II SA/Rz 1416/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; II. uchyla decyzję Wójta Gminy z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydaną we wznowionym postępowaniu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Wójt Gminy ustalił, że świadczenie pobrane przez K. M. (dalej: "skarżącego") z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r. w łącznej wysokości 1 600 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, jednocześnie zobowiązując skarżącego do zwrotu kwoty ww. świadczenia.

Skarżący w piśmie z dnia 27 maja 2020 r. zwrócił się do Wójta o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając zgłoszone żądanie podał, że nie pracuje, nie posiada dochodu i pozostaje na utrzymaniu ojca. Uczy się w trzeciej klasie technikum informatycznego i nie posiada środków pieniężnych na wykonanie decyzji o zwrocie świadczenia.

Wójt Gminny [...], decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], rozłożył skarżącemu kwotę 1 600 zł nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustaloną decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], na 10 rat miesięcznych w wysokości 160 zł, płatnych do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od sierpnia 2020 r.

Organ I instancji podał, że wnioskodawca nie pracuje i wspólnie z rodzeństwem pozostaje na utrzymaniu ojca. Z przedstawionych w toku postępowania dowodów wynika, że rodzina skarżącego jest niepełna i wielodzietna. Comiesięczne stałe dochody rodziny stanowią świadczenia rodzinne, świadczenia wychowawcze, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz wynagrodzenie za pracę ojca skarżącego w łącznej wysokości 4 223,40 zł, co stanowi w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód w wysokości. 1 055,85 zł. Organ uznał, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w sytuacji rodzinnej w rozumieniu art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808 z późn. zm.) – dalej usatwą, warunkujące umorzenie w całości ciążącego na skarżącym zadłużenia. Skarżący w dniu 7 lipca 2020 r. złożył do protokołu oświadczenie, że możliwa byłaby spłata zobowiązania w ratach, co w ocenie organu oznacza, że wniósł o rozłożenie zadłużenia na 10 równych rat. Zdaniem Wójta, powyższy wniosek zasługiwał na uwzględnienie, gdyż sytuacja życiowa i rodzinna skarżącego jest korzysta i rokuje spłatę zadłużenia. Wnioskodawca jest osobą młodą, zdrową i zdolną do pojęcia zatrudnienia. Ponadto nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe, mające wpływ na sytuację finansową rodziny.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że dysponuje dochodem w wysokości 400 zł miesięcznie, wobec czego obiektywie nie jest w stanie spłacać rat po 160 zł miesięcznie. Podał, że całość środków z funduszu alimentacyjnego przeznacza na naukę, gdyż planuje rozpocząć studia. Dług obciążać będzie jego ojca, który i tak ponosi znaczne koszty związane z opłaceniem zawodowych pełnomocników w sprawach z udziałem matki skarżącego.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy.

Podzielając w całości ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji Kolegium podało, że ustalona na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sytuacja rodzinna skarżącego wskazuje, że istnieje szansa spłaty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wprawdzie rodzina wnioskodawcy nie funkcjonuje w ramach komfortu finansowego, niemniej posiada stabilne źródła comiesięcznych dochodów, a ponadto istnieje perspektywa poprawy sytuacji skarżącego. Wydatki ponoszone na edukacje są zaś typowe dla większości rodzin. Organ I instancji Zasadnie przyjął, że aktualna sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia w całości zadłużenia, natomiast uzasadnia rozłożenie zadłużenia na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, K. M. powtórzył argumentację z odwołania i wskazał na swoją sytuację materialno – bytową, która w jego ocenie uzasadnia udzielenie wnioskowanego wsparcia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Skarga okazała się zasadna, gdyż zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy o rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1 600 zł ustalone decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] maja 2020 r. rozłożono na 10 rat miesięcznych w kwocie po 160 zł miesięcznie płatne do 15-go dnia każdego miesiąca począwszy od sierpnia 2020 r.

Zaskarżona aktualnie decyzja o rozłożeniu na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest konsekwencją decyzji Wójta Gminy z dnia[...] maja 2020r. nr [...] we wznowionym postępowaniu. Decyzją tą Wójt Gminy uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. M. za okres od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r. oraz odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego K. M. za ww. okres.

Skoro świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi, to kwestią istotną jest rozważenie, czy w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy kwalifikuje się do przyjęcia, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie funduszu alimentacyjnego. Instytucja umorzenie nienależnie pobranych świadczeń uregulowana jest w obrębie tego samego art. 23 usatwy, a to uprawniało Sąd do objęcia z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. granicami orzekania również decyzji Wójta Gminy wydanej we wznowionym postępowaniu z dnia 7 czerwca 2019 r. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Stosownie do treści art. 23 ust. 1 usatwy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W przepisie art. 2 pkt 7 ustawy zdefiniowane zostało nienależnie pobrane świadczenie, które oznacza:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylony) f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b;

Zdaniem składu orzekającego, ocena, czy wypłacona osobie uprawnionej do alimentów kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może zostać uznana za świadczenie nienależnie pobrane za każdym razem musi być dokonywana z uwzględnieniem specyficznych, indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że sformułowanie przez ustawodawcę odrębnej definicji instytucji "nienależnie pobranego świadczenia" wynika z faktu, że przyznawane na podstawie przepisów ustawy świadczenia mają specyficzny charakter i nie mogą być utożsamiane ze świadczeniami rodzinnymi, czy innymi świadczeniami typu "pomocowego". Generalnie świadczenie alimentacyjne ma tymczasowo zapewnić osobie uprawnionej środki do życia w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się należycie ze swojego zobowiązania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć jedynie takie świadczenie, które zostało pobrane przez osobę, jakiej można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Stwierdzenie, że określona osoba pobrała takie świadczenia w sposób nienależny wymaga wykazania przez organy administracji, że podmiot miał świadomość, co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie tego świadczenia i pomimo tego przedstawił organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformował o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, gdyż czynności, które dokonywał (składanie wniosków, oświadczeń) skarżący, a także decyzje organów miały umocowanie w stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby lub osób pobierających świadczenie. Wskazane wyżej przesłanki odwołują się zatem do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Wynika to z faktu, że obowiązek zwrotu połączono nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Nie są to pojęcia tożsame, gdyż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania).

Uprawniony jest zatem wniosek, że na tle definicji "nienależnie pobranego świadczenia" z art. 2 pkt 7 ustawy nie wystarczy samo tylko stwierdzenie, że konkretne świadczenia zostały nienależnie wypłacone, ale konieczne jest ponadto wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością ich "nienależności". Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.a. (por. wyrok NSA z 28.07. 2016 r. sygn. akt I OSK 2630/14 oraz wyroki WSA: z 20.04. 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 205/17i z 9.08.2018r. sygn. akt IV SA/Gl 229/18, CBOS).

Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.

Okolicznością bezsporną jest, że w okresie od kwietnia do września 2019 r. skarżący był uczniem szkoły średniej, zatem miał świadomość, że w tym okresie jest uprawniony do pobierania świadczeń alimentacyjnych od matki. To przekonanie wynika też bezpośrednio z postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt [...], którym Sąd udzielił powodowi W. M. - ojcu wówczas małoletniego K. M. zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych na czas trwania procesu rozwodowego łożenia na każde z trójki małoletnich dzieci tytułem alimentów po 400 zł. Na skutek zażalenia matki skarżącego Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 20 września 2019 r. sygn. akt I ACz uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zabezpieczenia alimentów na rzecz syna K. M. za okres od dnia 8 kwietnia 2019 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie. Postanowienie to wpłynęło do organu I instancji w dniu 17 października 2019, czyli po upływie okresu, na jaki było przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego K. M..

Komornik Sądowy przy SR w [...] w dacie wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 27 maja 2019 r., stwierdził bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a tytuł wykonawczy nie budził żadnych wątpliwości, co do prawa do alimentów pełnoletniego K. M..

W realiach niniejszej sprawy nie zaistniała okoliczność, że skarżący wiedział, że pobiera świadczenie, którego nie powinien pobierać. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt [...], którym na rzecz K. M. od jego matki zasądzono alimenty w kwocie 400,00 zł miesięcznie od 28 października 2019 r. W dacie orzekania przez Sąd Rejonowy w [...] obowiązywała jeszcze decyzja Wójta Gminy z dnia 1 czerwca 2019 r., która została uchylona decyzją tego organu z dnia 27 marca 2020 r. Zatem uprawnienie skarżącego w dacie orzekania przez Sąd potwierdziło uprawnienie skarżącego do alimentów stanowiąc o ich kontynuacji czasowej. Rozpoznanie przez Sąd Apelacyjny zażalenia matki skarżącego po 9 miesiącach na postanowienie o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych małoletnich dzieci, nie może skutkować przerzuceniem odpowiedzialności na ucznia szkoły średniej, nawet takiego, który w świetle prawa w tym okresie uzyskał pełnoletność. Dzień uzyskania pełnoletniości przez K. M. i skutki ponoszenia odpowiedzialności za czynności, które w dacie ich dokonania miały podstawę prawną nie mogą obciążać ucznia szkoły średniej, który nie pracuje i planuje dalszą naukę na studiach wyższych, a sam nie dysponuje swoim odrębnym majątkiem i żadnymi dochodami poza świadczeniami rodzinnymi. Sytuacja rodzinna K. M. była i jest Wójtowi Gminy doskonale znana i dlatego działania organu powinny być podejmowane w sposób racjonalny realizujący zasadę informowania stron, o której stanowi art. 9 K.p.a. Z przepisu tego wynika, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące, w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zasada ta ściśle koresponduje z zasadą prawdy obiektywnej z art. 7 K.p.a., która obliguje organy do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tym zasadom w kontrolowanym postępowaniu nie sprostał organ I instancji, co zostanie niżej opisane.

Zgodnie z art. 26 ustawy organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany udzielać organowi właściwemu wierzyciela informacji mających wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zawód komornika jest zawodem zaufania publicznego, a w rozpoznawanej sprawie, Sąd wykazał, że działanie Komornika, nie odpowiadało tym standardom. Informacje przekazywane przez Komornika mają wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd zwrócił szczególną uwagę na pismo Komornika przy SR w [...] z dnia 26 lutego 2020 r., który podał, że zapadle orzeczenie z dnia 20/09/2019 r. sygn. akt [....] jest tut. organowi znane. W świetle treści orzeczenia Komornik egzekwował należności alimentacyjne na rzecz K. M. do dnia 8 kwietnia 2019 r. Data ta jest datą uzyskania pełnoletności przez skarżącego. Następnie K. M. w dniu 5 lutego 2020 r. przedłożył wyrok Sądu Rejonowego w [...] i wniósł o podjęcie postępowania należnych alimentów od dnia 28 października 2019 r. To oświadczenie Komornika jest sprzeczne z treścią wystawionego przez tego samego Komornika zaświadczenia z dnia 24 maja 2019 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów wystawione dla potrzeb wydania decyzji przez Wójta Gminy z dnia 7 czerwca 2019 r. o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r. Zatem, gdyby tak istotnie było jak twierdzi Komornik SR w [...], to w zaświadczeniu z dnia 24 maja 2019 r. winien był stwierdzić, że w świetle orzeczenia z dnia 20/09/2019 r. sygn. akt [...] egzekwował należności alimentacyjne na rzecz K. M. do dnia 8 kwietnia 2019 r., czyli do dnia uzyskania pełnoletności przez skarżącego. Konsekwencją treści zaświadczenia Komornika z dnia 24 maja 2019 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów od matki skarżącego było ustalenie przez Wójta Gminy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M.. Gdyby ta treść odpowiadała treści, którą Komornik przy SR w [...] deklaruje w piśmie z dnia 26 lutego 2020 r., to Wójt Gminy nie przyznałby prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżącemu. Ponadto Wójt Gminy całkowicie pominął we wznowionym postępowaniu oceną treść wyżej wymienionych pism Komornika przy SR w [...], dla skutków własnego działania. Odpowiedzialność za organy działające w niniejszej sprawie spadła na skarżącego, który działał w zaufaniu do nich. Opisane działania organów nie mogą być pozytywnie oceniane w kontekście skutków dla skarżącego.

Prowadzenie postępowania o wznowienie, gdy wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są nienależnie wypłaconymi, to brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania, w następstwie, którego doszło do wydania decyzji przez Wójta Gminy z dnia 27 marca 2020 r. nr [...] , którą uchylił decyzję własną z dnia [...] czerwca 2019 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 8 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. i jednocześnie odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Osiągniecie pełnoletności nie jest kryterium pozbawiającym K. M. prawa do alimentów, które w przypadku bezskuteczności egzekucji komorniczej są wypłacane do czasu zakończenia nauki zgodnie z art. 9 ustawy.

Zgodnie z dyspozycją art. 25 ustawy, organy są zobowiązane rozpatrzyć sprawę z uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego uregulowanych w kodeksie postępowania administracyjnego, a w tym przypadku zostały one naruszone w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto organy orzekające nie wyjaśniły, czy sprawa o rozwód i kwestia alimentów dla pozostałej dwójki dzieci została już rozstrzygnięta przez sąd powszechny.

W przedstawionym stanie prawnym i wobec wykazania istnienia obowiązku i jego kontynuacji w formie alimentów od matki oraz bezspornego faktu, że skarżący w tym czasie był uczniem szkoły średniej zastosowanie instytucji wznowienia z przyczyn, które Sąd wyżej przedstawił należy ocenić, jako działanie z naruszeniem przepisów prawa zarówno materialnego jak i procesowego. Organ wydajać decyzję o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wiedział, że skarżący jest pełnoletni, że egzekucja obowiązku alimentacyjnego względem matki jest bezskuteczna, a zabezpieczenie obowiązku alimentacyjnego postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] na czas sprawy rozwodowej nie było obwarowane uzyskaniem pełnoletności.

Dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. (wyrok NSA z 17.11.2020 r. sygn. akt I OSK 1163/20 dostępny na str. cbosa).

Odnosząc się natomiast do zaskarżonych decyzji, w kontekście stanu faktycznego, który był podstawą orzekania, Sąd stwierdza, że organy błędnie przyjęły, że wniosek skarżącego o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie, a wystarczającą formą ulgi jest rozłożenie tej należności na 10 rat po 160 zł miesięcznie. Nieprawdziwe jest też stanowisko organu I instancji, że skarżący zmienił treść wniosku i zgłosił gotowość do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w ratach. Skarżący do 18 roku życia mógł być uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego wkwocie 500 zł. Po 8 kwietnia 2019 r. dochód rodziny mógł być zwiększony łącznie z alimentami o 900 zł miesięcznie. W tym przypadku organy winny były uznać, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy, ale kontekst tej sprawy jest szerszy, gdyż dotyczy odpowiedzialności za podejmowane czynności przez organy, które działają w imieniu Państwa, co Sąd starał się wyżej przedstawić.

Z tych przyczyn dla zbadania sprawy i oceny stanu faktycznego nakreślonej w uzasadnieniu wyroku Sąd uchylił decyzję Wójta Gminy z dnia 27 marca 2020 (pkt II sentencji wyroku), jako wydaną przedwcześnie. Ta przedwczesność dotyczy błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności pisma Komornika przy SR w [...] z dnia 26 lutego 2020 r. Weryfikacja stanu faktycznego sprawy w granicach zakreślonych przez Sąd obliguje organy do przyjęcia, że w tej sprawie nie mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem, a to powoduje bezprzedmiotowość postępowań prowadzonych po wznowieniu postępowania. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu I instancji będzie uchylenie decyzji własnej z dnia [...] maja 2020 r., gdyż nie jest to świadczenie nienależnie pobrane. Odpadnie też przedmiot do prowadzenia postępowania o umorzenie bądź rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia.

Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego to jest art. 7, art. 9, art. 80 K.p.a. polegające na niewłaściwej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Naruszono też przepisy prawa materialnego, a to art. 23 ust. 1 i ust. 8 ustawy, co zostało szczegółowo wyjaśnione w treści uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie niniejszy wyrok wydał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 z późn. zm.).

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Wskazania, co do dalszego procedowania organów wynikają z uzasadnienia wyroku.