II SA/Go 621/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez R.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze, którą po zapoznaniu się, na posiedzeniu w dniu [...] sierpnia 2023 r. wniosku, złożonego przez R.P., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r., stwierdzającą z urzędu nieważność ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r., uchylającej decyzję z dnia [...] maja 2022 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, odmawiającej wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1, ust 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 dalej u.ś.r.) wnioskowanego na matkę M.P. i w tym zakresie przyznającej R.P. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką M.P. od dnia [...] maja 2022 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie na stałe, oraz przyznającej składkę na ubezpieczenie zdrowotne i składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2023 r..

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

W dniu 14 lutego 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego

wpłynęło pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, w którym wskazano, że dnia 6 lutego 2023 r. do ww. organu wpłynęła informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pismo [...] z dnia [...] stycznia 2023 r.), iż strona od dnia [...] grudnia 2021 r. do nadal ma inny niż świadczenie pielęgnacyjne tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych (0411-osoba wykonująca umowę agencyjną). W związku z powyższym dnia [...] lutego 2023 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne celem ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia kwestii społecznych (0411-osoba wykonująca umowę agencyjną). W związku z powyższym dnia [...] lutego 2023 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne celem ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia kwestii budzących wątpliwości. Dnia 13 lutego 2023 r. R.P. dostarczył do Ośrodka Pomocy Społecznej umowy zlecenia, przykładowe wyciągi z konta i rozwiązanie umowy zlecenia oraz złożył oświadczenie w niniejszej sprawie. Jednocześnie organ poinformował, że ostatnie świadczenie pielęgnacyjne zostało stronie wypłacone za luty 2023 r. Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r., które zostało podjęte przez stronę w dniu 4 kwietnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło na podstawie art. 157 § 1 i § 2 w zw. z art. 61 § 4 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] czerwca 2022 r. uchylającej decyzję z dnia [...] maja 2022 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej

w całości i orzekającej o przyznaniu R.P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r. stwierdzono z urzędu nieważność ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r., w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2022 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w całości w przedmiocie odmowy wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., wnioskowanego na matkę M.P. i w tym zakresie przyznającej R.P. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką M.P. od dnia [...] maja 2022 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie na stałe oraz przyznającej wnioskodawcy składkę na ubezpieczenie zdrowotne i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W uzasadnieniu ww. decyzji Kolegium stwierdziło, iż świadczenie pielęgnacyjne dla R.P. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przyznający to świadczenie organ drugiej instancji naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ przez cały okres pobierania świadczenia strona posiadała inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Kolegium wskazało, iż w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki, lub którego nie podejmują z tego powodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Zatem w przedmiotowej sprawie decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa albowiem jak wynika z informacji otrzymanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca świadczył pracę w oparciu o umowę zlecenia na rzecz podmiotu trzeciego i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że spełniona została przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w związku z tym orzekło jak w sentencji decyzji.

Po otrzymaniu powyższej decyzji strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnosząc o uchylenie powyższej decyzji w uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, iż rozstrzygnięcie Kolegium nie uwzględnia istoty niniejszej sprawy, w szczególności wskazanych okoliczności dotyczących uzyskanych środków finansowych i wypacza sens instytucji świadczenia pielęgnacyjnego zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podał, że otrzymywane przez niego kwoty w wysokości ok. 60 zł przez kilka miesięcy miały charakter incydentalny, a czynności wykonywane w ramach umowy zlecenia nie miały charakteru pracy zarobkowej, nie mogły stanowić źródła jego utrzymania. Nie był świadomy konsekwencji zawarcia powyższej umowy zlecenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

utrzymało decyzję własną z dnia [...] maja 2023 r. w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Następnie przytoczyło treść art. 17b ust. 1 u.ś.r. Dokonując analizy przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznało, że podstawową z nich jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z

art. 3 pkt 22 u.ś.r. pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych tub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. umów zlecenia oraz oświadczenia strony z dnia [...] lutego 2023 r. wynika jednoznacznie, że R.P. od grudnia 2021 r. posiada umowę zlecenia ze wspólnotą mieszkaniową. Nie ma tu znaczenia ani wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, ani zakres wykonywanych czynności, ani też brak świadomości ze strony wnioskodawcy odnośnie naruszenia prawa. Wobec powyższego Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne dla R.P. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, organ drugiej instancji naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ przez cały okres pobierania świadczenia strona posiadała inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. W związku z tym zachodziła konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji. W konsekwencji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r., na mocy której stwierdzono z urzędu nieważność ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, znak: [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. jest w pełni słuszna i zasadna. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji niniejszej decyzji. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że skoro R.P. rozwiązał z dniem [...] stycznia 2023 r. umowę zlecenia ze wspólnotą mieszkaniową i faktycznie nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, to otwiera się dla niego droga do złożenia nowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który musi być jednak od nowa procedowany i oceniany.

Skargę na powyższą decyzję samorządowego Kolegium Odwoławczego

wniósł R.P. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący nie spełnił przesłanki pozytywnej uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tj. nie zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmował innej pracy zarobkowej w celu opieki nad chorą matką, bowiem posiadał inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych, w sytuacji gdy skarżący faktycznie nie wykonywał zatrudnienia i pracy zarobkowej (umowa zlecenia była umową pozorną), co miało istotny wpływ na wydanie niniejszej decyzji i wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszych decyzji w tym decyzji przyznającej;

2) naruszenie zasady pogłębiania zaufania i zasady proporcjonalności (art. 8 kpa) poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego istotnego dla sprawy, bezpośrednio godząc w słuszny interes strony, polegającej na przyjęciu, że posiadanie innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych jest równoznaczne z podjęciem zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, bez uwzględnienia jakichkolwiek okoliczności, w szczególności okoliczności formalnych nawiązania umowy zlecenia skarżącego, pozorności tej czynności i wysokości wypłacanych środków:

3) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co skutkowało przyjęciem, że posiadanie innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych jest równoznaczne z podjęciem zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, bez uwzględnienia jakichkolwiek okoliczności, w szczególności okoliczności formalnych nawiązania umowy zlecenia skarżącego, pozorności tej czynności i wysokości wypłacanych środków.

W złożonej odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jednocześnie podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając przedmiotową sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie jednak w oparciu o inne podstawy niż to wskazano w podniesionych w niej zarzutach. Zaskarżona do tutejszego Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej w oparciu o przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast decyzja ostateczna wydana w trybie zwykłym stanowiąca przedmiot postępowania nieważnościowego dotyczyła przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, którego przesłanki przyznania zarówno negatywne, jak i pozytywne zostały określone w u.ś.r.

Mając na uwadze tak zakreśloną istotę sporu w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej nie tylko we wspomnianym wyżej postępowaniu nieważnościowym, ale także w trybie wznowienia postępowania w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 k.p.a. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują także możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej w drodze jej uchylenia lub jej zmiany w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 154 i art. 155. Zatem na system weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej na drodze administracyjnej składa się:

1) postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi;

2) postępowanie w sprawie wznowienia postępowania;

3) postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności.

System ten oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji

i nie mogą być stosowane zamiennie. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; tak B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016, s. 641). Ta sama okoliczność nie może zatem stanowić przesłanki wznowieniowej i nieważnościowej, a to z uwagi na "niekonkurencyjność" obu trybów nadzwyczajnych (wyrok WSA w Poznaniu z 27 października 2016 r., sygn. IV SA/Po 566/16). Rozwijając tę kwestię Sąd wyjaśnia, że decyzje administracyjne mogą być dotknięte różnego typu wadami. Część z nich stanowi wady nieistotne, które mogą być usunięte w drodze uzupełnienia, sprostowania, wyjaśnienia (art. 111-113 k.p.a.). Oprócz tego istnieją wady istotne wymienione w art. 145 § 1, art. 145a § 1 oraz w

art. 156 § 1 k.p.a. Mają one jednak różny charakter i wywierają w związku z tym odmienne skutki. Wady z art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. mogą spowodować jedynie wzruszalność decyzji. Dlatego też wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Natomiast wady wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. tkwią w samej decyzji, a w ich wyniku następuje nie wzruszalność, a nieważność decyzji. Przy czym, niekiedy decyzje mogą zawierać zarówno wady skutkujące nieważnością, jak i wady skutkujące wznowieniem postępowania. Jednakże, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogące wypełniać przesłankę wznowienia postępowania, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1988 r., sygn. akt I SA 636/87) i nie może w tym postępowaniu wywołać zamierzonego skutku. Tryby te oparte są bowiem na zasadzie niekonkurencyjności, a to oznacza, iż dana okoliczność może albo stanowić podstawę do wznowienia, albo do stwierdzenia nieważności, nie może natomiast uzasadniać pozytywnego zastosowania obu tych trybów.

Stwierdzając nieważność własnej ostatecznej decyzji wydanej z dnia [...] maja 2022 r. wydanej w postępowaniu zwykłym przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o regulacje prawne zawarte w u.ś.r. Kolegium jako postawę prawną wskazało art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. wobec wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, o którym należy mówić tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią, wskazuje na ich oczywistą niezgodność (występuje jawna sprzeczność). Rażące naruszenie prawa może mieć miejsce tylko wyjątkowo,

a mianowicie, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji. Nie chodzi więc o spor o wykładnię prawa. Kolegium upatruje rażące naruszenie prawa w rozumieniu cytowanego przepisu w przyznaniu świadczenie pielęgnacyjnego skarżącemu mimo, że w chwili wydania w tym przedmiocie decyzji wykonywał pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia zawartej z podmiotem trzecim i który to fakt istniał także przez cały okres pobierania powyższego świadczenia, aż do chwili wydania decyzji stanowiącej przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie tj. decyzji nieważnościowej. Podkreślić nadto należy, że Kolegium uznało, że wysokość otrzymywanego przez skarżącego z tego tytułu dochodu nie ma wpływu na stwierdzenie negatywnej przesłanki w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podobnie jak ewentualny brak w tym zakresie świadomości strony co do skutków świadczenia pracy w oparciu o umowę zlecenia, czy też rezygnacja z tego zatrudnienia przed wydaniem decyzji nieważnościowej. Dokonując analizy zgromadzonego przez organy materiału dowodowego zarówno w trakcie postępowania zwykłego zakończonego przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w trakcie postępowania nieważnościowego zauważyć należy, że trakcie prowadzonego pierwszego z wymienionych postępowań organy nie posiadały dowodów, w oparciu o które ustaliły, że nie pozostaje strona skarżąca w chwili wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. w stosunku zatrudnienia lub nie świadczy innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., a jedynie że otrzymuje rentę, z pobierania której zrezygnowała zgodnie z pouczeniem otrzymanym od organu celem nabycia uprawnienia do świadczenia dla niej korzystniejszego, jakim w tym okresie było świadczenie pieniężne. Dopiero z informacji otrzymanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na początku lutego 2023 r. powziął informacje, że strona od [...] grudnia 2021 r., a więc zarówno w okresie poprzedzającym wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w chwili jej wydania ma inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych, który istniał do [...] stycznia 2023 r. Ustalenie to zostało następnie przez stronę skarżącą potwierdzone po wszczęciu postępowania nieważnościowego w drodze złożonego w tym przedmiocie oświadczenia w formie pisemnej, jak i złożenia do akt umów zlecenia dotyczących tego okresu.

Powyższe ustalenia pozwalają przyjąć, zdaniem Sądu, że w chwili wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjnego nie została spełniona przesłanka rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Można jedynie mówić o spełnieniu przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uzasadniającej wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej, zgodnie z którą wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jak istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, które wydał decyzję. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych rozumie się obiektywnie istniejące elementy rzeczywistości, zdarzenia faktyczne, które miały miejsce przed wydaniem decyzji ostatecznej, a ujawnione zostały po jej wydaniu. Za nowy dowód lub okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu, ocena znanych wówczas temu organowi dowodów i faktów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego. Natomiast pojęcie "wyjdą na jaw" oznacza takie dowody, co do których istnienia strona postępowania nie posiadała wiedzy. Nie można przyjąć, że dany dowód lub okoliczność były nieznane organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikały one z materiałów będących w dyspozycji tego organu. Spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., otwierającej ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga, by nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Występuje tu związek z regulacją materialnoprawną. Trzeci warunek, to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Spełnienie łącznie tych trzech warunków daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją zostało dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego co do ustalenia stanu faktycznego, uzasadniając ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2023 r., II SA/Kr 920/23).

Mając powyższe na uwadze, a w szczególności rozważania dotyczące prawidłowej kwalifikacji przesłanki uzasadniającej ewentualne wszczęcie właściwego postępowania nieważnościowego, braku podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. na którą to przesłankę powołuje się Kolegium w zaskarżonej decyzji i w oparciu o którą stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. oraz wobec nie wykazania przez organ, aby zachodziła inna z określonych w art. 156 § 1 k.p.a. uzasadniających stwierdzenie nieważności tej decyzji należało zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzec jak w wyroku. Tryb dotyczący stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji i tryb wznowienia postępowania, jako tryby nadzwyczajne, jak już podniesiono w niniejszym uzasadnieniu, oparte są na zasadzie niekonkurencyjności, a dana okoliczność może stanowić albo podstawę do wznowienia postępowania, albo do stwierdzenia nieważności decyzji, nie może natomiast uzasadniać pozytywnego zastosowania obu tych trybów. Ponownie rozpatrując wniosek strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy i wydając stosowne w tym przedmiocie rozstrzygnięcie, organ winien uwzględnić przedstawione wyżej rozważania prawne.