II SA/Rz 543/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.213.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi G. L. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (organ odwoławczy) z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.213.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta

Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

W dniu 16 września 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. L. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2011 r. znak: [...], zaliczające S. L. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Z orzeczenia wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2008 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1358.2021.

Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych – odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcie uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r.

Dalej organ I instancji podkreślił, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców istnieje bez względu na to, czy dziecko mieszka wraz z rodzicami czy osobno, osoba obciążona alimentacją powinna być samodzielna finansowo, o stabilnej sytuacji majątkowej. Oprócz celów finansowych alimentacja ma również znaczenie etyczne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 lutego 2011 r., III CZP 134/10 stwierdził, że obowiązek alimentacyjny obok realizacji celu ekonomicznego, jakim jest zapewnienie uprawnionemu niezbędnych środków materialnych pozwalających zaspokoić jego potrzeby, służy kształtowaniu właściwych, z punktu widzenia powszechnie akceptowanych w społeczeństwie wzorców, zasad postępowania w rodzinie, wpływa na umocnienie łączących rodzinę więzi i kształtuje wzajemne relacje między jej członkami.

Organ I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wypis aktu notarialnego Nr [...] w którym rodzice S. i M. przekazali swojemu synowi (skarżącemu) gospodarstwo rolne w zamian za dożywotnią służebność osobistą. Organ zwrócił uwagę, że zakres i sposób wykonywania służebności osobistej określa przede wszystkim umowa stron, a dopiero w braku postanowień umowy stosuje się kryterium osobistych potrzeb uprawnionego, wynikających z rodzaju służebności, zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych, które w warunkach wiejskich odgrywają dużą rolę, zwłaszcza przy wykonywaniu służebności mieszkania i innych służebności o charakterze przeważnie alimentacyjnym, na rzecz starszych wiekiem rolników. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący dołączył oświadczenie, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2011 r. Po wezwaniu do złożenia wyjaśnień pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa we wrześniu 2021 r. Ponadto skarżący opłacał podatki za gospodarstwo rolne oraz jest beneficjentem płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W ocenie organu nie ma więc przesłanek jednoznacznie stwierdzających, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Organ zaznaczył, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia ze strony Państwa, osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Osoby te przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica i nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Ma ono zastąpić utracony dochód wynikający ze świadczenia pracy opiekunom, którzy zrezygnowali lub nie podejmują tego zatrudnienia w związku z opieką nad osobą wymagającą tej opieki, tak aby ci opiekunowie nie popadli sami w niedostatek. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą a niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.213.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Według art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik, przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Organ przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.

Organ odwoławczy stwierdził, że skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie prawidłowo uczynił organ I instancji.

Dalej organ odwoławczy przytoczył uchwałę NSA w składzie siedmiu sędziów z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, w której wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał również, że płatności bezpośrednie nie są przewidziane dla właściciela nieruchomości, ale dla jej posiadacza (użytkownika, dzierżawcy). W praktyce oznacza to tyle, że dopłaty przysługują osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, czyli podejmuje decyzje, ponosi koszty i czerpie zyski z prowadzonej uprawy oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Taki stan można odnieść nie tylko do rolnika wykonującego prace osobiście, ale też do osób, które nie są bezpośrednio zaangażowane w pracę - czyli nie wykonują jej osobiście, ale podejmują działania organizacyjne, czy kierownicze.

W przekonaniu organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (wywiad środowiskowy, pismo pełnomocnika skarżącego, informacja z ARiMR), przeczy złożonemu przez skarżącego oświadczeniu we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym od dnia 2011 r., a później z informacji pełnomocnika - od września 2021 r. Okolicznością niekwestionowaną jest, że skarżący korzysta z dopłat ARiMR, przeznaczonych dla osób prowadzących działalność rolniczą. Trafne jest więc stanowisko organu I instancji, w analizowanej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja z zatrudnienia - w przypadku strony zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem pomimo złożonego oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie kwestionuje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano w orzecznictwie musi być opieką stałą (ciągłą) i na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych zarzutów, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do dokonania oceny prawidłowości wykładni prawa materialnego oraz subsumpcji faktów sprawy.

W przedmiotowej sprawie zaistniały negatywne przesłanki do orzeczenia o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przede wszystkim w sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że strona skarżąca (jako syn osoby wymagającej opieki) zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej będącej rolnikiem.

Zgodnie z art. 3 pkt. 6 u.ś.r. pojęcie gospodarstwa rolnego jest definiowane na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Stosownie do art. 1 i art. 2 ust. 1 (z zastrzeżeniem art. 2 ust. 2-4) ww. ustawy za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei pojęcie rolnika jest systemowo definiowane w art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozumieniu powyższego przepisu "rolnikiem" jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Dodatkowo zgodnie z art. 6 pkt. 4 ww. ustawy za gospodarstwo rolne uznaje się "każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej".

Mając na względzie powyższe regulacje oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, zasadnie kontrolowane organy uznały, że skarżący spełnia wszystkie wskazane kryteria definicyjne.

Skarżący nie wykazał, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o okoliczności przeciwnej, a mianowicie o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Złożone przez skarżącego w dniu 14 września 2021 r. oświadczenie, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., jest całkowicie niewiarygodne, co ze względu na powiązany z nim rygor odpowiedzialności karnej może skutkować tego rodzaju odpowiedzialnością. Skarżący oświadczył w powyższym piśmie, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w tym gospodarstwie w 2011 roku. Tymczasem pełnomocnik procesowy skarżącego w piśmie z dnia 17 stycznia 2022 r. oświadczył, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim we wrześniu 2021 r. Jednocześnie pełnomocnik wskazał w powyższym oświadczeniu, że skarżący opłaca podatki za gospodarstwo rolne, a w marcu 2021 r. złożył do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wniosek o przyznanie dopłat. W związku z tym prawidłowo organy uznały, że oświadczenie skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może być podstawą do przyjęcia domniemania potwierdzenia okoliczności faktycznej, o której mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W dalszej kolejności należało uwzględnić inne ustalone w sprawie okoliczności, które potwierdzają niespełnienie warunku zaprzestania prowadzania działalności rolniczej. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, a zatem musi spełniać warunki określone w cyt. wyżej art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, to jest m.in. prowadzić na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym. Ustalenie organów w tym zakresie nie zostało obalone przez skarżącego w toku postępowania. Również zachowanie statusu podatnika podatku rolnego rodzi domniemanie prowadzenia działalności rolniczej na gruntach sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne. Okolicznością świadczącą o niespełnieniu warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest także fakt, że w piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR potwierdził, że skarżący jest beneficjentem płatności realizowanych przez Agencję, zgodnie ze stanem ujawnionym na dzień 19 stycznia 2022 r. w rejestrze prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Zgodnie z art. 3 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności producentem jest m.in. producent rolny, a więc osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009). W świetle art. 4 ust. 1 lit. a, b i c ww. rozporządzenia rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne (czyli "wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego") jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą, a więc: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Istotne jest także to, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz; 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (z zastrzeżeniem wyjątku z art. 7 ust. 2).

Wszystkie powyższe okoliczności faktyczne ocenione w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa polskiego i unijnego uzasadniają wniosek, że w sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że skarżący spełnił warunek, o którym mowa w art. 17 b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zasadnicze znaczenie w tym zakresie miały ustalenia w zakresie objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników (co rodzi domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego – por. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., I OSK 1273/20, LEX nr 3090598) oraz aktualne (na dzień orzekania przez organ odwoławczy) figurowanie w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w związku z posiadaniem statusu beneficjenta płatności (co również rodzi domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jako rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r.).

W tym stanie rzeczy, mając na względzie podniesione argumenty i przesłanki, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.