Przedmiotem skargi M.B. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, SKO lub organ II instancji) z 1 czerwca 2023r. nr SKO.405.ZA.1211.22.2023 utrzymująca w mocy, wydaną w wyniku wznowienia postępowania, decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji) z 25 kwietnia 2023r. nr ŚS.III. 540.58.2015/2016, na mocy której organ ten :
- uchylił w całości decyzję własną z 7 października 2015r. nr ŚS.540.58.2015/2016 w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. na rzecz Skarżącej w wysokości po 500 zł miesięcznie.
- odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2015r. do 30 września 2016r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że matka Skarżącej – A. P. (dalej: Wnioskodawczyni) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego wtedy dziecka – Skarżącej.
Organ I instancji, opisaną wyżej decyzją z 7 października 2015r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz Skarżącej na pełen okres zasiłkowy tj. od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. w wysokości po 500 zł miesięcznie.
W dniu 31 sierpnia 2022r. organ I instancji otrzymał odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 3 sierpnia 2022r. [...] skazującego Wnioskodawczynię za sfałszowanie podpisów na dokumentach, które wzięte zostały pod uwagę przez organ I instancji jako podstawa do wydania decyzji z 7 października 2015r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na mocy opisanego wyroku Wnioskodawczyni została uznana za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 270 § 1 i art. 286 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., polegającego na zatajeniu faktu przebywania członka rodziny - M. P. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskiwania przez niego dochodów ze stosunku pracy w [....] oraz na podrobieniu, w celu użycia za autentyczny - w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu, ze z góry powziętym zamiarem - podpisów M. a P. a złożonych m.in. w dniu 19 maja 2015 r. oświadczeniach:
- członka rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy;
- o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzonych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy;
- członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy;
- członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy;
W związku z treścią wyroku, postanowieniem z 28 września 2022 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz Skarżącej, a następnie uchylił decyzję z 7 października 2025r. i odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzja ta została uchylona decyzją SKO w Tarnobrzegu z 28 lutego 2023 r. nr SKO.405.ZA.37.1.2023.
Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji ustalił, że Wnioskodawczyni poinformowała organ o zmianie sytuacji rodzinnej tj. o narodzinach kolejnego dziecka w dniu 5 maja 2015r. składając wniosek o ponowne przeanalizowanie sytuacji dochodowej rodziny, w celu przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także o wstąpieniu w związek małżeński z M.P. w dniu 27 czerwca 2015r. Przedłożyła przy tym szereg wymienionych wyżej dokumentów, dotyczących osiąganych przez męża dochodów, które to oświadczenia okazały się sfałszowane.
W celu prawidłowego ustalenia dochodu rodziny uprawniającego do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ wezwał do uzupełnienia wniosku o oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy tj. w roku 2014r. przez M.P. z pracy za granicą RP, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W złożonych oświadczeniach zarówno Wnioskodawczyni jak i Skarżąca oraz jej brat zadeklarowali, że nie posiadają jakiejkolwiek wiedzy na temat wysokości osiągniętego dochodu przez M. P. z pracy na terenie [...] w latach 2013 - 2016. Wnioskodawczyni stwierdziła ponadto, że była wprowadzana w błąd przez M. a P. a, co do jego pracy za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż twierdził on, że pracuje dorywczo [....] i takie też informacje przekazywał w sprawie sądowej o alimenty na rzecz dzieci z poprzedniego związku małżeńskiego.
W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz Skarżącej za okresie od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. ustalone zostało na podstawie dokumentów, które okazały się fałszywe (wyrok SR w [....] z 3 sierpnia 2022 r. [...]) – wobec czego postępowanie w tej sprawie wymaga wznowienia i ponownego ustalenia czy rodzina spełniała warunki do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu I instancji, z uwagi na brak wiedzy pozostałych członków rodziny o dochodach uzyskiwanych w 2014r. przez jednego z jej członków – nie jest możliwe ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 30 maja 2015r. Skoro bowiem całkowite dochody rodziny nie są znane, nie można stwierdzić czy Skarżąca od 1 czerwca 2015r. spełnia warunki do przyznania wnioskowanych świadczeń.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, SKO w Tarnobrzegu podkreśliło, że wsparcie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jednie tym rodzinom, w których dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza ustawowo określonego progu. Z tego względu osoba, która ubiega się o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zobowiązana jest do wykazania dochodów wszystkich członków rodziny - w przypadku Skarżącej również męża matki. Skoro ani Skarżąca, ani Wnioskodawczyni nie uzupełniły wniosku o zaświadczenie/oświadczenie o wysokości osiągniętego dochodu przez ówczesnego członka rodziny: M. P. w 2014r. brak jest podstaw do ustalenia wysokości osiągniętego przez rodzinę dochodu, co skutkuje koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości.
W uzasadnieniu wskazała, że jej matka pobierała alimenty na nią i jej brata, przeznaczając je w całości na zaspokojenie potrzeb dzieci, które wychowywała samodzielnie bez pomocy ojca. Robiła wszystko co mogła, żeby zapewnić im jedzenie i ubrania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu.
W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że po wydaniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [.....] z 7 października 2015r. w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. organ I instancji powziął informację o skazaniu matki Skarżącej prawomocnym wyrokiem z 3 sierpnia 2022r. [...] za podrabianie podpisów M. a P. a pod oświadczeniami złożonymi m.in. w dniu 19 maja 2015r. o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r, o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy; o wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenie zdrowotne, o dochodzie członka rodziny niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy i oświadczeniu członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy.
Matka Skarżącej zataiła fakt przebywania członka rodziny M. P. poza granicami RP, tj. w [...], do której również mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy.
Wskazany powyżej wyrok dotyczył bezpośrednio doprowadzenia MOPR do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z tytułu nienależnie przyznanych i pobranych świadczeń wychowawczych. Wyrok ten miał znaczenie również na gruncie spraw o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż matka Skarżącej składała w/w oświadczenia z podrobionym podpisem, również na potrzeby przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z sentencji ww. wyroku o sygn. [...] podrabianie podpisów miało miejsce w okresie od 1 września 2014 roku do 4 października 2017 roku.
Co do zasady więc zaistniała podstawa do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775) – dalej K.p.a. tj. dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.
Wznowienie postępowania stosownie do art. 149 § 1 i § 2 K.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji był więc zobowiązany do zbadania podstaw wznowienia oraz wpływu, jaki ww. podstawa winna mieć na sposób załatwienia sprawy.
Organy zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Nowe rozstrzygnięcie nie jest jednak prawidłowe.
Organy uznały, że wobec braku możliwości ustalenia dochodu uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ze względu na brak wiedzy zarówno Skarżącej jak i Wnioskodawczyni o dochodzie uzyskanym przez M. P. za granicą RP w 2014r – tj. dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych – należy odmówić przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2015r. do 30 września 2016r.
Wniosek ten jest błędny.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Dz.U.2023 poz. 1993) – zwanej dalej ustawą, obowiązującym na dzień wydania ostatecznej decyzji z 7 października 2015r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. W przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.
Na podstawie art. 9 ust. 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego – w przedmiotowym okresie zasiłkowym kwoty 725 zł.
Dochód rodziny zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 2 pkt 5 ustawy oznacza sumę dochodów członków rodziny.
Z kolei dochód członka rodziny - stosownie do art. 2 pkt 5a ustawy - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.
Powołany przepis nakazuje zatem do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stosować stan przeszły, bowiem prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Podkreślić wypada, że regulacja ta winna być wykładana systemowo, przy uwzględnieniu celu ustawy, zamieszczonej w systemie przepisów odnoszących się do szeroko rozumianej pomocy społecznej, zatem skierowanych do osób i rodzin wymagających wsparcia i socjalnej ochrony. Zwrócić bowiem należy uwagę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego podobnie jak świadczenia rodzinne, są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach.
Ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także przez liczbę osób w rodzinie.
W ocenie Sądu oczywistym jest, że chodzi w tym wypadku o skład rodziny w roku kalendarzowym, za który ustalany jest jej dochód. Innymi słowy, ustalając dochód członka rodziny - zgodnie z definicją - jako przeciętny miesięczny dochód członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, należy dochód rodziny w tym roku podzielić przez 12, a następnie przez taką liczbę osób, jaka wchodziła w skład rodziny w owym roku (i których dochody zostały zaliczone do dochodu rodziny). Zasadność takiego sposobu obliczania dochodu członka rodziny przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego potwierdza okoliczność, że zmiana składu osobowego rodziny zaistniała po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, nawet jeśli ma wpływ na wysokość dochodu rodziny, nie może zostać potraktowana jako zdarzenie powodujące uzyskanie lub utratę dochodu (które w świetle art. 9 ust. 3-4a należy uwzględnić przy obliczaniu dochodu członka rodziny), albowiem nie została ujęta wśród przypadków enumeratywnie wymienionych przez ustawodawcę w art. 2 pkt 17 i pkt 18 ustawy (zob. wyrok WSA w Lublinie z 19.01.2016 r., II SA/Lu 385/15, LEX nr 2105029). Czym innym jest zmiana składu rodziny, a czym innym uzyskanie dochodu przez członka rodziny.
Zmiana składu osobowego rodziny Takie też stanowisko reprezentowane jest w orzecznictwie sądowym na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. z uwagi na podobieństwa regulacji prawnych - wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2009 r., w sprawie sygn. akt I OSK 895/09; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 listopada 2010 r., w sprawie sygn. akt II SA/Gd 598/10; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2008 r., w sprawie sygn. akt IV SA/Po 192/2008).
W niniejszej sprawie Organy przyjęły, że skład rodziny Skarżącej jako uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uległ zmianie od czerwca 2015r. w związku z zawarciem związku małżeńskiego przez jej matkę z M. P. w dniu 27 czerwca 2015r.
Nie budzi więc wątpliwości, że w 2014r. – to jest w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy przypadający od 1 października 2015r. do 30 września 2015r. – M.P. nie był członkiem rodziny – w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy. W takiej sytuacji nie zachodziły podstawy do uwzględniania w dochodzie rodziny uzyskanym w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, dochodu osoby, która w tym roku nie była członkiem rodziny Skarżącej.
Skoro bezspornym jest, że w niniejszej sprawie dochodem uwzględnianym przy ustalaniu prawa do świadczeń za okres od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. był dochód uzyskany w 2014 roku, to przedmiotem analizy organów winien być przeciętny dochód uzyskany wyłącznie przez osoby będące członkami rodziny Skarżącego w tym właśnie roku.
Skoro mąż matki Skarżącej nie należał w tym roku do rodziny, to nie zachodziły podstawy do badania jego dochodu uzyskanego w 2014r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z 5.07.2017 r., II SA/Sz 528/17, LEX nr 2325024).
Sąd w tym zakresie podziela stanowisko zaprezentowane przez WSA w Łodzi w wyroku z 16 czerwca 2014 r., II SA/Łd 302/14 (LEX nr 1550583), stwierdzające że: "...zmiany osobowe w składzie rodziny będą miały odbicie w dochodzie rodziny, ale tylko wówczas gdy nastąpią w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy i tylko proporcjonalnie do okresu, w jakim dochody nowych członków rodziny będą wpływały na sytuację dochodową rodziny."
Z uwagi na powyższe Organy nie miały podstaw by odmówić przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2015r. do 30 września 2016r. z tego powodu, że nie jest możliwe ustalenia dochodu M. P. za 2014r. Skoro bowiem M. P. nie był członkiem rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowym w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy to jego dochód nie mógł być zaliczany do dochodu rodziny i uwzględniany przy przyznawaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz Skarżącej.
Stosownie do treści przywołanego powyżej art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Przepis art. 149 § 2 K.p.a. nakłada na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania nie tylko co do przyczyn wznowienia, ale także co do istoty sprawy. W orzecznictwie podnosi się, że postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2016r., II OSK 3365/14).
W niniejszej sprawie Organy rozstrzygając ponownie o istocie sprawy w sposób przyjmując, że dochód M. P. w roku kalendarzowym 2014r. uwzględnia się w dochodzie rodziny Skarżącej. Organ pierwszej a w konsekwencji i drugiej instancji, w trybie wznowienia postępowania wydał więc wadliwą decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, naruszając tym samym również przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy a w przypadku Organu drugiej instancji naruszenie dotyczyło dodatkowo przepisu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2023r. wydaną wobec Skarżącej. Doprecyzowanie uchylonej decyzji organu I instancji poprzez podanie jej adresata jest konieczne w przedmiotowej sprawie, gdyż w obrocie prawnym pozostają dwie decyzje tego samego organu I instancji, z tej samej daty, o tym samym numerze, skierowane do dwóch różnych adresatów – do Skarżącej oraz do jej brata .