II SA/Rz 727/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem skargi M.D., dalej "skarżąca", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

W przedmiotowej sprawie Wojewoda [...], dalej "Wojewoda", w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], że P.D. - mąż skarżącej, podlega ustawodawstwu Niemiec w zakresie świadczenia wychowawczego w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 września 2016r. do nadal. W konsekwencji, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] uchylono decyzję z [...] czerwca 2016 r. nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na F.D. w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. powołując się na art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej "u.p.p.w.d.".

W odrębnym postępowaniu, zainicjowanym wnioskiem skarżącej Wojewoda wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia brakujących dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia jej wniosku i ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2016/17. Wobec nieuzupełnienia wnioskowanych braków pismem z [...] maja 2020 r. nr [...] zawiadomiono M.D. o pozostawieniu bez rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017 na F.D.

Następnie decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Wojewoda ustalił w pkt 1, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca za okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko F.D. w kwocie 6.500,00 zł jest świadczeniem wychowawczym nienależnie pobranym. Równocześnie w pkt 2 zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości: kwota główna 6.500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

W odwołaniu od przedmiotowej M.D., reprezentowana przez adwokata podniosła, że organ I instancji winien był sam dokonać pozyskania danych o dochodzie opodatkowanym według przepisu art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie musiał o nie wzywać wnioskodawczyni. W tym też zakresie postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że świadczenie wychowawcze pobrane przez odwołującą w spornym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, pomimo że zostało ono pobrane przez nią w dobrej wierze.

Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając, że zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio (art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d.).

Definicja legalna świadczenia nienależnie pobranego zawarta została w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. zawierającym, po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) wyłącznie cztery przypadki, przy zaistnieniu których można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym. Dotychczasowy przepis art. 25 ust. 2 pkt 1, 1a oraz pkt 4 został uchylony, zmieniła się definicja nienależnie pobranego świadczenia na postawie art. 25 ust. 2 pkt 5, ustawa zmieniająca wprowadziła nową przesłankę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zdefiniowaną w art. 25 ust. 2 pkt 6, natomiast nie uległy zmianie definicje nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3. Przepis art. 25 ust. 2 ustawy w nowym brzmieniu ma zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres od dnia 1 lipca 2019 r., natomiast do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres do dnia 30 czerwca 2019 r., takie jak objęte niniejszą sprawą, stosuje się przepis art. 25 ust. 2 ustawy w dotychczasowym brzmieniu.

Zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ten przepis.

Świadczenie wychowawcze wypłacone M.D. należy uznać za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu zawartej w przedmiotowym przepisie definicji ustawowej.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). O świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości.

Mając powyższe na uwadze, aby można było uznać, iż strona pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze, należy w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że wiedziała ona o tym, że świadczenie jej nie przysługuje, a pobierając je działała niezgodnie z prawem. Podstawowym wyznacznikiem takiej wiedzy jest wykazanie poborcy świadczenia, że został on o tym skutecznie (tj. w formie pisemnej i z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy) pouczony. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 k.p.a. i powinno być zamieszczone w uzasadnieniu bądź pouczeniu decyzji.

Składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2016/2017 M.D. została wyczerpująco pouczona o przesłankach przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, co potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym pod treścią pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto w przedmiotowym wniosku nałożono na stronę klarowny w treści obowiązek niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia o zmianie liczby członków rodziny, wyjeździe członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Przyjęcie powyższego zobowiązania odwołująca potwierdziła własnoręcznym podpisem, co nakazuje domniemywać, iż zapoznała się z jego treścią. Jednocześnie w treści pouczenia zawarto informacje, iż niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń wychowawczych o zmianach o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu.

Również w decyzji wydanych przez Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2016 r. przyznających odwołującej przedmiotowe świadczenie wychowawcze strona została pouczona o treści art. 20 ustawy zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (m.in. zmiany sytuacji dochodowej rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice RP) osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

W ocenie Kolegium odwołująca została skutecznie pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, zarówno przy składaniu wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak i w treści decyzji przyznającej owe świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja organu I instancji odpowiada prawu i jako taka podlega utrzymaniu w mocy przez organ odwoławczy.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa nie mogą one zostać uwzględnione, zaś wskazane w odwołaniu nieprawidłowości w procedurze działania organu I instancji nie zachodzą. Wezwanie strony o uzupełnienie braków wniosku o wskazane przez organ informacje i dane było konieczne i uzasadnione. Ponadto decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stanowi konsekwencję pozostawienia przez Wojewodę wniosku odwołującej o świadczenie bez rozpatrzenia i brak przyznania świadczenia za wnioskowany okres na F.D. W przypadku trudnej sytuacji finansowej rodziny odwołująca może zwrócić się do Wojewody o zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na opisaną na wstępie decyzję skarżąca podniosła, że pismo z [...] maja 2020 r., na które powołuje się organ odwoławczy dotyczy drugiego dziecka, tj. W.D. Sprawa nienależnie pobranego świadczenia opiera się na fakcie, że mąż skarżącej P.D. w czasie, którego decyzja dotyczy podlegał ustawodawstwu niemieckiemu. Niemniej jednak nie pobierał tam świadczeń rodzinnych, gdyż pracował tam po kilka godzin w miesiącu. Mieszkał w Polsce i tutaj płacił podatki. Tutaj też rozliczał się wraz ze skarżącą także PIT-em rocznym i na nim również były uwzględnione jego dochody z Niemiec. Każdego roku przedstawiali w Gminie [....] kserokopię PIT-u i niczego nie ukrywali przed organem wydającym decyzję o przyznanym świadczeniu wychowawczym. Jeśli byłaby konieczność, to skarżąca zadeklarowała gotowość wystąpienia o wydanie zaświadczenia o niepobieraniu zasiłku rodzinnego w Niemczech od instytucji niemieckiej. Organ miał wgląd w dochody skarżącej i jej męża i mógł wnieść o sporządzenie oświadczenia o niepobieraniu w żadnym innym państwie. Na corocznie składanym wniosku 500+ skarżąca oświadczała, że mąż prowadzi działalność gospodarczą w Polsce i dodatkowo dorabia sobie w Niemczech, dojeżdżając na jednodniowe wykonywanie pracy.

Wniosła o wyjaśnienie faktu, dlaczego dopiero w 2020 r. Wojewoda wydał decyzję o uchyleniu świadczenia po czterech latach od wydania decyzji przyznającej świadczenie. W owym czasie nie zaszły żadne nowe przesłanki do uchylenia tejże decyzji z [...] czerwca 2016 r. Wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie decyzji obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137).

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienie skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji - jej uchyleniem, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo skutkujące stwierdzeniem nieważności tej decyzji, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Kompetencje Sądu zawarte w art. 145 § 1 P.p.s.a. wskazują na kolejność kontroli dokonywanej z punktu widzenia istoty wad aktu administracyjnego. W pierwszej kolejności akt podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością, w dalszej kolejności wad postępowania uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, następnie pozostałych wad postępowania z punktu widzenia możliwości ich istotnego wpływu na wynik postępowania, a wreszcie uchybień polegających na naruszeniu prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie istnienia wad istotniejszych w myśl wyżej przyjętej hierarchii eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 461).

Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uwzględnił skargę z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu.

Zgodnie z jedną z zasad postępowania, wyrażoną w art. 19 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie decyzję o ustaleniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wydał w I instancji wojewoda.

Jego właściwość wynika w tego rodzaju sprawach z art. 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.; - u.p.p.w.d.) Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d., wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Szczegółową regulację, dotyczącą sposobu realizacji przez wojewodę kompetencji w sprawach związanych z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego –zawiera art. 16 u.p.p.w.d. Art. 16 ust. 7 u.p.p.w.d. przewidywał, że po wydaniu przez organ właściwy decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie – to wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 11 ustawy w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, zgodnie z art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d., wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, uznaje się za nienależnie pobrane.

Zgodnie z ogólną regułą, wynikającą z art. 17 pkt 2 k.p.a., organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie. Należy również zauważyć, że żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera szczegółowej regulacji, która wprost określałaby organ wyższego stopnia w stosunku do wojewody i tym samym przewidywałaby odstępstwo do ogólnej zasady, wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym, organem takim jest właściwy minister. Ustawa ta zawiera natomiast przepis art. 12 ust. 1 u.p.p.w.d. zgodnie z którym, minister właściwy do spraw rodziny jest władzą właściwą oraz instytucją łącznikową w zakresie świadczenia wychowawczego w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Dla ustalenia właściwości organów w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428, dalej ustawa zmieniająca). Przepisem art. 24 tej ustawy wprowadzono zmianę właściwości organów w zakresie świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. I tak w ust. 1 ustalono, że "postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wszczęte przed dniem 1 stycznia 2018 r., w tym wszystkie czynności podjęte w ramach tych postępowań, są kontynuowane przez wojewodę. Dotychczas podjęte przez marszałka województwa czynności w ramach tych postępowań uznaje się za dokonane skutecznie"..

Art. 24 ust. 2 stanowi natomiast: "w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze".

Wykładnia literalna art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej nie budzi wątpliwości. Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw "z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego", nie zaś do innych spraw, w tym dotyczących uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Przeciwko odmiennej interpretacji art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej przemawia również porównanie treści pozostałych ustępów art. 24 ustawy zmieniającej. Gdyby przepis art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej miał dotyczyć wszystkich spraw odnoszących się do świadczeń wychowawczych, w tym spraw w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, ustawodawca posłużyłby się zwrotem ogólnym, którego użył w art. 24 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, tj. "w sprawie (sprawach) świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Ustawodawca nie używałby w jednej ustawie dwóch różnych zwrotów na oznaczenie tych samych kategorii spraw.

Ponadto kwestia ta była przedmiotem oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozstrzygał spór kompetencyjny w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2020r., I OW 124/20 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i przyjął, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej dotyczy jedynie spraw zainicjowanych wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych złożonym przed 1 stycznia 2019 r. Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lecz ustalenie świadczenia wychowawczego, wypłaconego skarżącej za nienależnie pobrane i zobowiązanie skarżącej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie. W kwestii właściwości nie ma tutaj znaczenia okoliczność, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stanowi konsekwencję wcześniej wydanych decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Ścisłe powiązanie obu rodzajów decyzji nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi postępowaniami administracyjnymi. Pierwsze z nich, dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, zainicjowane wnioskiem skarżącej złożonym przed 1 stycznia 2019 r., zostało zakończone decyzjami z [...] lipca 2016 r. i [...] stycznia 2017 r. i nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Drugie, odnoszące się do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami zostało rozstrzygnięte w I instancji decyzją Wojewody z [...] sierpnia 2020 r.

Zatem wobec braku wprowadzenia odstępstwa od reguły wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a. należało w niniejszej sprawie, dotyczącej uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu zastosować ten właśnie przepis - art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. W niniejszej sprawie właściwym w sprawie jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej, stosownie do art. 12 u.p.p.w.d.

Mając na względzie powyższe należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało zaskarżoną decyzję, nie będąc organem właściwym w sprawie, czym naruszyło art. 17 pkt 2 k.p.a., jak również powołany wcześniej art. 19 k.p.a., to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Powyższe stwierdzenie skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jednocześnie zwalnia to Sąd od oceny zarzutów skargi odnoszących się do meritum zaskarżonej decyzji, co w sytuacji, kiedy odwołanie skarżącej zostanie dopiero rozpatrzone przez właściwy organ, byłoby przedwczesne.

W związku z powyższym Kolegium powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Należy także zauważyć, że skoro organ II instancji już na etapie otrzymania odwołania, powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 11 marca 2020 r., I GSK 160/18; z dnia 7 listopada 2019 r., I OSK 332/18), to wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie, zawarte w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Oznacza to, że Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i polityki Społecznej (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyrokach II SA/Rz 1382/20, II SA/Rz 165/21).

O kosztach Sad orzekł w oparciu o art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.