II SA/Lu 53/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2023 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

D. M. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego .

Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu 4 sierpnia 2023 r. do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – C. W..

Decyzją z dnia 14 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Z., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") – momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący wnosząc odwołanie.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 13 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek skarżącego z dnia 4 sierpnia 2023 r. nie został przez skarżącego podpisany. Powołując treść art. 105 § 1, art. 63 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium stwierdziło, że podanie, które nie zostało podpisane przez wnoszącego nie wywołuje żadnych skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, przede wszystkim nie daje możliwości jego merytorycznego rozpoznania. W ocenie organu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bezprzedmiotowe, brak jest bowiem podpisu skarżącego pod wnioskiem o przyznanie świadczenia, co uniemożliwia rozpatrzenie sprawy.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Skarżący powołał treść art. 64 § 2 k.p.a. i wskazał, że organ I instancji naruszył wskazany przepis, bowiem nie wezwał skarżącego do podpisu wniosku. Podkreślił, że system świadczeń rodzinnych jest formą pomocy państwa dla rodzin, które z uwagi na swój status materialny wymagają wsparcia. Organy powołane do realizacji tych zadań nie powinny więc stwarzać nieuzasadnionych barier w dostępie do tej pomocy osobom, które spełniają określone w ustawie materialne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia proceduralna dotycząca tego, czy organ odwoławczy powinien uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy pismo – wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie został podpisane przez wnioskodawcę.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania, zastojem trwałym i ostatecznym postępowania, co różni tę instytucję od zawieszenia postępowania, w której przeszkoda w prawidłowym prowadzeniu postępowania ma charakter przeszkody przemijającej i usuwalnej – tak też: A. Wróbel, Komentarz do art. 105, [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021.

W niniejszej sprawie przeszkoda, która zaistniała nie miała charakteru trwałego, ani nieusuwalnego.

Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 k.p.a. w związku z czym powinien być podpisany przez wnoszącego. Podpis wskazuje, że podanie (wniosek) pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie (wniosek). Brak podpisu strony, który nie został usunięty, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2017 r., II SA/Wa 1314/16, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako CBOSA).

W ramach postępowania administracyjnego sformułowano jego zasady np.: zasadę praworządności w art. 6 k.p.a.- organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa; zasadę prawdy obiektywnej, zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; zasadę zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) - organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; zasadę informowania stron (art. 9 k.p.a.) - organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek; zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) - organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Pismo nie zawierające podpisu albo np. zawierające podpis osoby niebędącej stroną postępowania i nieuprawnionej do reprezentowania tychże stron w istocie nie wszczyna postępowania administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu I instancji w takiej sytuacji było wezwanie w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez jego podpisanie.

W wyroku z 12 września 2013 r. sygn. akt II OSK 919/12 (opubl. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny bardzo szeroko wyznaczył zakres obowiązków organu administracji publicznej, który występuje do wnoszącego podanie o usunięcie jego braków. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Takie działanie organu stanowi wypełnienie normy zawartej w art. 8 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

W rozpatrywanej sprawie wniosek z 4 sierpnia 2023 r. nie zawiera podpisu strony. Mimo to organ I instancji nie wezwał skarżącego, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a., do uzupełnienia wskazanego braku.

Podkreślić należy, że konsekwencje wynikające z nieuzupełnienia w terminie braków formalnych mogą obciążać stronę tylko wtedy, gdy wezwanie o ich uzupełnienie było prawidłowe, tj. zostało skierowane do właściwego podmiotu i zawierało pouczenie, że nieusunięcie braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (wyrok WSA w Krakowie z 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1456/12). Natomiast w przedmiotowej sprawie zabrakło wezwania wnioskodawcy o uzupełnienie braku formalnego poprzez jego podpisanie. Powyższe uchybienie stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 8 oraz art. 64 § 2 w zw.z art. 63 § 3 k.p.a., gdyż w konsekwencji doszło do uchylenia decyzji organu I instancji i niezasadnego umorzenia - jako bezprzedmiotowego - postępowania w sprawie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję.

Wskazania co do dalszego postępowania zostały zawarte w powyższych rozważaniach.