II SA/Go 440/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego A. W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2023 r. A. W. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką W. P.

W toku postępowania ustalono, iż W. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ma troje dzieci, przy czym z synem B. W. i córką H. R. nie utrzymuje kontaktu. Wnioskodawca A. W. jest wdowcem, nie pracuje zawodowo, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i sprawuje nad nią opiekę.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne opłacane za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad W. P.

Jak wyjaśnił organ w uzasadnieniu, strona oświadczyła, że nie ma ustalonego prawa do zasiłku stałego. Tymczasem w toku postępowania ustalono, że w momencie złożenia wniosku, w grudniu 2023 r. posiadała ustalone prawo do zasiłku stałego w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.) zawarty został ściśle określony katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką nie pobierania zasiłku stałego. W świetle tego przepisu ustalone prawo do zasiłku stałego w momencie złożenia wniosku stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po wniesieniu przez A. W. odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...].

W ocenie Kolegium, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.).

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek stały, musi ona albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wyraźnie wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku stałego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Przyznając świadczenia rodzinne organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność.

Na mocy art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.) decyzja ostateczna korzysta z domniemania legalności i funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czy też złożenie oświadczenia o rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku stałego w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nie może wywołać skutku polegającego na wyeliminowaniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Skutek taki mogła wywołać dopiero ostateczna decyzja o wstrzymaniu/uchyleniu prawa do takiego świadczenia.

W świetle więc art. 24 ust. 2 u.ś.r. stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie.

Na powyższą decyzję A. W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. art. 17 ust. 5 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie został on poinformowany o konieczności rezygnacji z tego prawa w ten sposób, że okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. art. 9 i 79a k.p.a. poprzez nieudzielanie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyły obydwie strony postępowania.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r.

W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze również treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), w myśl którego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Regulacja ta uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w dacie złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza ich istnienie (albo wyklucza) w danym przypadku (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r., IV SA/Po 190/24). Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy zatem interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, iż zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, wówczas przyjąć należy, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 sierpnia 2024 r., IV SA/Po 531/24).

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., w wersji obowiązującej w dacie złożenia przez skarżącego wniosku, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w toku postępowania organ I instancji ustalił, iż skarżący w dacie złożenia wniosku, w grudniu 2023 r. miał ustalone prawo do zasiłku stałego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Okoliczność ta, a ściślej rzecz biorąc fakt pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej ten zasiłek, w ocenie organów stanowiła przesłankę uzasadniającą wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony w sytuacji, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku zasiłku stałego) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Co do zasady, z uwzględnieniem odmienności wynikającej z przesłanek przyznania tego zasiłku zawartych w art. 37 u.p.s., rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury oraz renty należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłku stałego. Naczelny Sąd Administracyjny pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona przykładowo w wyrokach NSA z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można ograniczać się jedynie do nich i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Wysokość zasiłku stałego jest obecnie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego (art. 37 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.). Intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymywał świadczenie pierwotnie wyższe. Jednakże w warunkach istniejących w dacie złożenia przez skarżącego wniosku, ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w u.ś.r. zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń osobom otrzymującym inne dochody niż wymienione w tych przepisach.

W wyrokach z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 oraz z 14 marca 2024 r., I OSK 354/23 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających inne świadczenia w niższej wysokości powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Powyższa interpretacja odnosi się przy tym tylko do tych osób pobierających zasiłek stały, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do zagadnienia tego odnosi się art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń (tj. świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Przepis ten nie wymienia zasiłku stałego. Jednakże kwestia zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., w myśl którego, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, iż zbieg w/w uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., II SA/Po 740/20, WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, WSA w Gorzowie Wlkp. z 17 września 2021 r., II SA/Go 589/21 oraz z 2 marca 2023 r., II SA/Go 66/23, a także WSA w Poznaniu z 23 listopada 2023 r., IV SA/Po 684/23).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. przykładowo wyroki NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 273/21 oraz z 7 lutego 2024 r., I OSK 192/23; wyroki WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, z 15 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 61/21, WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 118/21, WSA w Gliwicach z 20 maja 2021 r., II SA/Gl 144/21).

O możliwości dokonania wyboru, o którym mowa powyżej, organ I instancji winien poinformować stronę zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 9 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej obowiązany jest do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Informacja, o której mowa wyżej, powinna zostać skierowana do strony wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, iż zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne i świadczenia z pomocy społecznej, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas. Nie można bowiem oczekiwać, by osoby utrzymujące się z niskich świadczeń, rezygnowały z nich bądź zawieszały uprzedzająco ich pobieranie w oczekiwaniu na decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, pozbawiając się środków utrzymania (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2024 r., I OSK 737/23)

W dacie złożenia przez skarżącego wniosku w obrocie prawnym pozostawała wprawdzie decyzja o przyznaniu zasiłku stałego. Jednakże samo ustalenie, iż wnioskodawcy przysługuje prawo do tego rodzaju zasiłku, nie pozbawiało go definitywnie prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W razie bowiem oświadczenia strony o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym powinnością organu I instancji było umożliwienie skarżącemu złożenia takiego oświadczenia jeszcze w stanie prawnym obowiązującym w dacie złożenia wniosku, tzn. w grudniu 2023 r., uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek usuwa przesłankę wyłączającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego zasiłek stały już nie przysługiwał. W tych okolicznościach rozstrzygnięcia organów o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznanie stronie prawa do zasiłku stałego uznać należało za przedwczesne.

W konsekwencji decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez niewłaściwą wykładnię oraz naruszeniem prawa procesowego w postaci art. 9 i art. 79a k.p.a. przez ich niezastosowanie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią poczynione wyżej rozważania, kierując się zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku. W szczególności organ I instancji winien rozważyć zasadność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz ponownie dokonać analizy i oceny przesłanek ustawowych dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym aktualnym na datę złożenia wniosku, kierując się powyższą oceną prawną.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku.

Zawarte w pkt II sentencji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).