II SA/Łd 934/22

Dnia 15 lutego 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2023 roku sprawy ze skargi D.C. i M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 13 września 2022 r. nr SKO.4170.153-154.2022 w przedmiocie opłaty za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia 23 sierpnia 2022 roku, znak:RŚ.6131.133.7.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz strony skarżącej D. C. i M. C. solidarnie kwotę 1334 (tysiąc trzysta trzydzieści cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. MR

II SA/Łd 934/22

UZASADNIENIE

Zaskarżaną decyzją z dnia 13 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzji Wójta Gminy O. z dnia 23 sierpnia 2022 r. w sprawie nałożenia na M. C. i D. C. (dalej: skarżący) opłaty za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że Wójt Gminy O. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia 23 sierpnia 2022 r., orzekł o nałożeniu na skarżących opłatę pieniężną w wysokości 44.450,00 zł za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w ilości 24 drzew gatunku sosna zwyczajna oraz 1 drzewa gatunku dąb czerwony z nieruchomości położonej w miejscowości H., działka nr ewidencyjny [...].

Od decyzji organu I instancji skarżący wnieśli odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wyjaśniło, że skarżący są właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości H., działka nr ewidencyjny [...], dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Organ wskazał, że w dniu 1 kwietnia 2021 r. skarżący zgłosili do Urzędu Gminy O. zamiar usunięcia drzew przez osoby fizyczne z nieruchomości stanowiącej ich współwłasność na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej w miejscowości H., działka numer ewidencyjny [...].

W dniu 15 kwietnia 2021 r. przeprowadzono na tą okoliczność oględziny i sporządzono protokół na podstawie którego stwierdzono brak podstaw do wniesienia sprzeciwu od zgłoszenia zamiaru usunięcia 53 drzew iglastych gatunku sosna zwyczajna, 1 trzypiennego drzewa gatunku brzoza brodawko wata oraz 1 drzewa liściastego gatunku dąb czerwony.

Następnie w związku z powzięciem przez Urząd Gminy O. informacji na podstawie rejestru wniosków, decyzji i zgłoszeń Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego o wydanych przez Starostę Zgierskiego decyzjach, o pozwoleniu na budowę budynków jednorodzinnych dwulokalowych na w/w działce w dniu 7 marca 2022r. zostało, w dniu 7 marca 2022 r., wszczęte przez Urząd Gminy O. postępowanie administracyjne w sprawie naliczenia opłaty za usunięte drzewa.

Pismem z dnia 7 marca 2022 r. skarżący zostali wezwani do złożenia pisemnych wyjaśnień, czy planowana budowa domów jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej. W dniu 19 kwietnia 2022 r. skarżący złożyli oświadczenie wraz z kopią dokumentacji dotyczącej wydanych pozwoleń na budowę, że na działce numer ewidencyjny [...] w miejscowości H. spółka cywilna D., otrzymała pozwolenie na budowę 6 domów dwulokalowych.

W dniu 3 czerwca 2022 r. dokonano ponownych oględzin podczas których ustalono, że nie usunięto wszystkich drzew, które zostały zgłoszone do usunięcia pismem z dnia 1 kwietnia 2021 r.. W trakcie oględzin ustalono, że z drzew zgłoszonych do usunięcia nie usunięto trzypiennego drzewa gatunku brzoza brodawkowata oraz 29 drzew gatunku sosna zwyczajna. Natomiast w skutek złożonego zgłoszenia usunięto 1 drzewo liściaste gatunku dąb czerwony o obwodzie pnia 70 cm oraz 24 drzewa iglaste gatunku sosna o obwodach pni: 65 cm, 55 cm, 80 cm, 75 cm, 75 cm, 90 cm, 70 cm, 70 cm, 80 cm, 65 cm, 70 cm, 80 cm, 55 cm, 56 cm, 86 cm, 55 cm, 60 cm, 85 cm, 70 cm, 80 cm, 56 cm, 70 cm, 80 cm, 80 cm.

Opłatę naliczono na podstawie art. 83f ust. 17 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 916 ze zm. – dalej u.o.p.). Z uwagi na brak możliwości ustalenia obwodu drzew na wysokości 130 cm od ziemi z powodu braku kłód, do naliczenia opłaty na usuniecie drzew przyjęto obwody drzew mierzone na wysokości 5 cm od ziemi. Do ustalenia wysokości opłaty zastosowano wysokość stawek opłat wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r, poz. 1330). Wysokość opłaty za usunięcie drzewa ustalono mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa i stawkę opłaty wynikającą z ww. rozporządzenia.

SKO powołując się na art. 83f ust. 1 pkt 3a art. 83f ust. 17 u.p.p. przypomniano, że organ pierwszej instancji rozstrzygnął zgłoszenie skarżących z 1 kwietnia 2021 r. Następnie organ pierwszej instancji ustalił, że:

1) wystąpiono o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę - a nawet pozwoleń na budowę;

2) budowa ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej – D. C. - właściciel nieruchomości, który zgłosił zamiar wycinki drzew (celem "posadzenia łubinu"...) jest wspólnikiem spółki cywilnej D., a wspólnikom owej spółki udzielono pozwoleń na budowę 6 domów dwulokalowych na części działki nr ewid. [...] w miejscowości H. w, Gmina O., na której rosły wycięte drzewa.

W ocenie organu stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo i jest bezsporny. Tak ustalony stan faktyczny obligował organ pierwszej instancji do prowadzenia postępowania na podstawie przepisów art. 83f ust. 17u.o.p.

W ocenie organu, we wskazanym przepisie jasno wskazano, że uwzględniając dane ustalone na podstawie oględzin, organ nakłada na właściciela nieruchomości, obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa. Znamiennym jest, zdaniem organu, że mamy do czynienia z oględzinami przeprowadzonymi na podstawie przepisów art. 83f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody, w trakcie których organ ustala obwód pnia na wysokości 5 cm, a w przypadku gdy na tej wysokości drzewo: a)posiada kilka pni - obwodu każdego z tych pni, b) nie posiada pnia - obwodu pnia poniżej korony drzewa.

Zatem opłatę za usunięcie drzew naliczono dla 25 pięciu usuniętych drzew i przy uwzględnieniu ich obwodów na wysokości 5 cm (co jest zgodne z przepisami art. 83f ust. 17 w zw. z art. 83f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody - skoro bowiem organ był zobligowany do zmierzenia obwodów na wysokości 5 cm i jedynie takie dane posiadał i był zobligowany do wydania decyzji na podstawie oględzin, to właśnie te dane winien był wykorzystać do dokonania obliczeń) oraz stawek określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (dąb czerwony 25 zł/cm i sosna 25 zł/cm).

W ocenie organu odwoławczego obliczenia zawarte w decyzji zostały dokonane w sposób prawidłowy.

Wywiedziono dalej, że ustawodawca wprowadzając do ustawy o ochronie przyrody przepisy art. 83f świadomie dokonał uproszenia procedur w określonych kategoriach sprawy. Konsekwencją braku konieczności uzyskania zezwolenia na usunięcie tych rodzajów drzew lub krzewów jest również nieponoszenie opłat za ich usuwanie. Jak w przypadku wszystkich wyjątków od ogólnej reguły, tak i w stosunku do nich będzie znajdowała zastosowanie zasada exceptiones non sunt extendendae (wyjątków nie można interpretować rozszerzająco). W związku z tym, analizując jedynie postanowienia art. 83f ustawy o ochronie przyrody., można by wyprowadzić wniosek, że katalog zwolnień ma charakter zamknięty, gdyż ustawodawca nie posługuje się w nim takim zwrotami jak np. "w szczególności', które wskazywałyby na to, że wyliczenie zwolnień z obowiązku uzyskania zezwolenia ma charakter otwarty. Mając powyższe na uwadze wydawać by się mogło, że w przypadku ustalenia, iż do usunięcia drzew objętych zgłoszeniem doszło w związku z działalnością gospodarczą - organ przyjmujący zgłoszenie powinien podjąć działania zmierzające do wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody (zasadą - zgodnie z przepisami art. 89 ust. 1 - jest tu dwukrotność opłaty). W art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody wskazano jednak, że w takim przypadku dochodzi tylko do ustalenia opłaty, ale na podstawie oględzin. W takim przypadku organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody uwzględniając dane ustalone na podstawie oględzin, nakłada na właściciela nieruchomości, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa. Regulacja ta ma na celu uzupełnienie rozwiązania wynikającego z art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie przyrody, przewidującego, że zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia przez osoby fizyczne jest usuwanie drzew na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Kolegium zwróciło uwagę, że sposób sformułowania art. 83f ust. 17 ustawy - a zatem odwołanie się w nim do oględzin jako źródła danych niezbędnych do wydania decyzji determinuje sposób obliczenia wysokości opłaty. Skoro bowiem w trakcie oględzin ustala się obwód pnia na wysokości 5 cm, to ten właśnie obwód musi stać się podstawą naliczenia opłaty. W art. 83f ust. 17 przewidziano bowiem sytuację, w której mówi się już o usuniętym drzewie - trudno zatem oczekiwać by konary (pnie) tych usuniętych drzew były składowane na terenie nieruchomości celem oczekiwania na przyszłe, ewentualne wszczęcie postępowania kontrolnego. Ustawodawca nie mógł oczekiwać, że osoby usuwające drzewa będą je pozostawiać na terenie nieruchomości celem ewentualnego umożliwienia organowi pomiaru obwodu pnia na wysokości 130 cm. Z tego względu uznać należy, że organ pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił w obliczeniach obwody drzew na wysokości 5 cm.

Zdaniem Kolegium skarżący błędnie wskazują, że pomiarów dokonano na wysokości 130 cm. Niemniej jednak, gdyby nawet dokonano pomiarów na wysokości 130 cm, to należy dostrzec, że byłoby to bardziej korzystne dla stron, ponieważ na wysokości 130 cm, obwód pnia jest mniejszy niż na wysokości 5 cm. Zarzut ten – w ocenie oganu- jest zatem chybiony i wręcz niezrozumiały.

Podkreślono, że sam fakt, że strony potencjalnie odeszły od zamiaru budowy domów na terenie działki nr [...] (w związku z sytuacją gospodarczą w kraju) w żaden sposób nie wpływa na konieczność naliczenia opłaty

Gotowość do dokonania nasadzeń zastępczych, które miałyby rekompensować drzewa usunięte w żaden sposób nie wpływa na samo ustalenie opłaty ani jej wysokość. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej procedury. Także brak środków finansowych, które strony mogłyby przeznaczyć na zapłatę opłaty w żaden sposób nie wpływa na treść wydanej w sprawie decyzji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 września 2022 r . skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 87f ust. 17 u.o.ś. oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej k.p.a) poprzez wydanie decyzji bez zgromadzenia w sprawie pełni materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi;

W ocenie skarżących zasadnym było, a w rezultacie wiarygodnym sporządzenie pomiaru drzew na wysokości 130cm rosnących obok jednolitych gatunkowo w tych samych warunkach glebowych i klimatycznych. Skarżący wyjaśnili, że zgłoszenia zamiaru wycięcia drzew podanych przez organ pierwszej instancji dokonali w dniu 16 kwietnia 2021 r , a więc w dacie kiedy byli osobami fizycznymi, wobec których należało zastosować dyspozycję art. 87 f ust. 1 pkt. 3 u.o.p. Okres pandemii coronawirusa uniemożliwiał usunięcie drzew w wymaganym terminie Decyzje administracyjne w niniejszej sprawie wydane zostały na osoby fizyczne, a nie na spółka cywilną błędnie oznaczoną stroną postępowania.

W ocenie strony, w sprawie istotnym jest , iż organ pierwszej instancji na okoliczność naliczenia opłaty za usunięcie drzew sporządził notatkę służbową. Notatka służbowa nie może być dokumentem w sprawie, bowiem jest to czynność jednostronna organu zaprzeczająca zasadzie kontradyktoryjności stron postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 329 z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.)

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i co do zasady nie prowadzi własnego postępowania dowodowego.

Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do art. 15 zzs4 ust.3. ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020r., II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie mogło mieć miejsca w związku z brakiem oświadczeń skarżących o możliwościach technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż decyzje organów obu instancji podlegają uchyleniu aczkolwiek z innych względów niż te podniesione w skardze.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja nakładająca na skarżących obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzew, wyciętych na podstawie zgłoszenia, o którym mowa w artr. 83f ust. 3a u.o.p. z powodu wystąpienia okoliczności, o której mowa w art. 83f ust. 17 u.o.p.

Przy czym podstawową kwestią sporną w niniejszej sprawie – sygnalizowaną zarówno na etapie odwołania jaki i skargi - jest kwestia ustaleń faktycznych dotyczących poprawności pomiaru obwodu drzew i w konsekwencji wysokość ustalonej opłaty.

Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek: posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości; właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Przy czym posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, które są naliczane w zezwoleniu na usunięcie drzewa lub krzewu i pobierane przez organ właściwy do wydania tego zezwolenia. Wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zawiera m. in. obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm, a w przypadku gdy na tej wysokości drzewo: a) posiada kilka pni - obwód każdego z tych pni, b) nie posiada pnia - obwód pnia bezpośrednio poniżej korony drzewa.

Zatem ogólną zasadą, określoną w przepisach u.o.p., jest to, że usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić dopiero po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu, co związane jest także z koniecznością uiszczenia stosownej opłaty.

Wyjątki od powyższej zasady przewidziano właśnie w art. 83f ust. 1 u.o.p. Jeden z tych wyjątków stanowi, że przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p., a więc wymogu uzyskania zezwolenia, nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (pkt. 3a). W takim przypadku, zgodnie z art. 83f ust. 4 u.o.p., właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza: 1) 80 cm – w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 2) 65 cm – w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 3) 50 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. Po dokonaniu oględzin organ ten w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw.

W niniejszej spawie organ, po dokonaniu oględzin w dnia 15 kwietnia 2021 r, nie wniósł sprzeciwu, wydając w dniu 16 kwietnia 2021 r. stosowne zaświadczenie.

W myśl art. 83f ust. 17 u.o.p., jeżeli w terminie 5 lat od dokonania oględzin wystąpiono o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę na podstawie Prawa budowlanego, a budowa ta ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej i będzie realizowana na części nieruchomości, na której rosło usunięte drzewo, organ, uwzględniając dane ustalone na podstawie oględzin, nakłada na właściciela nieruchomości, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa. Do ustalenia wysokości opłaty stosuję się wysokość stawek wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330). Wysokość opłaty za usuniecie drzewa, ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa i stawkę opłaty wynikającą z rozporządzenia.

Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. organ administracji wymierza karę za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia w sytuacji, w której było ono wymagane.

Zatem regulacja zawarta w art. 83f ust. 17 u.o.p. ma charakter wyjątku, gdyż pozwala na ustalenie przez organ jedynie opłaty za usunięcie drzew mimo, że właściciel nieruchomości nie zachował warunków pozwalających na odstąpienie od konieczności uzyskania zezwolenia.

Z powyższych regulacji prawnych wynika, że kluczowym kryterium do prawidłowego naliczenia przedmiotowej opłaty jest ustalenie obwodów drzewa wskazanych w zgłoszeniu o zamiarze ich usunięcia, a następnie zweryfikowanych w trakcie przeprowadzonych oględzin.

Analizując akta sprawy wątpliwości Sądu budzi, przede wszystkim, kwestia wszczęcia i trybu prowadzenia postępowania, które w konsekwencji doprowadziło do zainicjowania (w dniu 7 marca 2022 r.) procedury wynikającej z art. 83f ust. 17 u.o.ś.

Z treści decyzji organów obu instancji wynika, że postępowania w niniejszej sprawie toczy się w związku ze zgłoszeniem skarżących zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne, z nieruchomości stanowiących ich własność na cele niezwiązane z prowadzaniem działalności gospodarczej.

Tymczasem w aktach sprawy znajduje się wniosek D. C. z dnia 31 stycznia 2021 r. (data wpływu 1 kwietnia 2021 r.), w którym skarżący oświadczył, że usunięcie drzew wynika z celu związanego z prowadzeniem dzielności gospodarczej (posadzeniu łubinu). Jednocześnie we wniosku tym wykazał gatunki, ilość drzew (sosna 88 sztuk, brzoza 8 sztuk), i obwód pni mierzonych na wysokości 130 cm. Wniosek posiada rysunek określający usytuowanie drzew lub krzewów w stosunku do granic nieruchomości.

Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się zgłoszenie (podpisane przez M. i D. C.) zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne, z nieruchomości stanowiących ich własność na cele niezwiązane z prowadzaniem działalności gospodarczej z dnia 6 kwietnia 2021 r. (które, datowane jest prezentatą Gminy O. z datą wcześniejszą - 1 kwietnia 2021 – k. 1 akt administracyjnych) gdzie w rubryce obwód pnia wpisana jest ilość drzew (sosna 110 sztuk, brzoza 8 sztuk) - bez podania ich obwodu, nadto zawiadomienie nie zawiera wypełnionego pola szkicu sytuacyjnego.

Nie może umknąć uwadze Sądu, że z akt sprawy nie wynika jakiekolwiek działanie organu zmierzające do wyjaśnienia tej rozbieżności w zakresie zainicjowania postępowania.

Trzeba wyraźnie podkreślić, że organ, bez wcześniejszego wyjaśnienia, - mając wskazane powyżej dwa dokumentny (wniosek i zgłoszenie) inicjujące dwa różne postępowania - arbitralnie uznał, że postępowanie to będzie toczyć się w reżimie zgłoszenia. Innymi słowy organ I instancji będąc w posiadaniu oświadczania, że usuniecie drzew wynika z celu związanego z działalnością gospodarczą prowadził postępowanie w przedmiocie zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne, z nieruchomości stanowiącej ich własność na cele niezwiązane z prowadzaniem dzielności gospodarczej.

W ocenie Sądu powyżej przedstawione niejasności na etapie inicjacji postępowania administracyjnego miały decydujące znaczenie dla faktu następnych uchybień, które powstały w kolejnych fazach jego prowadzenia..

Po pierwsze, nawet gdyby przyjąć, że postępowanie w sprawie zainicjowane zostało zgłoszeniem zamiary usunięcia drzew przez osoby fizyczne, z nieruchomości stanowiącej ich własność na cele niezwiązane z prowadzaniem dzielności gospodarczej to formularz tego zgłoszenia nie zawiera wszystkich wymaganych danych, które winny się w nim znaleźć.

Określając procedurę dokonania zgłoszenie ustawodawca w art. 83f ust. 5 ustawy wskazał jakie informacje winny znaleźć się w zgłoszeniu o którym mowa w ust. 4 tj. imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości z której drzewa mają być usunięte oraz rysunek albo mapkę określająca usytuowanie drzewa na nieruchomości. W przypadku gdy zgłoszenie nie zawiera wszystkich elementów wskazanych, właściwy organ, w drodze postanowienia, nakłada obowiązek uzupełnienia zgłoszenia w terminie 7 dni (art. 83f ust. 9 u.o.p.).

Tymczasem, w niniejszej sprawie, zgłoszenie nie zawiera mapki określającej usytuowanie 118 drzew wskazanych w zgłoszeniu.

Można jedynie domniemywać, że za taką mapkę organ uznał szkic sytuacyjny zamieszony w formularzu wniosku o wydanie zezwolenia na usunięciu drzew. Problem jednak w tym, że szkic ten nie daje elementarnego pojęcia o rozmieszczaniu poszczególnych gatunków drzew na działce skarżących (w ocenie Sądu szkic sprawia wrażenie przypadkowo rozmieszczonych kresek/kropek nie mogących stanowić miarodajnego materiału dowodowego dla oceny rozmieszczenia drzew na działce), a nadto istnieje poważna wątpliwość, które drzew zostały wskazane w zgłoszeniu, a które we wniosku (we wniosku – wymienionych jest: 88 sosen i 8 brzóz natomiast w zgłoszeniu: 110 sosen i 8 brzóz).

Po drugie, protokoły z oględzin przeprowadzanych w niniejszych sprawie (w dniach 15 kwietnia 2022 r. i 3 czerwca 2022 r.) nie spełniają wymogów ustawowych wynikających z k.p.a.

Zgodnie z art. 68 par. 1 k.p.a. protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby.

Organ (nie wzywając do uzupełnienia, omówionych wcześniej, braków zgłoszenia) przeprowadził w dniu 15 kwietnia 2021 r. oględziny drzew na działce skarżących. Z protokołu tej czynności nie wynika, które (oprócz gatunku) drzewa pomierzono (co można uznać za konsekwencję braku stosownej mapki na etapie inicjującym postepowania) oraz na jakiej wysokości dokonano pomiaru drzew.

Z kolejnego protokołu z dnia 3 czerwca 2022 r. (już po wszczęciu postępowania w trybie art. 83f ust. 17 u.o.p.), wynika, że w trakcie oględzin, które ów protokół dokumentuje nie dokonywano pomiarów, a przyjęto obwody drzew wskazane w protokole z 15 kwietnia 2021 r. zakładając, że były dokonywane na wysokości 5 cm (aczkolwiek z treści tego protokołu wynika, że gdyby pozostawiono kłody to dokonano by pomiaru na wysokości 130 cm). W protokole tym wskazano, że usunięto 25 drzew, ale wobec braku szkiców sytuacyjnych nie sposób wywieść które drzewa (poza gatunkiem) usunięto, a które pozostały.

Mając na uwadze powyższe, pojawia się podstawowe - w świetle poprawności naliczania opłaty za usunięcie drzew – pytanie: "Na jakiej wysokości dokonano pomiaru drzew?" Pytanie to jest szczególnie zasadne w świetle niejasności związanych z zainicjowaniem postępowanie w objętym skargą postępowaniu (w którym został złożony zarówno wniosek jaki i zgłoszenie). Nie można przecież zapominać, że w myśl przytoczonych powyżej regulacji prawnych pomiaru pnia drzewa w wypadku wniosku o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa dokonuje się na wysokości 130 cm, natomiast w przypadku zgłoszenia zamiaru pomiaru dokonuje się na wysokości 5 cm.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie pozwala na rozwianie wątpliwości w tym zakresie. Wątpliwości te potęgowane są faktem, że skarżący na etapie odwołania wprost wskazują, że drzewa były mierzone na wysokości 130 cm, a powinny być mierzone na wysokości 5 cm. Ten niewątpliwy brak wyjaśnienia kluczowej okoliczności zdaje się być akceptowany przez organ II instancji, który w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że gdyby nawet dokonano pomiarów na wysokości 130 cm to należy dostrzec, że byłoby to bardziej korzystne dla strony, ponieważ na wysokości 130 cm, obwód pnia jest mniejszy niż na wysokości 5 cm.

Reasumując powyższe wywody Sąd ocenił, że: podstawa okoliczność do naliczenia przedmiotowej opłaty jakim jest ustalenie obwodów drzew, wskazanych w zgłoszeniu o zamiarze ich usunięcia, nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na prawidłowe naliczenie tej opłaty co doprowadziło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a więc do takiego naruszenia tych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji uchybień w zakresie postepowania wyjaśniającego została naruszona również norma prawa materialnego wynikającego z art. 83f ust. 17 u.o.p.

Jedynie na marginesie (ponieważ przyczyną uchylenia były błędy postepowania wyjaśniającego, które doprowadziły do błędnego zastosowania prawa materialnego, a nie wykładnia przepisu art. 83f ust. 17 u.o.p.) Sąd zauważa, że ocena Kolegium co do sankcyjnego charakteru opłaty wynikającej z 83f ust. 17 u.o.p. nie jest przekonywująca. Organ wskazał, że gdyby bowiem drzewo zostało wycięte (w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej) na podstawie zezwolenia, to do ustalenia opłaty można byłoby wykorzystać obwód na wysokości 130 cm, czyli mniejszy niż ma to miejsce na wysokości 5 cm, a zatem opłata byłaby niższa. Nie może umknąć uwadze Sądu, że takie rygorystyczne stanowisko nie zawsze spotyka się z akceptacją w literaturze przedmiotu, w której podnosi się, że wprawdzie art. 83f ust. 6 pkt 2 nakazuje mierzyć obwód na wysokości 5 cm, ale jest to konsekwencją oczywistej pomyłki ustawodawcy. Zdaniem niektórych przedstawicieli doktryny chodzi, rzecz jasna, o obwód na wysokości 130 cm, ponieważ założenie, że na wysokości 5 cm drzewo nie ma pnia, ale ma koronę, jest tak jawnie absurdalne, że nie ma powodu się nim zajmować. Jeśli zastanowić się nad tym, jaki jest cel ustalenia obwodu, to oczywiste w świetle art. 83f ust. 17 staje się, że chodzi o ustalenie ewentualnej opłaty w razie ziszczenia się przesłanek z art. 83f ust. 17, a dla obliczenia opłaty miarodajny jest obwód mierzony na wysokości 130 cm (D. Danecka, W. Radecki, Ochrona terenów zieleni i zadrzewień. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2017).

Rację mają skarżący, dane znajdujące się w notatce służbowej (nota bene sporządzanej prawie miesiąc po sporządzeniu protokołu z dnia 3 czerwca 2022 r). winny znaleźć się w treści protokołu. Jest to jednak uchybienie procesowe nie mające wpływu na wynik sprawy – szczególnie wobec faktu, że skarżący zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2022 r. prawidłowo zostali powiadomieni o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych.

Zarzut skargi dotyczący błędnego wskazania skarżących (zamiast spółki cywilnej) jako adresatów decyzji jest bezzasadny. Organy administracji publicznej nie mogą wydawać decyzji wobec spółki cywilnej jako takiej, ponieważ nie jest ona odrębnym podmiotem gospodarczym, a jedynie umową zawartą przez dwóch lub więcej przedsiębiorców w celu realizacji celów biznesowych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien zatem ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, mając na uwadze powyższe wskazania Sądu i pamiętając o zasadzie wynikającej z art. 81a k.p.a. (która to dyrektywa ta może być zastosowana w ostateczności – po wyczerpaniu możliwości ustalenia istotnych okoliczności sprawy oraz po ocenie zebranego materiału dowodowego).

Nadto w ponownie prowadzonym postpowaniu organ rozważy, jakie znacznie dla niniejszego postepowanie ma – w istocie nierozpoznany (przynajmniej w świetle przekazanych, w niniejszej sprawie, Sądowi akt administracyjnych) – wniosek z dnia 31 marca 2021 o wydanie zezwolenia na usuniecie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

dj