II OZ 53/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. K. i K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 225/24 utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 225/24 o odmowie przyznania K. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 13/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 12 listopada 2024 r., VII SPP/Wa 225/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 września 2024 r., VII SPP/Wa 225/24, o odmowie przyznania K. P. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Odpis postanowienia Sądu I instancji z 12 listopada 2024 r. został doręczony K. P. wraz z pouczeniem, że na postanowienie nie przysługują środki odwoławcze.

Zażalenie na powyższe postanowienie (zatytułowane "skarga kasacyjna") wniosły D. K. i K. P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do NSA przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia zażalenia oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Ustawodawca, w powołanej wyżej ustawie w brzmieniu nadanym nowelizacją, która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r., nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od orzeczenia referendarskiego (art. 260 p.p.s.a.). Taka kolejność zapadłych orzeczeń przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi kończy merytoryczne rozpoznawanie wniosków w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny działa jako instancja kontrolująca orzeczenie referendarza sądowego. Orzeczenia tych sądów stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze, w tym także zażalenie (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie jest to bowiem przypadek, o którym stanowi art. 258 § 4 p.p.s.a.

Stosownie bowiem do treści art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu – art. 260 § 2 p.p.s.a.

A zatem wniesione w niniejszej sprawie zażalenie na postanowienie Sądu I instancji utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu.

Natomiast argumentem przemawiającym za odrzuceniem zażalenia wniesionego przez D. K. jako niedopuszczalnego jest okoliczność, że osoba ta nie była adresatem zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji. Powyższe postanowienie zapadło w postępowaniu wpadkowym wywołanym wnioskiem K. P. o przyznanie jej prawa pomocy.

Podkreślić należy, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego rozstrzygnięcia – w tym przypadku wyłącznie K. P. Rozstrzygnięcia Sądu wydawane w postępowaniu wpadkowym wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy doręczane są bowiem wyłącznie stronie, której dotyczył ten wniosek (zob. postanowienie NSA z 26 października 2017 r. II OZ 1265/17). W tej sytuacji zażalenie wniesione przez D. K. podlegało odrzuceniu.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że choć rozpoznawany środek zaskarżenia został zatytułowany jako skarga kasacyjna, to należało go zakwalifikować jako zażalenie. Powyższe uzasadnione jest tym, że skarga kasacyjna (obarczona przymusem adwokacko-radcowskim) przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 173 p.p.s.a.), a przepisy Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 p.p.s.a. przewidują, iż środkami zaskarżenia w sprawach w przedmiocie prawa pomocy są zażalenie i sprzeciw.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.