II SA/Gl 1735/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2862/2022/14970 w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...].

Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji) decyzją nr [...] z dnia 21 czerwca 2022 r. odmówił W.S., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego (matkę) J.S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad synem M.S. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy prawa i podał, że wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą małoletnią i nie ma władzy rodzicielskiej nad synem a tym samym nie przysługuje jej prawo do świadczenia rodzicielskiego.

Od tej decyzji odwołanie w terminie wniosła strona, reprezentowana przez matkę wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją Nr SKO.PSŚ/41.5/2241/2022/11598 z dnia 19 sierpnia 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji wskazując, że decyzja dotycząca ustalenia prawa do świadczenia powinna być skierowana do W.S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 21 czerwca 2022 r. odmówił W.S., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego (matkę) J.S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad synem M.S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy prawa i ponownie stwierdził, że wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą małoletnią i nie ma władzy rodzicielskiej nad synem a tym samym nie przysługuje jej prawo do świadczenia rodzicielskiego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 13 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2862/2022/14970 utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że strona jest osobą małoletnią (ur. [...] r.). Nie przysługuje jej więc władza rodzicielska nad dzieckiem M.S. J.S. (babcia dziecka) została ustanowiona opiekunem prawnym M.S.

Kolegium podniosło, że zgodnie z przepisem art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom.

Kolegium stwierdziło, że władza rodzicielska przysługiwać może tylko osobom dorosłym, mającym pełną zdolność do czynności prawnych. Władzy tej nie uzyskają zatem małoletni rodzice dziecka do czasu uzyskania przez nich pełnoletności, poprzez osiągnięcie wieku 18 lat. Jednak matka dziecka będąca w wieku powyżej szesnastu lat może poprzez wcześniejsze zawarcie małżeństwa (za zgodą sądu) uzyskać pełnoletność, a w konsekwencji i władzę rodzicielską (art. 10 § 2 k.c.). Z akt sprawy nie wynika, żeby w przedmiotowej sprawie miała miejsce taka sytuacja.

Skargę na decyzję Kolegium do tutejszego Sądu złożyła skarżąca reprezentowana przez matkę. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia.

W uzasadnieniu skarżąca powołała się na stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 945/21.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) "Świadczenie rodzicielskie przysługuje [...] matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2". Jednocześnie ust. 9 tego artykułu wprowadza zamknięty katalog przypadków, gdy powyższe świadczenie nie przysługuje. Ma to miejsce, gdy:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Powołane wyżej przepisy nie różnicują sytuacji prawnej rodziców dziecka ze względu na ich pełnoletność, czy też posiadanie władzy rodzicielskiej. Skład orzekający w niniejszej sprawie identyfikuje się ze stanowiskiem tut. Sądu wynikającym z wyroków z dnia 6 października 2021 r, sygn. akt II SA/Gl 945/21, z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Gl 1057/21, z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1366/21. W ocenie składu orzekającego kwestia pełnoletniości matki dziecka nie ma znaczenia prawnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zdolność prawną osoby fizycznej, a zatem zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków na gruncie prawa administracyjnego ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 k.p.a.). Z uwagi na okoliczność, iż w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest szczególnych przepisów w tym zakresie, skarżąca ma zdolność prawną na gruncie tej ustawy. Nie można przy tym pominąć, że każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną (art. 8 k.c.). Z kolei niepełnoletność skarżącej skutkuje tym, iż nie posiada ona pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 11 k.c.), a w konsekwencji wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego powinien być popisany przez jej przedstawiciela ustawowego (art. 30 § 2 k.p.a.), co w niniejszej sprawie miało miejsce. W całym kontrolowanym postępowaniu, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w imieniu skarżącej występuje jej matka jako przedstawiciel ustawowy.

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu.