II SA/Łd 955/23

Dnia 12 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 września 2023 roku nr SKO.4115.192.2023 w przedmiocie częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 4 lipca 2023 roku, znak: 5026.3.1.ZP/zw/2023; 2. umarza postępowanie administracyjne. ał

Zaskarżoną decyzją z 5 września 2023 r., znak: SKO.4115.192.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania Z.P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 8 ust. 3, ust. 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 2d, art. 62, art. 63, art. 64, art. 106 ust. 1, ust. 4, ust. 6, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), powoływanej dalej jako: "u.p.s." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z 4 lipca 2023 r. znak: 5026.3.1.ZP/zw/2023 wydaną na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62 ust. 1 pkt 1, art. 64, art. 106 ust. 1, ust. 4 oraz art. 110 ust. 7, ust. 8 u.p.s. o częściowym zwolnieniu Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. w części kwoty w wysokości 1 453,84 zł od 15 marca 2023 r. do 28 lutego 2024 r.

Z akt sprawy wynika, że zgodnie z treścią decyzji znak:5026.3/ODP/ZP/2023 z 20 marca 2023 r. skarżący jest osobą zobowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P., a odpłatność od momentu jej umieszczenia w domu pomocy społecznej została ustalona na kwotę 1 953,84 zł. Kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny wynosi 3 600,00 zł (600,00 zł x 2 os x 300%). Dochód rodziny skarżącego wynosił 5 553,84 zł i przewyższał kryterium dochodowe o kwotę 1 953,84 zł i jest to kwota, którą skarżący jest zobowiązany zapłacić za pobyt matki w domu pomocy społecznej. 5 kwietnia 2023 r. Z.P. złożył odwołanie od decyzji znak: 5026.3/ODP/ZP/2023 z 20 marca 2023 r.

Organ I Instancji uznał, że należy zwolnić częściowo Z.P. za pobyt mamy w domu pomocy społecznej w części kwoty w wysokości 1 453,84 zł od 15 marca 2023 r. do 28 lutego 2024 r. i w związku z powyższym 7 kwietnia 2023 r. wydał decyzję znak: 5026.3.ZP/zw/2023 zwalniającą częściowo Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. do wysokości 500,00 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Łodzi uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

23 maja 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził ponownie wywiad środowiskowy z Z. P. ustalając, że ma [...] lata i w lutym 2023 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną D.P.. Rodzina zamieszkuje w lokalu własnościowym 57m2. Źródłem utrzymania rodziny od lutego 2023 r. jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 3 317,27 zł oraz emerytura jego żony w wysokości 2 236,57 zł. Łączny dochód rodziny wynosił 5 553,84 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło 2 776,92 zł. Obciążenia finansowe rodziny wynoszą ok. 3 000,00 zł (są to: rachunki za czynsz, wodę, centralne ogrzewanie, wywóz odpadów, energię elektryczną, ubezpieczenia, opiekę medyczną, leki. Do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 2 553,84 zł. Z.P. oznajmił, że od 30 lat nie ma kontaktu z matką, są skonfliktowani. Zarzucił jej, że nigdy nie miał miłości ani zrozumienia, a tym bardziej pomocy finansowej. Ingerowała w przestrzeń życiową rodziny syna, co powodowało nieporozumienia. Ponadto razem ze swoim drugim mężem S.D. czerpała korzyści finansowe z działalności gospodarczej jaką prowadził skarżący. W 2014 r. wydziedziczyła syna ze spadku, przekazując go wnukowi. Żona Z.P. od lat leczy się psychiatrycznie z powodu zaburzeń afektywnych w obrazie depresyjnym. Rokowania co do wyleczenia są niepewne. Żona skarżącego leczy się również na choroby współistniejące między innymi nadciśnienie tętnicze.

Z notatki służbowej z 26 czerwca 2023 r. z przeprowadzonej rozmowy telefonicznej z matką skarżącego wynika, że wychowywała syna najlepiej jak potrafiła, nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej, swoje obowiązki jako matki wykonywała prawidłowo, wywiązywała się z obowiązków rodzicielskich. Wspólnie z biologicznym ojcem i pierwszym mężem T.P. oraz z drugim mężem S.D. zapewnili synowi prawidłowy rozwój społeczno-emocjonalny, byt i wykształcenie. S.D. traktował skarżącego jak swojego syna, a jego dzieci kochał jak swoje wnuki. Rodzina funkcjonowała prawidłowo. Uważa, że konflikt rozpoczął się gdy skarżący był osobą pełnoletnią prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe wspólnie z nowo założoną rodziną, w momencie podjęcia pracy przez syna. Syn zaczął nadużywać alkoholu i wszczynał awantury. Pomimo tego T. D. pomagała synowi w miarę swoich możliwości, użyczając pieniądze, przynosząc obiady, pomagając w wychowaniu wnuków. Z synową D.P. miała zawsze trudne relacje, nie potrafiły się porozumieć. Od tamtej pory matka skarżącego nie miała wsparcia i opieki ze strony syna.

Pracownik socjalny przeprowadził rozeznanie w środowisku i ustalił, że w rodzinie od dawna panuje konflikt, zarówno jedna jak i druga strona oczernia się nawzajem i jest do siebie negatywnie nastawiona. Z uwagi na toczący się spór pomiędzy stronami i brak możliwości jego rozstrzygnięcia organ I instancji nie jest w stanie stwierdzić racji stron i oparł się jedynie na chorobie D.P. jako przesłance do zwolnienia Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w domu pomocy społecznej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z 4 lipca 2023 r. znak: 5026.3.1.ZP/zw/2023 zwolnił częściowo Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. w części kwoty w wysokości 1 453,84 zł od 15 marca 2023 r. do 28 lutego 2024 r.

Uzasadniając powyższą kwotę organ stwierdził, że nie może dać wiary tylko słowom Z.P. ze względu na brak dokumentacji potwierdzających rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Kwestia wydziedziczenia także nie może być brana pod uwagę, ponieważ jako jego przyczynę wskazano długotrwałe niedopełnianie względem niej obowiązków rodzinnych, przejawiające się między innymi brakiem jakiegokolwiek zainteresowania jej stanem zdrowia, w szczególności jej pobytów w szpitalu, a także częstym wszczynaniem awantur i ubliżaniem testatorce wbrew jej woli uporczywym postępowaniem w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, przejawiające się nadużywaniem alkoholu i brakiem chęci leczenia się z tego nałogu. Organ stwierdził, że nie jest w stanie rozstrzygnąć konfliktu i nie może wziąć pod uwagę toczącego się sporu między stronami, a jedynie może opierać się na przesłankach, którymi są: dochód rodziny, wydatki oraz choroba D.P..

Uwzględniając chorobę żony oraz inne nieprzewidziane wydatki z tym związane, organ I instancji postanowił zwolnić w części Z.P. z odpłatności za pobyt mamy T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. z kwoty 1 953,84 zł na kwotę 500,00 zł miesięcznie uwzględniając jedynie przesłanki zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s. na okres od 15 marca 2023r. do 28 lutego 2024 r.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z.P. zarzucając naruszenie w szczególności art. 7, art. 12, art. 54, art. 64 pkt 2 i pkt 7 oraz art. 104 ust. 4 u.p.s., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie w całości z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu szczegółowo opisał swoje relacje z matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 59 ust. 1, 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, ust. 2e, ust. 3, art. 64, art. 64a, art. 64b, art. 103 ust. 1 u.p.s. wyjaśnił, że obowiązek zstępnego chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Jego poniesienie ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Regulacja ta wywodzi się z prawa rodzinnego, ale nie odpowiada kręgowi osób zobowiązanych do alimentacji. Jednakże osoby wnoszące opłatę mogą żądać zwolnienia od niej w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstały w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że jego sytuacja jest wyjątkowa, szczególna, trudna, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę. Opłata jaką ponosi zstępny za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej jest wypadkową kilku czynników: średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce, jego zdolności do ponoszenia ciężaru opłaty, aktualnego dochodu osoby zobowiązanej (tu: zstępnego) oraz aktualnej wysokości kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia za pobyt w DPS ma charakter uznaniowy.

Następnie organ wyjaśnił, że nie zachodzą przesłanki obligatoryjne do zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej wskazane przez art. 64a u.p.s. Skarżący nie przedstawił prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej matki ani prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na jego szkodę.

Ważnym aspektem sprawy o całkowite zwolnienie jest również realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego, który wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Zwolnienie całkowite nie powinno nastąpić jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. ustawy okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt osoby bliskiej w placówce społecznej. Niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości określoną w art. 3 u.p.s przerzucałoby bowiem na gminę i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich bliskich.

W świetle powyższego organ stwierdził, że rozważono wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną Z.P. zwalniając go częściowo z opłaty.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z.P. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie:

1. art. 8 § 1 k.p.a. i przeprowadzenie danej sprawy w sposób poważnie naruszający zaufanie uczestnika do władzy publicznej;

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 i art. 144 k.p.a. przez niewywiązanie się przez organ z obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny, a także brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób.

3. art. 7 i 54 u.p.s. wobec braku spełnienia przesłanek do jego zastosowania wobec T.D.;

4. art. 12 u.p.s. wobec braku ustalenia przez organ sytuacji majątkowej T.D., która powinna mieć wpływ na jej obowiązek płatności za pobyt;

5. art. 64 pkt. 2 i 7 u.p.s. wobec braku przeprowadzenia rzetelnego rodzinnego wywiadu środowiskowego, braku uwzględnienia okoliczności w postaci choroby żony skarżącego D.P., śmierci syna skarżącego Ł.P. i konieczność spłaty po nim długów, a także rażące zachowanie T.D. wobec mnie, ujawniające się m. in. wydziedziczeniem mnie w testamencie;

6. art. 104 ust. 4 u.p.s. wobec braku jego zastosowania do niniejszej sprawy i obciążenie skarżącego w całości obowiązkiem zapłaty za pobyt T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P., mimo, że sam ma trudną sytuację osobistą i materialną.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i tym samym zwolnienie go w całości z obowiązku płatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P..

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że skierowanie jego matki do Domu Pomocy Społecznej w P. było bezpodstawne, ponieważ nie wystąpiła żadna podstawa do udzielenia jej takiej pomocy. Jest ona osobą starszą, ale w pełni sprawną, potrafiącą robić sobie samodzielnie zakupy, gotować obiady, nie choruje ona także na żadną długotrwałą i ciężką chorobę, nie jest ona niepełnosprawna. Oraz ma duże oszczędności. Organ w ogóle nie ustalił sytuacji majątkowej T.D., bowiem jej majątek w postaci znacznych oszczędności na koncie powinien być wykorzystany na koszty jej pobytu w DPS. Skarżący stwierdził, że jego matka nie wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i niezbędną pomoc uzyskiwała w formie usług opiekuńczych. W związku z tym nie powinno jej przysługiwać prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Jednocześnie skarżący wskazał, że pomoc społeczna przyjmując matkę do DPS nie zastąpiła go w całości z obowiązków sprawowania opieki. Matka miała zawsze zapewnioną opiekę, poza tym była w takim stanie, że nie potrzebowała stałej, całodobowej opieki. Ponadto w ogóle nie wzięto pod uwagę jak matka traktowała skarżącego, czego ostatecznym dowodem jest fakt, że go wydziedziczyła. Od ponad 30 lat nie utrzymują ze sobą kontaktu.

W ocenie skarżącego organy nie odniosły się do sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego i jego żony, a skupiły się wyłącznie na ich dochodach. Skarżący dodał, że jego wynagrodzenie jest jeszcze obciążone spłatą ratalną pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i wynosi 4 050,00 zł brutto, a zatem po odliczeniach miesięczna pensja wynosi ok. 3 062,00 zł. Ponadto spłaca kredyt w wysokości 1 388,29 zł, jego żona od 2015 r. choruje na depresję i jest na emeryturze, a jej stan się ostatnio pogorszył co jest w głównej mierze spowodowane żądaniem płatności za pobyt matki w DPS. Łączne koszty utrzymania mieszkania i życia powodują, że po opłaceniu pobytu matki w DPS zostałaby niewielka kwota. Do miesięcznych kosztów utrzymania należą: czynsz w PSM P.– 460,00 zł, polisa – 137,00 zł, opłata za abonament – 30,00 zł, opłata za telefony – 200,00 zł, opłata za prąd – 85,00 zł, opłata za wodę – 160,00 zł, opłata za CO – 392,00 zł. Dodatkowo skarżący ponosi koszty leczenia żony u psychiatry, które z racji pogorszenia jej stanu zdrowia podwyższyły oraz wyżywienie. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności oraz spłaca długi za zmarłego syna. W ocenie skarżącego w sprawie zachodzi sytuacja określona w art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. Bezsporne jest, że doszło do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych z wyłącznej winy T.D.. W konsekwencji powyższego skarżący nie powinien płacić za jej pobyt w DPS.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 19 października 2023 r. skarżący przekazał kopię Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 września 2023r. sygn. akt II SA/Łd 609/23.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z zm.) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Dokonując takiej kontroli sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o cytowane wyżej przepisy i w granicach sprawy, nie jest jednak związany - stosowanie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi

Jednocześnie należy wyjaśnić, że rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów możliwe było na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 września 2023 r., znak: SKO.4115.192.2023, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z 4 lipca 2023 r. znak: 5026.3.1.ZP/zw/2023 o częściowym zwolnieniu Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. w części kwoty w wysokości 1 453,84 zł od 15 marca 2023 r. do 28 lutego 2024 r.

W podstawie prawnej tej decyzji wskazano m.in. art. 64 u.p.s. Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Natomiast ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej określono decyzją Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 20 marca 2023 r. nr 5026.3/ODP/ZP/2023. W wyniku wniesionego odwołania SKO w Łodzi decyzją z dnia 18 kwietnia 2023 r. znak: SKO.4115.75.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 września 2023 roku (II SA/Łd 609/23) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2023 r. znak: SKO.4115.75.2023 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 20 marca 2023 r. nr 5026.3/ODP/ZP/2023.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd wskazał, że organy powinny uwzględnić, że dochód rodziny skarżącego wynosi 5553,84 zł. Składa się na niego suma wynagrodzenia skarżącego, wynoszącego 3317,27 zł, które winno zostać obliczone zgodnie z wytycznymi zdefiniowanymi w art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz emerytury żony w wysokości 2236,57 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie daje to kwotę 2276,92 zł (5553,84 zł : 2 osoby w rodzinie = 2776,92 zł). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 600 zł, zaś 300% tego kryterium stanowi kwota 1800 zł. Różnica pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie a 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to jest kwota 976,92 zł (2776,92 zł - 1800 zł = 976,92 zł) stanowi zatem górną granicę opłaty, jaką można było obciążyć skarżącego za pobyt jego mamy w domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie dość, że ustalił sporną opłatę w wysokości dwukrotnie wyższej, to jeszcze nie wziął w ogóle pod uwagę "możliwości zobowiązanego", czyli jego sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej, co zresztą bez bliższej refleksji zaaprobowało Kolegium wydając zaskarżoną decyzję. W rezultacie orzekające w sprawie organy wadliwie zastosowały przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., stwierdzone zaś uchybienie bez wątpienia rzutowało na wynik sprawy. Sąd przechodząc następnie do kwestii ewentualnego zwolnienia skarżącego na jego wniosek z opłaty w całości lub w części stwierdził, że organ odwoławczy motywując kontrolowaną decyzję przytoczył co prawda aktualne w dacie orzekania brzmienie art. 64 u.p.s., choć przywołał w tym zakresie poglądy judykatury wypracowane na tle art. 64 u.p.s. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. 2019 r., poz. 1690), które obecnie utraciły swoją aktualność. Następnie zaś stwierdził, że strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia wskazanej opłaty prawidłowo go argumentując, a co za tym idzie słusznie spowodował on wszczęcie postępowania w tej sprawie, i wydanie stosownej decyzji. Przepis art. 64 u.p.s. w brzmieniu sprzed nowelizacji uprawniał do ubiegania się o zwolnienie z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. Obecnie, w wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy zmieniającej, prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłaty stał się nieaktualny. Oznacza to, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z tej opłaty w decyzji ustalającej ich wysokość (vide: wyroki NSA z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22, 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1588/22, 11 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1644/21). Innymi słowy, złożenie przez zobowiązanego stosownego wniosku na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i postępowania odwoławczego nakłada na organ obowiązek jego rozpatrzenia i orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustalającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, jak uczyniło to Kolegium, że wniosek taki powinien zostać rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji ustalającej wysokość odpłatności. Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia skarżącego w całości lub w części z opłat w decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mamy w domu pomocy społecznej świadczy o naruszeniu przez organ art. 64 u.p.s., co czyni trafnym podniesiony w tym zakresie zarzut skargi. Na marginesie powyższych uwag dodać należy, że choć przepis art. 64 u.p.s. nie został zastosowany przez organy orzekające w sprawie, to wadliwie stanowił podstawę prawną wydanych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji organów obu instancji. Analogicznie rzecz się przedstawia w przypadku art. 64a u.p.s., powołanego jako podstawa materialnoprawna decyzji organu pierwszej instancji.

Sąd, przedstawiając wytyczne co do ponownego postępowania, podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi prawidłowe postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej. W tym celu ustali aktualną sytuację dochodową skarżącego, dokona poprawnego określenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę możliwości skarżącego. Ponadto uwzględni, że skarżący w toku postępowania zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie w całości z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 września 2023r. sygn. akt II SA/Łd 609/23 stał się prawomocny w dniu 14 listopada 2023 r.

Powyższe powoduje, że została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja stanowiąca podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie można bowiem rozważać prawidłowości decyzji o częściowym zwolnieniu Z.P. z odpłatności za pobyt matki T.D. w Domu Pomocy Społecznej w P. w sytuacji w której decyzja o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej została uchylona.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że obecnie nie istnieje już przedmiot postępowania. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 września 2023 roku (II SA/Łd 609/23) przesądził, że rozstrzygnięcie o odpłatności jak i zwolnienie z opłaty częściowe albo całkowite powinno znaleźć się w decyzji ustalającej wysokość odpłatności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji.

Umarzając postępowanie administracyjne (pkt II sentencji) Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którą w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Komentowany przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017, wyd. elektr.). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas, (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, wyd. elektr.; zob. też uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.