II SA/Łd 938/24

Dnia 28 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 roku sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 listopada 2024 roku nr KO.4111.202.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat W. R. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu T. M. z urzędu. dc

Decyzją z dnia 7 listopada 2024 r., nr KO.4111.202.2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 572 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.) – dalej: u.p.u.d.a.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 4 września 2024 r., nr M-GOPS.RM.531.43.3.2024 o odmowie umorzenia T.M. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej - na dzieci D.M.,K.M..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że wobec niewywiązywania się przez skarżącego z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec w/w dzieci (w kwotach zasądzonych prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych) wypłatę należnych świadczeń przejął Burmistrz Krośniewic - Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Krośniewicach. W okresie od października 2005 r. do września 2008 r. organ wypłacił zaliczkę alimentacyjną w łącznej kwocie 22.200 zł, a w okresie od 1 października 2008 r. do sierpnia 2018 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 89.810 zł. W stosunku do skarżącego prowadzone było postępowanie komornicze w wyniku którego wyegzekwowano łączną kwotę 54.867,12 zł przekazaną na rzecz organu właściwego wierzyciela tytułem świadczeń alimentacyjnych. Z wyegzekwowanej kwoty 8.116,43 zł. zaksięgowano na należność główną, zaś 46.750,69 zł tytułem odsetek. Na dzień 4 września 2024 r. do zwrotu pozostała łączna kwota 138.693,04 zł, z czego zaliczka alimentacyjna – 23.310 zł, zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń 80.693,57 zł, odsetki 34.689,47 zł.

Z akt sprawy wynika nadto, iż wnioskiem z dnia 21 lipca 2024 r. skarżący wystąpił o umorzenie w/w należności wraz z odsetkami, co argumentował trudną sytuacją zdrowotną, jak i majątkową. Podkreślił, że od wielu lat przebywa na rencie chorobowej, poza dwójką dzieci na które wypłacano przedmiotowe świadczenia ma na utrzymaniu dodatkowo dwoje nieletnich dzieci. Wskazywał, że od ponad 10 lat regularnie spłaca przedmiotowe zadłużenie, co potwierdza stosowne zaświadczenie komornicze. Z przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji wynika, że skarżący aktualnie pozbawiony jest wolności, przebywa w zakładzie karnym, gdzie jest zatrudniony nieodpłatnie na stanowisku – [...].

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 września 2024 r. Burmistrz Krośniewic odmówił umorzenia T.M. przedmiotowych należności wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż strona nie spełnia przesłanek umorzenia wymienionych w art. 30 ust. 1 u.p.u.d.a. Natomiast odnośnie co do możliwości umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy organ stwierdził, iż dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie wskazują na zaistnienie szczególnych uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji dłużnika i jego rodziny, przemawiających za zastosowaniem powołanego przepisu.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący ponownie wskazywał, iż przebywa na rencie chorobowej, a z wypłacanego mu z tego tytułu świadczenia 40% potrącane jest przez komornika tytułem spłaty przedmiotowych należności. Pozostałą kwotę otrzymywanego świadczenia, około 750 zł, przekazuje partnerce na utrzymanie swoich małoletnich dzieci (M.M. i Z.M.), wobec których ma zasądzone alimenty w łącznej kwocie 1.000 zł miesięcznie. Skarżący wskazywał nadto na swój zły stan zdrowia i ponoszone z tego tytułu konieczne wydatki. Wnosił o uwzględnienie żądania i umorzenie należności, choćby w częściowym zakresie.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 7 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.d.a. reguluje dwa niezależne od siebie tryby, w ramach których właściwy organ (odpowiednio dłużnika lub wierzyciela) może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów. Wydawane w tym przedmiocie rozstrzygnięcia podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Przy czym co organ podkreślił przewidziane w w/w przepisach ulgi nie są tożsame. Przepis ust. 1 nie przewiduje bowiem możliwości odroczenia czy też rozłożenia na raty dochodzonej należności, a przesłanką warunkującą jego zastosowanie jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres co najmniej 3, 5 lub 7 lat, w wysokości miesięcznej nie mniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów, co uprawnia organ do umorzenia należności w wysokości odpowiednio 30, 50 i 100%. Natomiast rozstrzygając w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. organ, stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, w szczególności co do sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika, jak i wyważenia tak interesu dłużnika, jak i interesu społecznego przemawiającego za przyznaniem wnioskowanej ulgi, a nadto do uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium wskazało również, że w przypadku tożsamości organu właściwego dla dłużnika, jak i organu właściwego dla wierzyciela (co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) możliwym jest rozpatrzenie żądania udzielenia ulgi w oparciu o oba w/w przepisy, w jednym postępowaniu.

Dalej Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie z przedłożonych przez skarżącego dokumentów bezspornie wynika, że egzekwowane w postępowaniu komorniczym należności były niższe niż zasądzone na rzecz każdego z dzieci D. i K.M. alimenty, których wysokość ustalono początkowo na 250 zł. miesięcznie (wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2001 r., [...]); następnie podwyższono do kwoty 320 zł miesięcznie (wyrok Sądu Rejonowego w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2023 r., [...]); do kwoty 350 zł. miesięcznie (wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2005 r., [...]); 500 zł miesięcznie (ugoda zawarta przez skarżącego przed Sądem Rejonowym w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2011 r., [...]). Wobec powyższego, w sprawie brak jest podstaw do udzielenia ulgi w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 u.p.u.d.a.

Natomiast, co do możliwości udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. Kolegium podkreśliło, iż strona wnosząc o jej udzielenie wskazywała na trudną sytuację majątkową oraz ciężący na niej obowiązek utrzymania dwójki małoletnich dzieci. Kolegium stwierdziło, iż jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, w tym z przeprowadzonego w dniu 21 sierpnia 2024 r. wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu strony, skarżący ma [...] lat, jest osobą rozwiedzioną, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym do dnia 31 lipca 2026 r. Uzyskuje dochód z tytułu wypłacanej renty chorobowej KRUS, przyznanej na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2026 r., w wysokości 1683,01 zł brutto miesięcznie. Powyższa kwota objęta jest zajęciem komorniczym tytułem egzekucji wypłaconych z funduszu świadczeń alimentacyjnych na dzieci D.M. i K.M. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, czy innych wierzytelności. Jedyny majątek ruchomy, zgodnie z oświadczeniem skarżącego stanowi samochód osobowy z 2005 r. o wartości około 6.000 zł. Skarżący posiada wykształcenie zawodowe – mechanik maszyn i urządzeń rolniczych. Z obecną partnerką skarżący ma dwójkę małoletnich dzieci (Z. M. i M. M.). Od kwietnia 2024 r. skarżący przebywa w zakładzie karnym, przewidywany termin zakończenia odbywania kary – [...] 2025 r.

W oparciu o tak dokonane ustalenia faktyczne Kolegium uznało, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. przemawiające za uwzględnieniem żądania skarżącego. Ciążące na stronie zadłużenie powstało bowiem w wyniku niedopełnienia ciążących na skarżącym obowiązków alimentacyjnych względem dwójki starszych dzieci (D. M. i K.M.), a przedłożona dokumentacja w żaden sposób nie wskazuje, iż brak możliwości wywiązania się z powyższych obowiązków wynikało z obiektywnych okoliczności, niezależnych od skarżącego. Kolegium podkreśliło, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej, nie zamiast tej osoby, a wszelkie przewidziane prawem zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i winny być interpretowane w sposób ścisły. Owej wyjątkowej okoliczności, zdaniem Kolegium nie stanowi poodnoszony przez stronę argument posiadania na utrzymaniu dwójki małoletnich dzieci, gdyż ciążący na stronie obowiązek alimentacyjny dotyczy wszystkich dzieci skarżącego, który nie posiada prawa wyboru wobec których dzieci obowiązkowi temu zadośćuczyni. Za uwzględnieniem wniosku nie przemawia również podnoszona okoliczność uzyskiwania przez stronę niskich dochodów tym bardziej, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu wypłacanej renty chorobowej. Ponadto mając na uwadze wiek skarżącego uznać należy, iż jest on osobą w wieku produkcyjnym, z wyuczonym zawodem, a co za tym idzie nie można wykluczyć, że po opuszczeniu zakładu karnego (gdzie ma zapewnione potrzeby bytowe) będzie miał możliwość zatrudnienia, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji majątkowej, co pozwoli na spłatę ciążącego na nim zadłużenia. Uwzględnienie żądania skarżącego i umorzenie w całości bądź też w części przedmiotowego zadłużenia na tym etapie skutkowałoby wygaśnięciem przysługującej organowi wierzytelności, a w konsekwencji przeniesieniem ciężaru utrzymania dzieci strony na ogół społeczeństwa.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. M. podnosił, iż nie zgadza się zarówno z zaskarżoną decyzją, jak i poprzedzając ą ją decyzją organu I instancji. W ocenie skarżącego procedujące w sprawie organy dysponowały narzędziami – przepisami prawnymi zezwalającymi na umorzenie przedmiotowych należności. Wskazywał, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje, prowadzone w jego sprawie postępowanie miało jedynie na celu wydaniu decyzji odmownej, wbrew ogólnie przyjętemu dobru obywateli. Wnosił o gruntowną weryfikacje wydanych decyzji oraz o ustanowienie adwokata z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wnosiło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2025 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego popierał wniesioną skargę i przedstawioną w niej argumentację. Wnosił o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Pełnomocnik skarżącego wskazał nadto na charakter instytucji umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. oraz na ciążące w tym zakresie obowiązki organów administracji. Odnosząc się do poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego podkreślił, iż fakt, że skarżący ze względu na swój wiek nadal jest w wieku produkcyjnym nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy umorzenia ciążącego na nim zadłużenia. Uzyskiwany przez skarżącego stały dochód podlega zajęciu komorniczemu, a fakt odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności niewątpliwe wpływa na jego możliwości zarobkowania, a co za tym idzie na jego sytuację majątkową. Tym samym, zdaniem pełnomocnika skarżący spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jego żądania.

W dniu 28 maja 2025 r. obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego popierał wniesioną skargę, jak i argumentację zawartą w piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2025 r. Pełnomocnik skarżącego nie kwestionował braku wystąpienia w sprawie przesłanek udzielenia ulgi na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.u.d.a. Stwierdził natomiast, iż sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego uzasadnia udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, choćby w częściowym zakresie, czego organ w ogóle nie rozważył.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi T. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 7 listopada 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 4 września 2024 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej - na dzieci D.M.,K.M.

Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.) – dalej: u.p.u.d.a.

Wskazać na wstępie należy, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.u.d.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a u.p.u.d.a.).

Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 3 u.p.u.d.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym - oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.

Stosownie do art. 30 ust. 1 u.p.u.d.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.u.d.a.).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne pomiędzy stronami postępowania pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, iż wobec niewywiązywania się przez T. M. z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem dzieci D.M. i K.M. (w kwotach ustalonych prawomocnymi orzeczeniami sądu powszechnego) wypłatę należnych świadczeń przejął Burmistrz Krośniewic -Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Krośniewicach. Bezsporne pomiędzy stronami pozostają również dokonane w sprawie ustalenia faktyczne odnoszące się do zarówno okresu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na w/w dzieci D.M. i K.M., wysokości wypłacanych kwot, jak i łącznej kwoty pozostającego do spłaty zadłużenia, obejmującej ustawowe odsetki. Poza sporem pozostaje również ta okoliczność, iż w sprawie brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu ulgi na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.u.d.a., gdyż jak wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów egzekwowane w postępowaniu komorniczym należności były niższe niż zasądzone na rzecz każdego z dzieci alimenty.

Sporną natomiast pozostaje kwestia odmowy umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyparowanych na tle powołanego wyżej przepisu ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Podkreślenia wymaga także charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w sytuacjach wyjątkowych. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi bez wątpienia najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, niezależnych od zobowiązanego, nie wynikających z zaniedbań dłużnika, które miały miejsce w latach poprzednich, a których negatywne konsekwencje ponosi aktualnie. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci. Stąd też przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a. winien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r., I OSK 2861/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać również należy, że decyzja podejmowana na podstawie omawianego przepisu jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co nie oznacza jednak dowolności. Istotnie organ ma możność wyboru, bo może umorzyć lub odmówić umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Niemniej jednak rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 80 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Natomiast kontrola sądu administracyjnego w zakresie legalności decyzji administracyjnych podejmowanych w ramach uznania jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego i czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy administracji obu instancji wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełniły obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska skarżącego. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy. Sam fakt, że skarżący domaga się odmiennej oceny dokonanych w sprawie ustaleń nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcia, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wiąże swoje prawo do umorzenia ciążących na nim zaległości względem funduszu alimentacyjnego z trudną sytuacją majątkową, związaną zarówno ze stanem zdrowia skarżącego, jak i z faktem obywania przez niego kary pozbawienia wolności, a nadto z koniecznością ponoszenia kosztów utrzymania pozostałej dwójki małoletnich dzieci. W ocenie Sądu rozpatrujące żądanie skarżącego organy słusznie jednak przyjęły, że powoływane wyżej okoliczności nie powodują, iż sytuacja skarżącego jest wyjątkowa i szczególna na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Mimo niewątpliwych problemów zdrowotnych skarżącego, których Sąd w żaden sposób nie kwestionuje, podkreślenia wymaga, iż strona, zgodnie ze złożonym oświadczeniem legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera rentę rolniczą z KRUS z tytułu niezdolności do pracy. Przy czym, co istotne wskazane wyżej świadczenie zostało przyznane skarżącemu na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2026 r. Powyższe czyni zasadnym stanowisko organów, iż utrata przez skarżącego zdolności zarobkowania ma charakter przejściowy i na tym etapie nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia dochodzonych należności w całości lub też w części. Podkreślenia w ślad za organami wymaga, że uwzględniając wiek skarżącego ([...] lat) uznać należy, iż jest on osobą w wieku produkcyjnym, z wyuczonym zawodem, a co za tym idzie nie można wykluczyć, że w przyszłości będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia, co w konsekwencji może doprowadzić do poprawy jego sytuacji majątkowej i pozwoli na spłatę ciążącego na nim zadłużenia. Powyższa argumentacja odnosi się również do podnoszonej przez stronę okoliczności odbywania kary pozbawienia wolności, która również ma charakter przejściowy. Istotnym, na co wskazały procedujące w sprawie organy pozostaje również ta okoliczność, iż pobierana przez skarżącego renta stanowi stały dochód zobowiązanego, z którego prowadzona jest egzekucja przedmiotowych świadczeń. Zaznaczyć również należy, że sam fakt uzyskiwania niskich dochodów, bądź też ich nieuzyskiwania nie jest jeszcze wystarczającą przesłanką do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy to w całości czy w części. Zła sytuacja majątkowa jest bowiem immanentną cechą zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłaca należności, gdyż wiąże się z bezskutecznością egzekucji alimentów, co wprost wynika z art. 2 pkt 2 i pkt 3 p.o.u.a. W związku z tym umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Dlatego też raz jeszcze podkreślenia wymaga, że dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, że dłużnik aktualnie nie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale również to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Innymi słowy sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, przy czym stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi, co w rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu nie nastąpiło.

Zdaniem Sądu procedujące w sprawie organy zasadnie uznały, że za umorzeniem przedmiotowych należności nie przemawia także podnoszony przez stronę argument "posiadania na utrzymaniu dwójki małoletnich dzieci". W tym zakresie wskazać należy, iż uwzględniając wagę obowiązku alimentacyjnego, mającego na celu zabezpieczenie podstawowych potrzeb dzieci, zasadnym jest stwierdzenie, że obowiązek ten powinien być rygorystycznie przestrzegany, a zwolnienie dłużnika alimentacyjnego z obowiązku zwrotu wypłaconych zamiast niego przez fundusz alimentacyjny świadczeń, powinno mieć miejsce wyjątkowo. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje bowiem przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Przyznanie ulgi takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.u.d.a.Za prawidłowe należało zatem uznać stwierdzenie Kolegium, iż ciążący na skarżącym obowiązek alimentacyjny dotyczy wszystkich dzieci skarżącego, a on sam nie posiada prawa wyboru wobec których dzieci obowiązkowi temu zadośćuczyni.

Jednocześnie wydając kwestionowane skargą rozstrzygnięcie organy uwzględniły pozostałe dokonane w sprawie ustalenia faktyczne odnoszące się do sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego, których prawidłowość nie jest kwestionowana przez stronę skarżącą.

Podkreślenia także wymaga, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla prawa skarżącego do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto, na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę - pkt 1 wyroku. W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit.c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) – pkt 2 wyroku.