II SA/Go 566/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi H.P. i J.B. – wspólników spółki cywilnej "A." na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres marzec – maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą H.P. i J.B. – wspólnikom spółki cywilnej "A." prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020 r. Na tę decyzję H.P. i J.B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiemz dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go 1079/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że przed wydaniem decyzji odmownej organ nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych miał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku jej złożenia, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., określanej dalej jako ustawa o COVID-19), tj. przed 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący mieliby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, naruszenie przez organ przepisów art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19 miało istotny wpływ na wynik sprawy. W wytycznych tego wyroku wskazano, że organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) i zastosuje przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy

o COVID-19.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za miesiące marzec –maj 2020 r. Po jego złożeniu przez skarżących organ postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że wnioskodawcy nie wykazali podnoszonych twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli problemów związanych z chaosem interpretacyjnym wywołanym przez pandemię COVID-19.

Następnie organ decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wskazując, że deklaracja została złożona po terminie, a zatem nie zostały spełnione warunki konieczne do zwolnienia z opłacania składek.

H.P. i J.B. – wspólnicy spółki cywilnej "A." złożyli skargę do Sądu na powyższą decyzję ZUS, w której zarzucili naruszenie:

- przepisów art. 10 § 1, art. 77 § 4 i at. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19;

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 35 § 1 i § 3; art. 36 § 1 k.p.a. poprzez brak załatwienia sprawy w terminie określonym w treści przepisu § 3 art. 35 tj. 30 dni lub w ciągu dwóch miesięcy w przypadku sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, które w tym konkretnym przypadku nie było niezbędne do załatwienia sprawy;

- naruszenie ogólnych zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8 i 9 rozdziału 2 k.p.a., których treści w nich zawarte określają podstawowe zasady prowadzenia postępowania przez organ administracji państwowej, poprzez naruszenie terminów wydawanych i kierowanych do strony zawiadomień i pism, co stanowi, co do istoty sprawy i narusza te zasady.

W skardze wskazano też, że o braku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres objęty wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. strona skarżąca została poinformowana pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. tj. w dniu wydania decyzji odmawiającej prawa do zwolnienia, co w sposób zasadniczy narusza podstawowe zasady prawidłowego prowadzenia każdego postępowania w sprawie i wydania właściwego orzeczenia przez organ prowadzący to postępowanie, co do jego istoty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Pierwszoplanową kwestią jest w niniejszej sprawie kontrola zgodności z prawem wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji pod kątem wykonania przez organ wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia

9 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Go 1079/21, wydanego w tej sprawie, gdyż rozstrzygając ponownie sprawę organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w tym wyroku (związanie to dotyczyło w szczególności kwalifikacji prawnej i zakresu uzupełniającego postępowania). Przypomnieć należy, że istota związania wynikająca z art. 153 p.p.s.a. polega nie tylko na obowiązku jego realizacji przez organ, ale również na zakazie formułowania przez sąd ponownie rozpatrujący tę samą sprawę ocen sprzecznych z treścią poprzedniego wyroku oraz na stanowczym nakazie reagowania w treści nowego rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania administracyjnego.

Z treści i uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia

[...] lipca 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu. Z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 1079/21 wynika, że załatwienie wniosku skarżących o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu

art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Jednakże warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., lecz tego, że to z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie naruszył, co stwierdził prawomocnie Sąd, przepisy art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., przez co w konsekwencji odebrano skarżącym "szansę" złożenia deklaracji w terminie, co z kolei powinno prowadzić do pozytywnego dla strony załatwienia merytorycznego sprawy.

W perspektywie istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony,

w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie

art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji za miesiące od marca do maja 2020 r. Inna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa.

Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw.

z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz

art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, które to naruszenia przepisów prawa miały istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie z dnia [...] czerwca 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu. Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ przywróci stronie termin do złożenia deklaracji i merytorycznie załatwi sprawę przyjmując, że deklaracja została złożona w terminie.