II SA/Po 176/20

Dnia 19 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 roku, nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ A. Kiersnowska - Tylewicz

Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 roku, sygn. akt II SPP/Po [...] starszy Referendarz Sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 roku Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. wyznaczyła radcę prawnego A. K. jako pełnomocnika skarżącego z urzędu.

Pismem procesowym z dnia [...] września 2020 roku radca prawny A. K. podtrzymała przedmiotową skargę i rozwinęła argumentację skarżącego oraz wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmujących wynagrodzenie w dwukrotnej minimalnej stawce. Jednocześnie wniosła o zwrot poniesionych niezbędnych wydatków w sprawie w kwocie [...]zł, które objęły:

- przesyłkę pisma do skarżącego o ustanowieniu pełnomocnika z podaniem danych teleadresowych (na podstawie dowodu nadania, tj. [...] zł),

- przesyłkę pisma ze stanowiskiem popierającym skargę (na podstawie znaków pocztowych na kopercie pisma skierowanego do Sądu, tj. [...] zł),

- zakupione znaki pocztowe w celu wysyłki wniosku o uzasadnienie wyroku (na podstawie znaków na kopercie pisma skierowanego do Sądu, tj. [...] zł),

- koszty dojazdu do Sądu w dniu [...] lipca 2020 roku w celu zapoznania się z aktami sprawy (na podstawie biletów PKS w łącznej kwocie [...]zł),

- koszty dojazdu na bezpośrednie spotkanie ze skarżącym w P. w dniu [...] roku (na podstawie jednego biletu PKS w łącznej kwocie [...]zł ),

- koszt najmu sali w celu odbycia spotkania ze skarżącym w P. w dniu [...] sierpnia 2020 roku (na podstawie faktury FV [...] w kwocie [...]zł).

Wyrokiem z dnia [...] lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2019 roku, nr [...]

Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] Starszy Referendarz Sądowy w pkt 1. przyznał radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie skarżącej przed sądem pierwszej instancji opłatę w wysokości [...] zł, podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług w wysokości [...] zł ; w pkt 2 oddalił wniosek w przedmiocie zwrotu poniesionych wydatków.

Od powyższego postanowienia radca prawny A. K. wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając je w części tj. w zakresie punkt 2 postanowienia oraz wnosząc o jego zmianę i przyznanie zwrotu poniesionych wydatków w kwocie [...]zł netto.

Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik wywodziła, że odmowa przyznania zwrotu zgłoszonych wydatków jest krzywdząca, a nadto nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W ocenie pełnomocnika twierdzenie, że wydatki pełnomocnika z urzędu mają być pokrywane z jego wynagrodzenia godzi w prawo do otrzymania zagwarantowanego wynagrodzenia sztywnego, wynikającego z przepisów prawa, a nadto jest sprzeczne z dominującym orzecznictwem sądów administracyjnych, także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, przywołanym "na stronie 11. pisma z dnia [...] września 2020 r." Zdaniem pełnomocnika uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera żadnej argumentacji korespondującej z uzasadnieniem wniosku o zwrot wydatków zawartym w drugim akapicie na stronie 10. oraz na stronie 11. pisma z dnia [...] września 2020 r. Zdaniem pełnomocnika wydatki były konieczne, celowe, niezbędne i należycie udokumentowane dokumentami zewnętrznymi: faktury, bilety. Zgłosiłam do zwrotu poniesioną kwotę [...]zł netto tytułem udokumentowanych niezbędnych wydatków w tej sprawie. Kwota ta stanowi ponad [...]% przyznanego wynagrodzenia netto, stąd nie można, w ocenie pełnomocnika, twierdzić, że jest to kwota drobna, o którą należy umniejszyć wynagrodzenie. Pełnomocnik zarzuciła, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest jakiejkolwiek argumentacji z jakich powodów i na jakiej podstawie prawnej uznano, że jest zobowiązana do pracy za płacę znacznie poniżej stawki minimalnej.

Szczególnie niesprawiedliwy jest, zdaniem pełnomocnik, pogląd, że "koszty wynajmu sali w celu odbycia bezpośredniego spotkania ze skarżącym w żaden sposób nie mogą być zaliczone do wydatków określonych jako niezbędne dla zapewnienia należytej pomocy prawnej skarżącemu". Wskazała w tej mierze, że poniesiony przeze nią koszt najmu sali w P. celem odbycia bezpośredniej rozmowy ze skarżącym został udokumentowany fakturą VAT wystawioną przez podmiot zewnętrzny (kwota [...] zł netto). Koszt ten był konieczny, niezbędny i celowy w okolicznościach faktycznych sprawy, albowiem skarżący jest osobą bezdomną żyjącą w przestrzeni miasta P. w skrajnym ubóstwie i nie miał środków finansowych, żeby przybyć do Ś. kancelarii. Nadto skarżący nie dysponuje żadnym telefonem. Pełnomocnik wywodziła, że powyższe okoliczności znane są Sądowi z urzędu, a nadto były uprzednio przywołane przez pełnomocnika w uzasadnieniu wniosku. Zdaniem pełnomocnika uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się zupełnie do tych kwestii.

Podkreśliła również, że bezpośrednia rozmowa na osobności z pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu jest elementem prawa do obrony, a szerzej prawa do sądu.

Zdaniem pełnomocnika niesprawiedliwy jest również pogląd, że na spotkanie ze skarżącym do P. pełnomocnik powinien przyjechać na własny koszt, podobnie, że w celu zapoznania się z aktami sprawy powinien przyjechać do Sądu na własny koszt. Podkreśliła, że sprawa jest sprawą z urzędu i nie ma wpływu na dobór klienta.

Pełnomocnik wskazała także, że do zwrotu zgłosiła tylko niektóre wydatki, do których poniesienia jest zobowiązana w sprawie, ponieważ poza zgłoszonymi wydatkami poniosła i ponosi jeszcze inne konieczne koszty związane z prowadzeniem sprawy, a są to:

- oprogramowanie Windows i Word,

- internet,

- opłaty za pomieszczenie do przechowywania akt tej sprawy przez kolejnych 6 lat,

- opłata za szkartowanie akt po 6 latach,

- prąd,

- składki samorządowe,

- toner, papier do drukarki, koperty, inne artykuły biurowe (teczka, klej, długopis, nożyczki, pieczęcie, tusz do pieczątek),

- amortyzacja drukarki,

- amortyzacja laptopa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: Ppsa) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje z kolei rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 68, zwane dalej: Rozporządzenie). Zgodnie z treścią § 21 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – opłatę maksymalną obliczoną na podstawie § 8, b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego – [...] zł c) w innej sprawie – [...] zł.

Jak prawidłowo wskazał w sprawie Starszy Referendarz Sądowy (zwany dalej: Referendarz), wyznaczony z urzędu pełnomocnik udzielił stronie skarżącej pomocy prawnej wspierając pismem procesowym argumentację zawartą w przedmiotowej skardze. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz podjęte przez pełnomocnika czynności, przy uwzględnieniu rodzaju, stopnia zawiłości sprawy oraz poniesionego przez pełnomocnika nakładu pracy Referendarz doszedł do przekonania, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie wynagrodzenia w wysokości 150 % stawki minimalnej zgodnie z § 4 ust. 2 Rozporządzenia. Uwzględniając rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy poniesiony przez pełnomocnika przyznał zatem za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu stronie skarżącej przed sądem pierwszej instancji wynagrodzenie w wysokości [...] zł zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 c) Rozporządzenia. Opłatę za udzielenie pomocy prawnej stronie skarżącej podwyższył jednocześnie o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o kwotę [...]zł.

Radca prawny A. K. wniosła jednak sprzeciw od postanowienia Referendarza Sądowego kwestionując je w pozostałej części tj. w zakresie punkt 2 postanowienia, wnosząc o jego zmianę i przyznanie zwrotu poniesionych wydatków w kwocie [...]zł netto.

W tej mierze wskazać trzeba, że zgodnie z art. 205 § 2 Ppsa, do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Jak wskazuje się w orzecznictwie - powyższa regulacja ma charakter wyczerpujący. Zatem przedstawiony katalog niezbędnych kosztów nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego. Koszty te są pokrywane przez przyznawane pełnomocnikowi wynagrodzenie (tak: postanowienie NSA z 13 marca 2012 r., II FZ 31/12, LEX nr 1121121 i przywołane tam: postanowienie z 10 marca 2005 r., I SA/Lu 611/04; wyrok NSA z 5 lipca 2007 r., I FSK 1079/06; wyrok WSA w Gliwicach z 18 grudnia 2007 r., III SA/Gl 1007/07). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że koszty korespondencji uwzględnione zostają w wynagrodzeniu pełnomocnika za podjętą przez niego czynność, a zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 205 § 2 w zw. z § 19 Rozporządzenia Sąd ten uznał za nietrafiony.

Należy zgodzić się z Referendarzem, że regulacja § 2 pkt 2 Rozporządzenia, zgodnie z którym kosztami nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa zostały również objęte niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu, nie wskazuje wprawdzie limitu tych wydatków i nie określa również ich pod względem rodzajowym, ale nie ma wątpliwości, że nie wszystkie wydatki pełnomocnika podlegają zwrotowi.

Referendarz zasadnie przyjął, na co wskazuje zresztą przywołane orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że koszty przesyłek pocztowych związanych z prowadzoną sprawą, to "drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego wydatki", które są pokrywane w ramach wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu. Ten kierunek wykładni należy, zdaniem Sądu rozciągnąć również na koszty dojazdu pełnomocnika ustanowionego z urzędu do sądu w celu zapoznania się z aktami sprawy oraz koszty dojazdu na spotkanie ze skarżącym w celu omówienia sprawy. O ile zatem, jak wskazał Referendarz, niewątpliwie pozostają związane z prowadzeniem sprawy, to jednak – w ocenie Sądu – one również są objęte wynagrodzeniem przyznawanym pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu.

W doktrynie wskazuje się bowiem, że "W orzecznictwie przyjęto, że w katalogu niezbędnych kosztów nie mieszczą się wydatki drobne i zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego, takie jak np. prowizje bankowe od przelewu obejmującego kwotę uiszczaną tytułem zapłaty kosztów sądowych czy opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, koszty korespondencji związanej z przesyłaniem skargi do organu administracji czy pism procesowych (zob. wyroki WSA w Lublinie z: 29.04.2014 r., III SA/Lu 932/13, LEX nr 1526277; 22.05.2014 r., III SA/Lu 935/13, LEX nr 1531902). Nie mieści się w nim także zwrot kosztów dojazdu do podmiotu, za pośrednictwem którego skarga ma zostać wniesiona, gdyż w art. 205 § 1 p.p.s.a. jest mowa wyłącznie o zwrocie kosztów przejazdów do sądu (wyrok WSA we Wrocławiu z 6.06.2017 r., IV SAB/Wr 51/17, LEX nr 2310347)." (tak: M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 205.)

W orzecznictwie wyrażono również pogląd, zgodnie z którym za niezbędne uznaje się tylko koszty przejazdu strony związane ze stawiennictwem na rozprawie. Nie mogą za niezbędne być uznane przejazdy wiążące się jedynie z chęcią zapoznania się strony z aktami sprawy, bowiem strona informowana jest o wszelkich czynnościach procesowych podejmowanych przez pozostałych uczestników postępowania, w szczególności doręczane są jej wszystkie odpisy pism składanych do akt sprawy (postanowienie NSA z 14.05.2010 r., I OZ 343/10, LEX nr 658669). Wskazano także, że tylko w sytuacji, gdy sąd w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzi stawienie się strony lub pełnomocnika na podstawie art. 91 § 3 Ppsa możliwe jest wnioskowanie o zwrot kosztów podróży (postanowienie NSA z 16.04.2014 r., II FSK 838/13, LEX nr 1450376). Czy wreszcie – odnosząc się częściowo do zarzutów sprzeciwu – wskazać należy na orzeczenie, zgodnie z którym - adwokatowi lub radcy prawnemu nie przysługuje zwrot kosztów kserowania pism procesowych wraz z załącznikami. Koszty te pokrywa przyznane mu wynagrodzenie (postanowienie WSA w Lublinie z 10.03.2005 r., I SA/Lu 611/04, ZNSA 2005/1, s. 105).

Zdaniem Sądu kierunek interpretacyjny orzecznictwa jest klarowny i w tym kontekście Sąd nie uznał kosztu najmu sali w celu odbycia spotkania ze skarżącym w P. w dniu [...] sierpnia 2020 roku za wydatek niezbędny. Sąd nie oczekuje od pełnomocnika ponoszenia kosztów najmu sali, żeby pełnomocnik mógł osobiście spotkać się z klientem. Oczywistym jest, że koszt przejazdu skarżącego do kancelarii i z powrotem do P., byłby niższy. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że skarżący jest beneficjentem organów pomocy społecznej i z pomocy tej korzysta regularnie. Skarżący mógłby zatem wystąpić o zasiłek celowy na koszty przejazdu.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że Sąd nie pozostaje niewrażliwy na sytuację osób korzystających z pomocy społecznej, czy bezdomnych. Stoi jednak na stanowisku, że o ile należy uwzględnić wyjątkową sytuację takich osób, to musi to nastąpić w granicach przewidzianych prawem. Uwzględnienie takiej sytuacji nie może również prowadzić do niejako uprzywilejowania względem zwykłych obywateli. Konstytucyjna zasada równego traktowania obejmuje bowiem ogół obywateli, a wynajmowanie sali na spotkanie z klientem, z tego względu, że mieszka w innej miejscowości niż znajduje się Kancelaria, nie jest zachowaniem typowym. Zwłaszcza wziąwszy pod uwagę, że – jak wynika z akt sprawy – skarżący posługuje się pocztą elektroniczną, a zatem kontakt z nim nie jest niemożliwy. Sąd zwraca też uwagę, że dostęp do akt sprawy nie wymaga osobistego stawiennictwa, ale możliwy jest dostęp do nich drogą elektroniczną. Podobnie sprawa ma się z kwestią ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem sprawy, wskazanymi przez pełnomocnika, jako te, których nie żądał, ale które ponosi:

- oprogramowanie Windows i Word,

- internet,

- opłaty za pomieszczenie do przechowywania akt tej sprawy przez kolejnych 6 lat,

- opłata za szkartowanie akt po 6 latach,

- prąd,

- składki samorządowe,

- toner, papier do drukarki, koperty, inne artykuły biurowe (teczka, klej, długopis, nożyczki, pieczęcie, tusz do pieczątek),

- amortyzacja drukarki,

- amortyzacja laptopa.

Sąd pragnie również zwrócić uwagę, że prowadzenie spraw jako pełnomocnik z urzędu jest częścią wykonywania zawodu profesjonalnego pełnomocnika. Zwrot kosztów związanych z udzieleniem tej pomocy nie ma służyć pokryciu ogólnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej przez radcę prawnego. Wydatki te z całą pewnością pełnomocnik pokrywa z uzyskanego wynagrodzenia w prowadzonych z urzędu i nie z urzędu sprawach i niewątpliwie w przypadku tych drugich - nie rozlicza z nich każdorazowo swoich klientów.

Podsumowując, skoro koszty dojazdu do Sądu w dniu [...] lipca 2020 roku w celu zapoznania się z aktami sprawy nie był konieczny – z uwagi na możliwość dostępu elektronicznego, koszt dojazdu na bezpośrednie spotkanie ze skarżącym w P. oraz koszt najmu sali w celu odbycia spotkania ze skarżącym w P. również nie były konieczne, to – w ocenie Sądu – nie można ich uznać za niezbędne i w konsekwencji ich zwrot słusznie nie został zasądzony przez Referendarza Sądowego.

Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżone zarządzenie Starszego Referendarza Sądowego z dnia [...] marca 2021 r. odpowiadało prawu i w konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 i 3 Ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

/-/ A. Kiersnowska - Tylewicz