przewoźnika o dane określone przepisem art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy SENT, w tym informacje o przewoźniku, informacje o środkach transportu oraz miejsca wjazdu na terytorium Polski, które to dane okazały się niezgodne ze stanem faktycznym. Dopiero wskutek przeprowadzonej kontroli, która rozpoczęła się w dniu 17 kwietnia 2018 r. o godzinie 21:20 dokonano aktualizacji zgłoszenia poprzez podanie właściwych informacji o środkach transportu oraz miejscu wjazdu na terytorium RP (aktualizacja o godzinie 23:25) oraz w zakresie informacji o przewoźniku (aktualizacja w dniu 18 kwietnia 2018 r. o godzinie 10:26).
Dalej organ podkreślił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 i ust. 3 ustawy SENT,
w przypadku przewozu towaru z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju, podmiot odbierający jest obowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia i przekazać ten numer przewoźnikowi. Następnie przewoźnik jest zobowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, uzupełnić to zgłoszenie o wskazane dane. Ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy, podmiot wysyłający, podmiot odbierający oraz przewoźnik są obowiązani niezwłocznie aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie, w jakim byli obowiązani do ich zgłoszenia. Ponieważ obowiązek podania w zgłoszeniu informacji o przewoźniku, informacji o środkach transportu oraz miejsca wjazdu na terytorium Polski ciążył (i został zrealizowany) na przewoźniku, tym samym również na przewoźniku ciążył obowiązek aktualizacji tych danych.
Organ analizując dane zawarte w zgłoszeniu SENT wywiódł, że zmiana przewoźnika z P. Sp. z o.o. na M. M. P. Ś. nastąpiła w dniu 17 kwietnia 2018 r. o godzinie 10:02. Natomiast aktualizacja danych w systemie SENT
w zakresie informacji o środkach transportu i miejscu wjazdu na terytorium RP oraz
w zakresie danych dotyczących informacji o przewoźniku, miała miejsce w dniu
17 kwietnia 2018 r. o godzinie 23:25 i 18 kwietnia 2018 r. o godzinie 10:26, w skutek kontroli, a zatem w realiach niniejszej sprawy warunek niezwłocznej aktualizacji nie został spełniony, bowiem upłynęło co najmniej 8 godzin od powzięcia wiedzy o zmianie przewoźnika i środków transportu. Trudno zatem przyjąć, że było to działanie niezwłoczne.
Następnie organ rozważył możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, stosownie do art. 24 ust. 3 ustawy SENT i z uwzględnieniem art. 26 ust. 3 ustawy SENT (art. 22 ust. 3).
Odnosząc się do wniosku skarżącego o odstąpienie od wymierzenia kary organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania tej instytucji w niniejszej sprawie. Podniósł, że przepisy ustawy nie przewidują wartościowania powodów naruszenia obowiązków wynikających z ustawy. W ocenie organu, udzielone przez stronę wyjaśnienia nie dowodzą wystąpienia okoliczności, które wypełniałyby przesłankę ważnego interesu podatnika, czyli wystąpienia nadzwyczajnego, niespodziewanego zdarzenia, które uniemożliwiłoby podmiotowi wypełnienie ciążących na nim obowiązków wynikających z ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów. Zaistniały stan faktyczny bez wątpienia nie jest skutkiem ponadprzeciętnych i losowych okoliczności, zwłaszcza, że konieczność prawidłowego wypełnienia obowiązków nałożonych ustawą SENT winna być powszechnie znana przedsiębiorcom, których te regulacje dotyczą.
Organ, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz poglądy doktryny uznał, że odstąpienie od wymierzenia kary nie leży również w interesie publicznym.
W odwołaniu od decyzji Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S., skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów prawa:
I. materialnego, tj. art. 24 ust. 3 ustawy SENT, poprzez jego niezastosowanie, mianowicie nieodstąpienie od wskazanej kary pieniężnej mimo zaistnienia przesłanek "ważnego interesu" przewoźnika, tj.:
1. zdarzenia losowego, niezależnego od strony, w postaci braku połączenia
z Internetem w biurze dotychczasowego przewoźnika P. sp. z o.o., do którego zadań, praktyki oraz standardów w firmie należała aktualizacja danych (nie tylko 11.04.2018 r., ale też 17.04.2018 r. podczas nieoczekiwanej i nagłej zmiany przewoźnika na podmiot niemający takiej praktyki oraz fizycznych i technicznych możliwości skorygowania danych w ciągu dwóch godzin od otrzymania zlecenia);
2. trudnej sytuacji materialnej strony, uniemożliwiającej uiszczenie kary pieniężnej,
a powstałej wskutek tego zdarzenia;
II. postępowania, tj.:
1. art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w tym zlecenia spedycyjnego z 17.04.2018 r., jak też wyjaśnień strony z dnia 25.02.2019 r., albowiem:
a) przy ocenie przesłanek "ważnego interesu" pominięto ujawnione okoliczności:
- niespodziewanej i nagłej zmiany przewoźnika dopiero w dniu realizacji zlecenia (17.04.2018 r.), przy jednoczesnym ustaleniu, że uprzedniej aktualizacji danych dokonał dotychczasowy przewoźnik (11.04.2018 r.),
- trudności technicznych i organizacyjnych dokonania korekty przez stronę w czasie 4 godzin od otrzymania zlecenia (od godz. 10:02 wydruku zlecenia do godz. 12:00 załadunku towaru),
- problemów technicznych, w tym braku połączenia z Internetem w biurze dotychczasowego przewoźnika Piomar Sp. z o.o.,
- zakresu obowiązków i praktyki aktualizacji danych w zgłoszeniu do rejestru w firmie dotychczasowego przewoźnika, a braku tej praktyki i takich zleceń w firmie strony;
b) przy ocenie przesłanek "interesu publicznego" oraz zasadności kary pominięto okoliczności braku uszczuplenia wpływów podatkowych wskutek działania strony, braku jej działania w procederze przestępczym jako uczestnik "łańcuchu dostaw", m.in. poprzez wyłudzenie czy niepłacenie podatków VAT lub akcyzowego, nadto braku nieprawidłowości w zakresie aktualizacji istotnych danych z punktu widzenia transakcji, tj. rodzaju oraz ilości towaru w postaci 1.672 litrów oleju, jak też danych istotnych podmiotów (wysyłającego i odbierającego);
II. art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, tj. nieprzeprowadzenie dowodu
z przesłuchania dotychczasowego przewoźnika, mianowicie pracowników firmy Piomar Sp. z o.o. na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Skarżący domagał się przeprowadzenia dowodu z dokumentów oraz przesłuchania świadków na okoliczność nagłej i niespodziewanej zmiany przewoźnika, przyczyn oraz skutków tej zmiany i problemów technicznych w biurze przewoźnika w dniu dokonania zmiany przewoźnika, trudności w dokonaniu korekty przez stronę i jej trudnej sytuacji finansowej wskutek zdarzenia.
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. , decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz art. 26 ust. 5, art. 27 ust. 1 ustawy SENT, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary, bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż pojęcie ważnego interesu przewoźnika oraz interesu publicznego należy łączyć z zaistnieniem nadzwyczajnej, nieprzewidzianej okoliczności spowodowanej działaniem czynników, na które przewoźnik nie miał wpływu, która uniemożliwiła przewoźnikowi dopełnienie obowiązków wynikających z ustawy.
W ocenie organu odwoławczego, okoliczności takich nie stanowią przywoływany przez skarżącego brak świadomości co do rodzaju przewożonego towaru i tego, że jego przewóz podlega przepisom ustawy SENT, podobnie fakt, iż obsługą zgłoszenia SENT miała zajmować się spółka P. , która pierwotnie otrzymała zlecenie przewozu towaru. Organ podkreślił bowiem, że w zleceniu spedycyjnym wskazano, iż przedmiotem przewozu jest chemia, zatem skarżący jako podmiot profesjonalnie świadczący usługi przewozu winien był się zainteresować tym z jakiego rodzaju chemią ma do czynienia i czy zastosowanie znajdują przepisy ustawy SENT. Organ podkreślił przy tym, że analiza dokonywanych dotychczas przez skarżącego zgłoszeń w systemie SENT wskazuje na to, że występował on jako przewoźnik w 53 zgłoszeniach przewozu, co oznacza, że powinien mieć praktykę w realizacji obowiązków wynikających z przepisów ustawy.
Organ stwierdził, że co prawda załączony przez stronę wydruk wiadomości
e-mail z dnia 12 czerwca 2018 r. potwierdza, że realizacją obowiązków wynikających
z ustawy SENT związanych z przedmiotowym przewozem miała zajmować się P. Sp. z o. o., jednak – zdaniem organu nie ma to wpływu na uwolnienie skarżącego od odpowiedzialności za niedopełnienie obowiązków, o których mowa w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, że sposób w jaki przewoźnik organizuje realizację ciążących na nim obowiązków należy do jego wyłącznej gestii, jednakże pociąga to za sobą bezpośrednie skutki dla przewoźnika. W myśli art. 2 pkt 8 ustawy SENT przewoźnikiem jest podmiot gospodarczy wykonujący przewóz i wynikający z art. 8 ust. 1 ustawy SENT obowiązek aktualizacji danych, o których mowa w art. 6 ust. 3 ciąży na przewoźniku. Z kolei przy aktualnym postępie technologicznym, w tym powszechnej dostępności do Internetu, ewentualne problemy w biurze P. Sp. z o.o. z połączeniem internetowym nie mogą być uznane za wyjątkową lub nadzwyczajną sytuację, uniemożliwiającą aktualizację zgłoszenia. Organ nie podzielił również stanowiska strony w przedmiocie konieczności przesłuchania świadków na okoliczność występujących trudności technicznych uznając, że przewoźnikiem w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy SENT jest skarżący, który faktycznie wykonywał przewóz, co zaznaczone zostało na stronie 6 zaskarżonej decyzji.
Podobnie organ ocenił argumentację, że zmiana przewoźnika miała charakter nagły. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. wskazał, iż nie kwestionuje tego, że w sprawie doszło do nagłej zmiany przewoźnika, jednakże podkreślił, że od momentu wydrukowania zlecenia spedycyjnego, tj. w dniu 17.04.2018 r. o godz. 10.02 do czasu kontroli w dniu 17.04.2018 r. o godz. 21.20, upłynęło ponad 11 godzin, a więc dostatecznie dużo czasu na dokonanie aktualizacji zgłoszenia. Wskazał również na okoliczność, iż kierowca w momencie przystąpienia do kontroli dysponował kompletem dokumentów niezbędnych do realizacji dostawy, co w ocenie organu czyni argumentację o nagłości zmiany przewoźnika bezzasadną. Zatem ustalone w sprawie okoliczności faktyczne towarzyszące uchybieniu przez stronę obowiązkowi wynikającemu z art. 8 ust. 1 ustawy SENT świadczą, że naruszenie to nie było wynikiem wystąpienia sytuacji wyjątkowej, na którą strona nie miała wpływu lub której nie mogła przezwyciężyć, a tym samym w sprawie nie występuje przesłanka ważnego interesu strony, która dawałaby podstawy do odstąpienia od nałożenia kary.
Końcowo organ wyjaśnił, że podnoszona przez skarżącego kwestia braku uszczupleń w związku z popełnionym naruszeniem pozostaje bez wpływu na niniejszą sprawę, bowiem w przypadku art. 24 ust. 3 ustawy SENT ustawodawca nie powiązał odstąpienia z narażeniem Skarbu Państwa na uszczuplenie należnych podatków.
Skargę na rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniósł M. S., formułując zarzuty naruszenia:
I. przepisów prawa materialnego, mianowicie:
1. art. 24 ust. 3 ustawy SENT, poprzez zawężającą wykładnię pojęć:
A. "ważnego interesu przewoźnika", polegającą na uznaniu, że:
a) nadzwyczajne (niezależne od strony) okoliczności nie obejmują zaniechania innego podmiotu przewoźnika P. Sp. z o.o., powstałego wskutek zdarzenia losowego - braku dostępu do Internetu ("siły wyższej") w momencie usiłowania aktualizacji danych, przy jednoczesnym braku wiedzy podwykonawcy o zaistniałej przeszkodzie i jej okolicznościach,
b) pojęcie to nie obejmuje trudnej sytuacji ekonomicznej strony powstałej na skutek nałożenia na nią kary pieniężnej i zasady proporcjonalności kary;
B. "interesu publicznego", polegającą na założeniu, że organ podatkowy nie ma obowiązku uprawdopodobnienia, że konkretne uchybienie przewoźnika może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa, podczas gdy taki obowiązek wynika z ratio legis ustawy SENT;
2. art. 8 ust. 1 ustawy SENT poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu,
że obowiązek aktualizacji zgłoszenia SENT nie ciąży na przewoźniku P. Sp.
z o.o., który jako jedyny zawarł umowę przewozu z odbiorcą i jako jedyny posiadał klucz systemowy przynależny do numeru referencyjnego, nadto jako jedyny był obowiązany do zgłoszenia, a zatem również aktualizacji danych w takim samym zakresie;
Il. przepisów postępowania, mianowicie:
1. art. 180 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z zeznań pracowników przewoźnika P. Sp. z o.o. oraz uznanie, że dowód ten nie przyczyni się do wyjaśnienia odpowiedzialności głównego przewoźnika oraz przesłanki nadzwyczajnych okoliczności, podczas gdy zaistnienie ważnego interesu strony może zostać wykazane jedynie we współpracy z nią, tym bardziej, że dotychczasowy materiał dowodowy zdaniem organu tego interesu nie wykazuje, oraz
2. art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nierozpatrzenie:
A. wyjaśnień strony z 25.02.2019 r., maila z 12.06.2018 r., w sposób wyczerpujący, co skutkowało błędnym uznaniem, że dowody te nie wykazują zaistnienia przesłanek ważnego interesu strony oraz interesu publicznego, podczas gdy wynika z nich, że brak aktualizacji danych:
a) to zaniechanie innego podmiotu, a nie strony,
b) powstał wskutek działania siły wyższej,
c) nie skutkował i nie mógł skutkować uszczupleniem wpływów do budżetu państwa;
B. zlecenia spedycyjnego z 17.04.2018 r., w sposób wyczerpujący, co skutkowało błędnym przypisaniem odpowiedzialności stronie, zamiast Piomar Sp. z o.o., z naruszeniem umowy przewozu, przedmiotowej umowy zlecenia, jak też przepisów kodeksu cywilnego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 849/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. z dnia [...] marca 2019 r i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji nie uwzględniły podnoszonej przez skarżącego argumentacji wskazującej z jednej strony na brak podstaw do nałożenia kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku aktualizacji danych w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy SENT, z uwagi na to, że był on jedynie podwykonawcą przewoźnika – P. Spółka z o.o., z drugiej zaś strony na istnienie przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary. W ocenie Sądu, organ dokonał błędnej interpretacji przepisów ustawy SENT, w szczególności art. 2 pkt 8 i art. 8 ust. 1, co doprowadziło do błędnego ustalenia podmiotu podlegającego karze.
Analizując ww. przepisy Sąd wyraził pogląd, iż podmiotem odpowiedzialnym za aktualizację danych był nie M. Ś., ale przewoźnik, któremu powierzono przewóz towaru i który wprowadził dane do zgłoszenia. Skoro tak, to dalsze rozważania w przedmiocie tego, czy zachodziły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary w stosunku do tego przewoźnika WSA uznał za bezprzedmiotowe.
W wyniku wniesienia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II GSK 499/20, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.
W uzasadnieniu wyroku NSA uznał za nieprawidłowy pogląd Sądu I instancji, że w świetle ustawowej definicji przewoźnika zawartej art. 2 pkt 8 ustawy SENT pojęciem tym nie można obejmować podmiotów, które faktycznie przewożą towar i są poddawane kontroli. Za nietrafną uznał również konstatację Sądu I instancji, że skoro wprowadzenie danych zgodnie z art. 6 ust. 1 i 3 ustawy SENT jest obowiązkiem przewoźnika, który otrzymał numer referencyjny od podmiotu odbierającego, to "na co wskazuje treść art. 8 ust. 1 tej ustawy, ten właśnie przewoźnik ma obowiązek aktualizacji tych danych, które zobowiązany był podać w zgłoszeniu, a z przepisów tych nie wynika, że "w przypadku powierzenia przewozu podwykonawcy, obowiązek aktualizacji danych przechodzi na podwykonawcę". Zdaniem NSA, należało przyznać rację skardze kasacyjnej co do tego, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nieprawidłowo uznał, że podmiotem odpowiedzialnym za aktualizację danych nie jest podwykonawca, ale wyłącznie przewoźnik, któremu powierzono przewóz towaru i który wprowadził dane do zgłoszenia.
Zdaniem NSA, z prawidłowej wykładni art. 8 ust. 1 ustawa SENT w zw. z art. 2 pkt 8 tej ustawy wynika, że ustawowy zwrot "aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie, w jakim był zobowiązany do ich zgłoszenia", należy rozumieć w ten sposób, że chodzi tu o zakres zgłoszenia, tj. że dane w momencie rozpoczęcia przewozu będą zgodne ze stanem faktycznym, a zatem uwzględniać będą przewoźnika faktycznie wykonującego przewóz towarów, bo to na nim ciąży obowiązek administracyjny i to ten podmiot poddawany jest kontroli, a nie wyłącznie podmiot któremu powierzono przewóz towaru i który wprowadził dane do zgłoszenia.
NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione wywody i oceni stan sprawy, a zwłaszcza zarzuty skargi, do których nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, uznając je za bezprzedmiotowe - w tym w szczególności kwestię prawidłowości prowadzenia postępowania przez organ oraz zarzuty w przedmiocie tego, czy zachodziły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary w stosunku do tego przewoźnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
W związku z tym, że w niniejszej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny istotne jest przypomnienie konsekwencji prawnych z tym związanych. Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej określanej skrótem "p.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepis art. 190 p.p.s.a. powoduje, pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, iż pewne kwestie w sprawie zostają ostatecznie przesądzone. Prowadzi to w konsekwencji do zawężenia granic ponownego rozpoznania sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy SENT, podmiot wysyłający, podmiot odbierający oraz przewoźnik są obowiązani niezwłocznie aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie, w jakim byli obowiązani do ich zgłaszania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II GSK 499/20 przesądził, że właściwa wykładnia przepisów ustawy SENT, w szczególności art. 8 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 8 ww. ustawy prowadzi do wniosku, że to podmiot, który dokonuje faktycznego przemieszczenia towaru na lub przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej winien aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie aby dane w momencie rozpoczęcia przewozu były zgodne ze stanem faktycznym, a zatem uwzględniały przewoźnika faktycznie wykonującego przewóz towarów, bo to na nim ciąży obowiązek administracyjny i to ten podmiot poddawany jest kontroli i jest stroną postępowania administracyjnego.
W realiach niniejszej sprawy niesporne są ustalenia organów, że przewoźnikiem w rozumieniu przepisów ustawy SENT (art. 2 pkt 8) był skarżący prowadzący działalność pod nazwą M. M. P. Ś., który faktycznie podjął się i wykonywał w dniu 17 kwietnia 2018 r. przewozu towaru w postaci oleju Catenex T121 w ilości 1.815,792 kg brutto, kod CN 2710, przewożonego z Niemiec, tj. z terytorium państwa członkowskiego do odbiorcy w K.-K., co potwierdzają zapisy w zgłoszeniu [...], dokumencie CMR z dnia 17 kwietnia 2018 r. oraz w dokumencie dostawy nr [...] z dnia 10 kwietnia 2018 r. Przewóz dotyczył towaru podlegającego obowiązkowi monitorowania, czego strona nie kwestionuje. Nie jest również okolicznością sporną fakt ujawnienia przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej w trakcie kontroli w dniu 17 kwietnia 2018 r., że w systemie SENT, w zgłoszeniu [...], widniały nieprawidłowe dane odnośnie:
- przewoźnika towaru, którym miała być P. Sp. z o.o. ul. [...] w O.,
- wskazania środka transportu i podania jego numeru rejestracyjnego [...] oraz numeru rejestracyjnego naczepy [...]
- numeru zezwolenia drogowego [...]
- miejsca wjazdu na terytorium RP, którym miała być [...], nr drogi [...]
Wskazane w zgłoszeniu dane nie odpowiadały stanowi faktycznemu. W konsekwencji powyższego nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości [...] zł. Jej podstawę prawną stanowił przepis art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy SENT, zgodnie z którym, w przypadku gdy podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnik nie wykona obowiązku, o którym mowa w art. 8 ust. 1, odpowiednio na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II GSK 499/20 obowiązkiem Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy winno być w szczególności odniesienie się do podnoszonych w skardze zarzutów dot. prawidłowości prowadzenia postępowania oraz nieodstąpienia przez organy od wymierzenia kary w stosunku do skarżącego jako przewoźnika.
W ramach ww. zarzutów skarżący podniósł naruszenie art. 24 ust. 3 ustawy SENT, poprzez zawężającą wykładnię pojęć "ważnego interesu przewoźnika", polegającą na uznaniu, że nadzwyczajne okoliczności nie obejmują zaniechania innego podmiotu przewoźnika P. Sp. z o.o., powstałego wskutek zdarzenia losowego - braku dostępu do Internetu ("siły wyższej") w momencie usiłowania aktualizacji danych, przy jednoczesnym braku wiedzy podwykonawcy o zaistniałej przeszkodzie i jej okolicznościach oraz że pojęcie to nie obejmuje trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącego powstałej na skutek nałożenia kary pieniężnej i zasady proporcjonalności kary. Zdaniem skarżącego, organy dokonały również niewłaściwej wykładni pojęcia "interesu publicznego", polegającej na założeniu, że organ nie ma obowiązku uprawdopodobnienia, że konkretne uchybienie przewoźnika może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa, podczas gdy taki obowiązek wynika z ratio legis ustawy SENT.
Przed odniesieniem się do ww. zarzutów przypomnieć należy, że w myśl art. 24 ust. 3 ustawy SENT, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-1b, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Przy tym stosownie do postanowień art. 26 ust. 3 ww. ustawy, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie:
1) nie stanowi pomocy publicznej albo
2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo
3) stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4.
Dokonując oceny wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 24 ust. 3 ustawy SENT należy mieć na uwadze, że co do zasady, obowiązek nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy SENT, z powodu nie wykonania przez przewoźnika obowiązku o którym mowa w art. 8 ust. 1 (niezwłocznego aktualizowania danych zawartych w zgłoszeniu), ma charakter obligatoryjny. Natomiast odstąpienie od nałożenia kary stanowi rozstrzygnięcie o charakterze uznaniowym. Nawet wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 24 ust. 3 ustawy SENT w postaci zaistnienia ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego (lub nawet obu tych przesłanek) nie oznacza powstania po stronie organów obowiązku wydania decyzji o określonej treści, a jedynie stwarza możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Spełnienie wymienionych w powołanym przepisie przesłanek otwiera tylko możliwość rozważenia zasadności wniosku strony, nie obligując organów do uwzględnienia ulgi. Uznaniowy charakter decyzji determinuje także sposób i zakres kontroli legalności takiego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. Kontrola ta ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i wyjaśniono istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu zebranego materiału dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie danego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3748/18).
Przy ocenie przesłanek zastosowania art. 24 ust. 3 ww. ustawy, organy trafnie uwzględniły, że skarżący jest przedsiębiorcą profesjonalnie zajmującym się przewozem towarów. Zdaniem Sądu, od takiego podmiotu należy oczekiwać znajomości przepisów prawa i zasad związanych z przewozem określonego rodzaju towarów. Będący przedmiotem przewozu towar podlegał szczególnemu nadzorowi i rygorom w realizacji tego przewozu. Skarżący, jako przewoźnik, nie może uwolnić się od odpowiedzialności za przewóz tego towaru bez dopełnienia obowiązków nałożonych ustawą, powołując się na brak wiedzy co do rodzaju transportowanego towaru wynikający z nagłego przyjęcia zlecenia (zmiany pierwotnego przewoźnika). Przyjmując zlecenie przewozu obowiązkiem skarżącego, także leżącym w jego interesie, było ustalenie, jakiego rodzaju towar przewozi i dochowanie wszystkich wymogów do zrealizowania zlecenia zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi.
Należyta realizacja obowiązków przez przedsiębiorcę wykonującego działalność transportową co do aktualizacji danych objętych zgłoszeniem SENT jest szczególnie istotna z uwagi na przedmiot ochrony i cel regulacji ustawowej, którym jest skuteczne, bieżące i nieprzerwane monitorowanie rynku paliw. Skoro celem regulacji ustawowej jest zabezpieczenie sprawności i skuteczności systemu monitorowania obrotu paliwami, to niezmiernie ważne jest, aby każda zmiana danych była natychmiast wprowadzana do systemu SENT. Pozwala to bowiem zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszania obowiązujących przepisów. Z uwagi na charakter działalności transportowej ustawodawca uczynił odpowiedzialnym za aktualizację tych danych również przewoźnika. Ten zaś nie powinien rozpoczynać przewozu bez uprzedniego zweryfikowania danych zawartych w wymaganym przepisami prawa zgłoszeniu SENT. Okoliczność ta winna być dla skarżącego oczywista mając na uwadze również to, że skarżący, jak ustaliły organy, dokonywał już wcześniej kilkudziesięciokrotnego przewozu towarów w ramach procedury SENT.
Ujawnione w trakcie kontroli niezgodności realizacji przewozu towaru objętego procedurą SENT z danymi podanymi w zgłoszeniu SENT miały charakter istotny. Rozbieżności dotyczyły bowiem zarówno przewoźnika, środka transportu jak i miejsca przekroczenia granicy, co stanowiło całkowite zaprzeczenie celu ustawy, którym miało być umożliwienie organom państwa skutecznego monitorowania obrotu paliwami.
Zauważyć należy, że zmiana miejsca przekroczenia granicy, zmiana przewoźnika i środka transportu, nie nastąpiły bynajmniej w trakcie realizowanego już przewozu. Rodzaj przewożonego towaru również nie uzasadniał bezwzględnej konieczności dokonania jego przewozu z naruszeniem określonych procedur.
W okolicznościach faktycznych sprawy bez znaczenia pozostają wyjaśnienia strony wskazujące na trwający 11 godzin brak Internetu w P. Spółka z o.o., która dokonywała zgłoszenia SENT, posiadała klucz systemowy i miała dokonać aktualizacji danych w zgłoszeniu SENT. Skarżący nie wykazał bowiem, aby coś stało na przeszkodzie uprzedniego, przed przystąpieniem do przewozu, zweryfikowania, czy dane wprowadzone w zgłoszeniu SENT zostały zaktualizowane – odpowiadają stanowi faktycznemu. Rozpoczęcie realizacji zlecenia przewozu bez sprawdzenia tych informacji nastąpiło zatem na ryzyko i odpowiedzialność skarżącego przewoźnika. Skontaktowanie się z pracownikami firmy P. Spółka z o.o. i próba wyjaśnienia ujawnionych nieprawidłowości w trakcie kontroli funkcjonariuszy celno-skarbowych odpowiedzialności skarżącego nie umniejsza. W sprawie nie wystąpiły żadne nagłe, niedające się przewidzieć, nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać naruszenie przez skarżącego zasad związanych z przewozem towarów objętych ustawą SENT.
Powyższe okoliczności zostały trafnie dostrzeżone i ocenione przez organy orzekające w sprawie.
Dokonując wykładni pojęcia "ważnego interesu przewoźnika" oraz "interesu publicznego" do którego odwołuje się przepis art. 24 ust. 3 ustawy SENT, w orzecznictwie podkreśla się, że ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do tych pojęć jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Niewątpliwie nadzwyczajne, losowe sytuacje jak utrata możliwości wywiązania się ze zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika (wyrok NSA z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 362/20).
W ramach podnoszonej przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego argumentacji o wystąpieniu ważnego interesu w odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej strona wskazała m.in. na trudną sytuację materialną. Jak podano w odwołaniu, skarżący został zmuszony do wystawienia noty obciążeniowej na dotychczasowego przewoźnika, likwidacji stanowiska pracy i posiada wiele niedających się do wyegzekwowania wierzytelności, a przede wszystkim, m.in. w skutek zdarzenia, nie ma środków na uiszczenie kary pieniężnej. W piśmie z dnia 25 lutego 2019 r. skarżący wskazał, że w obecnej chwili w firmie pracuje wraz z ojcem oraz jednym kierowcą, a tak dotkliwa kara zaważy na jego wypłacalności.
Zdaniem Sądu, okoliczność likwidacji jednego stanowiska pracy, konieczność wystawienia noty obciążeniowej, czy posiadanie nieściągalnych wierzytelności, same w sobie nie przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika. Podobnie jak bardzo ogólne powołanie się na trudną sytuację materialną nie jest wystarczające do uznania istnienia związku pomiędzy koniecznością uregulowania kary z możliwością zapewnienia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego lub jego rodziny. Z tych przyczyn podnoszonych przez skarżącego argumentów organy miały prawo nie uwzględnić.
Analizując wystąpienie przesłanki "interesu publicznego", przyjmuje się że interes publiczny to dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej takich jak: sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. W interesie publicznym leży, aby były przestrzegane konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości. Wysokie, nieuchronne kary o charakterze odstraszającym mają oddziaływać prewencyjnie na przewoźników (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn.. akt. II GSK 360/19, wyrok NSA z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 1498/19).
Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego o braku związku pomiędzy naruszeniami prawa z uszczupleniem wpływów do budżetu państwa, zasadnie organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na niniejszą sprawę, bowiem w przypadku art. 24 ust. 3 ustawy SENT ustawodawca nie powiązał odstąpienia od nałożenia kary z narażeniem Skarbu Państwa na uszczuplenie należnych podatków. Natomiast brak aktualizacji danych w zgłoszeniu SENT za które odpowiedzialny był przewoźnik miał charakter poważny, bowiem uniemożliwiał monitorowanie kontroli przewozu na podstawie danych z systemu, a zatem niweczyło cel ustawy SENT. W interesie publicznym niewątpliwie nie leży takie stosowanie przepisów ustawy SENT, które polegać miałoby na każdorazowym zwalnianiu podmiotów regulacjami tej ustawy objętych od odpowiedzialności za oczywiste naruszenia, wynikające z lekceważącego podejścia przewoźnika do realizacji jej postanowień.
Podsumowując, zdaniem Sądu, pomimo sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 24 ust. 3 ustawy SENT skarżący nie wskazał przekonujących argumentów, które miałyby świadczyć o wystąpieniu przesłanek uzasadniających zastosowanie ww. przepisu i dowolnej ich oceny przez organy orzekające w sprawie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ w sposób kompletny przeanalizował przesłanki określone w art. 24 ust. 3 ustawy SENT i w uzasadnieniu decyzji wykazał w dostateczny sposób, że w jego ocenie nie zaistniały takie okoliczności, które mieściłyby się zarówno w pojęciu "słusznego interesu podmiotu" jak również "interesu publicznego".
Ustosunkowując się do zarzutów natury procesowej, dotyczących zaniechania przeprowadzenia przez organy wnioskowanych dowodów na okoliczność wykazania odpowiedzialności uprzedniego przewoźnika za dokonanie aktualizacji zgłoszenia SENT należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W myśl art. 188 Ordynacji podatkowej, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.
W obu z ww. przepisów ustawodawca uzależnia przeprowadzenie dowodu od jego związku z okolicznością mającą znaczenie dla sprawy. W sytuacji, gdy dowód dotyczy okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy lub gdy zgłoszony jest na okoliczność, która została już stwierdzona innym dowodem, nie istnieje nakaz jego przeprowadzenia (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I FSK 999/17).
W rozpoznawanej sprawie organy trafnie przyjęły, że stan faktyczny sprawy odnośnie ustalenia odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy SENT po stronie skarżącego został dostatecznie wyjaśniony i udokumentowany. Z tej przyczyny niecelowe było dodatkowe przeprowadzenie dowodów z przesłuchań świadków wskazanych przez stronę na okoliczność wyjaśnienia przyczyn niedokonania aktualizacji danych w firmie P. Spółka z o.o. i przyjęcia zlecenia przez skarżącego, jako okoliczności niemających znaczenia dla sprawy. Po pierwsze, P. Spółka z o.o. nie była przewoźnikiem, którego działanie/zaniechanie i jego przyczyny w zakresie aktualizacji danych w zgłoszeniu SENT miałyby być oceniane. Po drugie, okoliczności przyjęcia przez skarżącego zlecenia przewozu nie są w sprawie kwestionowane.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłową wykładnię obowiązujących przepisów prawa w niewadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Przy wydaniu decyzji nie doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które skutkować musiałoby uwzględnieniem skargi. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.