II PSKP 12/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Halina Kiryło
Dnia 7 maja 2025 r.
w sprawie z powództwa W. S. i J. D.
przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w O. oraz Skarbowi Państwa - Izbie
Administracji Skarbowej w O.
o odprawę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 7 maja 2025 r.,
wniosku pełnomocnika powódek o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Leszka
Bieleckiego, Renaty Żywickiej i Agnieszki Żywickiej od rozpoznania sprawy II PSKP
12/24,
wyłącza SSN Leszka Bieleckiego, SSN Renatę Żywicką oraz
SSN Agnieszkę Żywicką od rozpoznania sprawy II PSKP 12/24.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 14 stycznia 2025 r. pełnomocnik powódek W. S. i J. D. złożył
wniosek o wyłączenie - z mocy art. 49 § 1 k.p.c. oraz art. 48 § 1 k.p.c. w związku z
art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP – SSN Leszka Bieleckiego, SSN Renaty
Żywickiej i SSN Agnieszki Żywickiej od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej
powódek od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 21 października 2022 r.,
sygn. akt IV Pa 89/22, zapadłego w sprawie z powództwa W. S., J. D. i M. S.
II PSKP 12/24
2
przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w Olsztynie i Skarbowi Państwa – Izbie
Administracji Skarbowej w Olsztynie o odprawę. W uzasadnieniu wniosku skarżące
wskazały na fakt powołania wymienionych sędziów do pełnienia urzędu na
stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. z 2018 r., poz. 3) i związane z tym wątpliwości odnośnie do zapewnienia
stronie prawa do rozpoznania jej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd.
Pismem z dnia 1 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżących ponowił powyższy
wniosek, domagając się nadania mu biegu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznawany wniosek podlega uwzględnieniu.
Wstępnie należy zauważyć, że zawarta we wniosku o wyłączenie sędziego
od rozpoznania sprawy argumentacja pełnomocnika skarżącego nawiązuje do
dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka.
Godzi się zatem przypomnieć, że w uchwale składu połączonych Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia
23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2000 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020 nr 4,
poz. 34) stwierdzono, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.
Uchwała z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej (art. 87 § 1 ustawy o
Sądzie Najwyższym), co powoduje, że każdy skład orzekający jest nią związany.
Jak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP
1/22 (OSNP 2022 nr 10, poz. 95), konsekwencje wynikające z powołanej uchwały
składu połączonych Izb Sądu Najwyższego nie zostały zniwelowane wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK-A 2020,
poz. 61), gdyż nie mógł on i nie wywarł bezpośredniego skutku wobec uchwały
II PSKP 12/24
3
połączonych Izb jako orzeczenia Sądu Najwyższego. Wyrok Trybunału
Konstytucyjnego nie oznacza więc, że uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego
została unieważniona, bądź nie obowiązuje jako orzeczenie sądu, czyli jako
uchwała wykładnicza, interpretująca prawo, czy też została wyeliminowana z
porządku prawnego (przestała istnieć) i nie wywiera skutków prawnych. W żadnym
zakresie nie zostały bowiem uchylone (zmienione) przepisy ustawowe stanowiące
podstawę prawną podejmowania przez Sąd Najwyższy uchwał interpretujących
przepisy prawne poza rozstrzyganiem konkretnych spraw sądowych. Przepisy te
nie były również przedmiotem kontroli konstytucyjnej.
Warto też przytoczyć jednolite orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka, w którym przesądzono, że orzekanie przez osoby powołane do Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. stanowi naruszenie prawa
do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada
1950 r. (wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 1 grudnia 2020 r., skarga nr 26374/18,
Gudmundur Andri Astradsson przeciwko Islandii, Zeszyty Naukowe Sądownictwa
Administracyjnego 2020 nr 6, s. 109, z omówieniem P. Florjanowicza-Błachuta;
Iustitia 2021 nr 1, s. 40, z glosą M. Wrzołek-Romańczuk; Europejski Przegląd
Sądowy 2021 nr 5, s. 38, z glosą W. Hermelińskiego i B. Nity-Światłowskiej oraz
wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko
Polsce, ECHR:2021:0722, LEX nr 3199038; z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr
49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; z dnia 3 lutego
2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, LEX nr
3301552 oraz z dnia 16 czerwca 2022 r., skarga nr 39650/18, w sprawie Żurek
przeciwko Polsce, ECHR:2022:0616).
Wypada zauważyć, że podobne stanowisko prezentuje Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, uznając, że złożenie wniosku o powołanie
sędziego Sądu Najwyższego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w
składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. oznacza, iż
orzeczenia sądowe wydane z udziałem takiego sędziego stanowią naruszenie
prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 19 ust. 1
II PSKP 12/24
4
akapit drugi TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6
ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (wyroki
Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości UE: z dnia 19 listopada 2019 r. w
połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, AK przeciwko Krajowej
Radzie Sądownictwa, EU:C:2019:982; LEX/el. 2019, z glosą A. Grzelak; z dnia 6
października 2021 r. w sprawie C-487/19, postępowanie zainicjowane przez W. Ż.,
EU:C:2021:798; Europejski Przegląd Sądowy 2022 nr 3, s. 40-50, z glosą Z.
Nowickiej oraz z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B., C.D., E.F., G.H. i I.
J. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2021:153, a w jego wykonaniu
wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 2/18,
Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2021 nr 6, s. 140-154, z glosą H.
Izdebskiego, LEX nr 2687377 i wyroki tego Sądu, II GOK 3/18 do II GOK 20/18
oraz wyrok Sądu Najwyższego w dnia 15 kwietnia 2021 r., III PSKP 13/21, OSNP
2022 nr 2, poz. 11).
W piśmiennictwie przyjmuje się, że osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym
ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. podlega wyłączeniu z mocy samej ustawy na
podstawie art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c., jako że przystępując do orzekania, musi na
samym wstępie postępowania - a także w jego toku - poddać (poddawać) ocenie
poprawność i legalność stosunku prawnoprocesowego (publicznoprawnego)
wiążącego go ze stronami oraz stosunku prawnoustrojowego, jakim łączy się z
państwem, w którego imieniu orzeka. Pozostaje więc z jedną ze stron w takim
stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jej prawa lub obowiązki
(J. Gudowski: Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego
zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie,
Przegląd Sądowy 2022 nr 5, s. 7-26).
Wreszcie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że w razie
wystąpienia ryzyka nieprawidłowej obsady sądu należy podjąć wszelkie środki
zapobiegające, a jednym z nich jest instytucja wyłączenia sędziego (postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22, LEX nr 3375645; z dnia
23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z dnia 28 lipca 2022 r., V KO
69/22, LEX nr 3375652; z dnia 25 listopada 2021 r., I CSKP 524/21, LEX nr
II PSKP 12/24
5
3262183). Naruszenie tych standardów może bowiem doprowadzić do
odpowiedzialności odszkodowawczej państwa (uchwała składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022 nr 6, poz. 22),
a tego typu konsekwencji należy unikać. Na każdym etapie postępowania
konieczne jest więc badanie przez sąd z urzędu, czy skład, w którym rozpoznaje
sprawę, spełnia wymagania sądu właściwego, o których mowa w art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności a w przypadku, gdy skład został
ukształtowany w wyniku orzeczenia w przedmiocie wyłączenia sędziego, niezbędne
jest dokonanie także oceny, czy to orzeczenie zostało wydane przez sąd
spełniający standardy sądu niezawisłego, bezstronnego i właściwego w rozumieniu
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26
października 2022 r., II CSKP 556/22, LEX nr 3425593).
Mając powyższe na uwadze przytoczone poglądy judykatury i doktryny, Sąd
Najwyższy z mocy art. 48 § 1 pkt 1 oraz art. 49 § 1 orzekł jak w sentencji
postanowienia.
[SOP]
