II PSK 104/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 czerwca 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P.
przeciwko I. S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt VI Pa 151/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od I. S. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii
Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 900 (dziewięćset) złotych z
ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od
doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2024 r., po
rozpoznaniu apelacji powoda Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P. od wyroku
Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 17 października 2023 r., zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego I. S. na rzecz powoda
kwotę 16.100 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 11 kwietnia 2023 r. do dnia
zapłaty i oddalił apelację w pozostałym zakresie, a nadto zasądził od pozwanego
II PSK 104/24
2
na rzecz powoda kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie liczonym od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
oraz kwotę 1.800 zł tytułem kosztów procesu za drugą instancję.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w
Bydgoszczy, zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawie
naruszenia prawa materialnego, to jest art. 405 w związku z art. 409 k.c., przez ich
błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący jest osobą bezpodstawnie
wzbogaconą, a w konsekwencji jest on zobowiązany do zwrotu na rzecz powoda
kwoty wypłaconego mu odszkodowania.
Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz o
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się
na jej oczywistą zasadność. W jego ocenie, Sąd Okręgowy dokonał błędnej
wykładni przepisów art. 405 w związku z art. 409 k.c., co spowodowało, że wyrok
nie odpowiada prawu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, powód – reprezentowany przez
Prokuratorię Generalną RP - wniósł o orzeczenie o odmowie przyjęcia skargi do
rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
II PSK 104/24
3
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu,
iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK
4/08, LEX nr 459291; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia
19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
II PSK 104/24
4
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, iż skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, że przesłanka ta
rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego
ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty
wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać
kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego
polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca
2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ
28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia
1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie
sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. W
konsekwencji tego, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i
w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z
którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr
1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może
decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego
względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw
kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem
"rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie
II PSK 104/24
5
wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr
1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11
kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587).
Należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia powołanej przesłanki
przedsądu. Argumentacja uzasadniająca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie zachowuje standardu odpowiedniego do powagi postępowania
kasacyjnego przed Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących
skargi profesjonalnych prawników.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do
postawienia zarzutu naruszenia prawa materialnego bez szczegółowego
uzasadnienia trafności tego zarzutu, bez jakiegokolwiek merytorycznego odwołania
się do przesłanki przedsądu (z pominięciem ogólnych wytycznych powszechnie
przyjętych w orzecznictwie dotyczących przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).
Podkreślić należy, że skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i
skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej
podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich
domyślać.
Mając na uwadze powyższe, w szczególności wadliwość konstrukcyjną
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, za całkowicie bezpodstawne należało
uznać twierdzenie strony skarżącej, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[a.ł]
II PSK 104/24
6
