II OSK 171/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2025 r., sygn. akt IV SAB/Wa 288/25 w sprawie ze skargi N. S. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz N. S. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd pierwszej instancji, sąd wojewódzki) wyrokiem z 23 października 2025 r., sygn. akt IV SAB/Wa 288/25, w wyniku rozpoznania skargi N. S. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący, skarżący kasacyjnie) na bezczynność Wojewody Mazowieckiego (dalej: Wojewoda, organ) w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy – oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Cudzoziemiec – obywatel Republiki Indii, wnioskiem z 26 listopada 2024 r. (wpływ do organu) wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wobec braku aktywności organu wniesiono ponaglenie z 16 maja 2025 r., a następnie skargę z 27 maja 2025 r. na bezczynność Wojewody. Organ, 18 czerwca 2025 r. wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Dalej, 30 czerwca 2025 r. wezwał ją do uzupełnienia dokumentów.

WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem nie uwzględnił skargi. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.; dalej: u.o.p.) w okresie do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Dalej, że art. 100d w ust. 3 i 4 u.o.p. wprowadza nadto m.in.: wyłączenie stosowania przepisów o bezczynności organu; wyłączenie wynikającego z art. 36 k.p.a. obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie; zakaz wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości w związku z zaprzestaniem czynności przez organ prowadzący postępowanie lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie do 30 września 2025 r. Zdaniem sądu wojewódzkiego, wbrew twierdzeniom skarżącego, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przepisy u.o.p. swoim zakresem obejmują wszystkich cudzoziemców, nie tylko obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Tym samym WSA w Warszawie uznał zarzuty skargi za bezzasadne, bowiem nie dostrzegł bezczynności w procedowaniu organu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając:

- na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie:

1. art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a oraz ust. 3 i 4 u.o.p. w związku z art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2024 r. poz. 854; dalej: ustawa zmieniająca), a także w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że w kontrolowanej sprawie - również po 30 czerwca 2024 r. - w dalszym ciągu obowiązywało nadzwyczajne zawieszenie biegu terminów do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., wraz z wyłączeniem przepisów o bezczynności oraz środków prawnych z tym związanych, a w konsekwencji uznanie, że organ nie pozostaje w bezczynności i nie podlega reżimowi z art. 149 p.p.s.a.; podczas gdy przy prawidłowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 100d u.o.p. i art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, uwzględniającej standard wynikający z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz aktualną linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej w zakresie, w jakim po 30 czerwca 2024 r. po raz kolejny - w istocie czwarty raz z rzędu - przedłuża on obowiązywanie nadzwyczajnego zawieszenia terminów oraz wyłączenia środków prawnych dotyczących bezczynności, jako nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu i prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie;

2. art. 112a ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769 ze zm.; dalej: u.o.c.) w związku z art. 35 § 3 i art. 36 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) oraz art. 149 § 1 pkt 1-3 i § 1a p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że organ nie dopuścił się bezczynności, mimo że przy prawidłowym rozumieniu tych przepisów - bez nieuprawnionego rozszerzania skutków art. 100d u.o.p. po 30 czerwca 2024 r. - w sprawie doszło do uchybienia ustawowym terminom załatwienia sprawy o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy oraz spełnione były przesłanki do stwierdzenia bezczynności, w tym kwalifikowanej, z rażącym naruszeniem prawa, oraz do zastosowania sankcji z art. 149 § 2 p.p.s.a.;

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 149 § 1 pkt 1-3, § 1a oraz § 2 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi na bezczynność, mimo że zgromadzony materiał dowodowy oraz prawidłowa wykładnia art. 100d u.o.p. i przepisów postępowania administracyjnego nakazywały stwierdzić bezczynność organu, w tym bezczynność z rażącym naruszeniem prawa, a nadto rozważyć wymierzenie organowi grzywny bądź przyznanie skarżącemu odpowiedniej sumy pieniężnej; zamiast tego sąd I instancji przyjął, że wobec dalszego obowiązywania art. 100d u.o.p. do 30 września 2025 r. w ogóle nie może dojść do bezczynności w rozumieniu p.p.s.a.;

2. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez ograniczenie kontroli sądowej do formalnego powołania art. 100d u.o.p. oraz wcześniejszego orzecznictwa, bez dokonania samodzielnej, pełnej i aktualnej oceny zgodności zastosowanego rozwiązania z Konstytucją RP, bez odniesienia się do standardu prawa do sądu i prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a także bez wzięcia pod uwagę obecnej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, jednoznacznie kwestionującej możliwość kolejnego - czwartego już - przedłużenia obowiązywania art. 100d u.o.p. po 30 czerwca 2024 r.;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną w tym znaczeniu, że sąd I instancji ograniczył się do przytoczenia treści art. 100d u.o.p. oraz jednego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2023 r., nie odnosząc się w ogóle do konstytucyjnych standardów ochrony praw jednostki, do argumentacji skargi dotyczącej nadmiernej długości postępowania i braku efektywnego środka prawnego ani do aktualnej linii orzeczniczej NSA ukształtowanej już po wejściu w życie kolejnych nowelizacji art. 100d u.o.p. i wielokrotnym przedłużeniu tego nadzwyczajnego rozwiązania.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem skargi; względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym również kosztów zastępstwa procesowego przed WSA w Warszawie oraz poniesionych opłat sądowych. Jednocześnie cudzoziemiec oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Pismem z 23 grudnia 2025 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, Wojewoda wniósł o odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

Jako zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 100d ust. 1 u.o.p. w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 100d u.o.p.. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100d u.o.p. bowiem sąd wojewódzki nie przeprowadził samodzielnej kontroli postępowania organu w aspekcie konstytucyjnych standardów ochrony praw jednostki oraz nie uwzględnił aktualnej linii orzeczniczej NSA ukształtowanej szeregiem wyroków wydanych przez NSA w dniu 19 maja 2025 r. (np. sygn. akt: II OSK 2927/24, II OSK 2921/24, II OSK 2587/24, II OSK 2930/24, II OSK 2924/24, II OSK 2626/24, II OSK 2740/24, II OSK 2817/24) oraz w następstwie tych wyroków, jednolicie ukształtowanej linii orzeczniczej. Niewątpliwie w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a także akty prawa miejscowego (zamknięty katalog prawa powszechnie obowiązującego). Oznacza to, że wyroki sądowe nie stanowią źródła prawa i jako takie nie mogą być postrzegane przez sądy administracyjne. Niemniej jednak autorytet sądu kasacyjnego, wydającego prawomocne wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej nie może zostać zignorowany w toku kontroli sądowej tożsamego rodzaju sprawy. Wyroki te bowiem prezentują wykładnię przepisów prawa, które to stanowiły podstawę prawną przy sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości przez sąd administracyjny w niniejszej sprawie (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).

Powracając do istoty kluczowego przepisu, w art. 100d u.o.p. przewidziano instytucję okresowego wstrzymania biegu terminów na załatwienie m.in. spraw dotyczących zezwolenia na pobyt czasowy oraz przewidziano, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

W utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano, że art. 100c i 100d u.o.p. nie naruszają Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym KPP, jak również art. 6 i 13 EKPCz (por. np. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24; 11 lutego 2026 r., sygn. akt II OSK 1218/25, CBOSA). Pogląd ten jednakże zachowuje aktualność do 30 czerwca 2024 r.

NSA zastrzegał bowiem w niektórych orzeczeniach, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (por. np. wyroki NSA: z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1985/22, z 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 926/24, z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt 1123/24, z 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2212/24 i II OSK 2146/24, z 27 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2470/24, z 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 1188/24, CBOSA). Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.o.p. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być bowiem uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi zaś, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zamiast wielu por. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93).

I tak w konsekwencji jednolicie w orzecznictwie NSA uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., począwszy od szeregu wyroków wydanych przez NSA w dniu 19 maja 2025 r. (np. sygn. akt: II OSK 2927/24, II OSK 2921/24, II OSK 2587/24, II OSK 2930/24, II OSK 2924/24, II OSK 2626/24, II OSK 2740/24, II OSK 2817/24), po kolejne liczne orzeczenia (por. przykładowo wyroki NSA z 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24, z 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 2743/24, z 26 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24, z 19 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 379/25, z 4 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2722/24, z 25 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2646/24, z 1 października 2025 r. sygn. akt II OSK 2732/24, CBOSA) - nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania. Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r., co oznacza obowiązek ustalenia stanu faktycznego oraz jego oceny zarówno do tej daty (czynności podjęte przez organ oraz przez stronę), jak i po - przy czym ze skutkami w sferze instytucji bezczynności czy przewlekłości po 30 czerwca 2024 r. Innymi słowy stwierdzenie bezczynności czy przewlekłości organu wymaga ustaleń oraz oceny procedowania przez organ całościowego, ale stwierdzenie tych nieprawidłowości może zaktualizować się po 30 czerwca 2024 r. Sąd wojewódzki tymczasem zaniechał tych czynności i nie odniósł tego stanu do normy art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1-3 i § 1a p.p.s.a. Rozstrzyganie natomiast na tym etapie postępowania o naruszeniu przez WSA w Warszawie art. 149 § 2 p.p.s.a. należy uznać za przedwczesne (przyznanie cudzoziemcowi sumy pieniężnej czy wymierzenie organowi grzywny). To samo dotyczy kwalifikacji bezczynności jako rażącej.

Powyższa jednolita i spójna koncepcja była znana sądom orzekającym w sprawach bezczynności Wojewody o zezwolenie na pobyt na terytorium RP (WSA w Warszawie orzekał w dniu 23 października 2025 r.) i tym samym sąd wojewódzki miał obowiązek odniesienia się do takiej wykładni art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej.

Na marginesie podkreślić należy, że analiza konstytucyjnych kompetencji TK (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz NSA (art. 184 Konstytucji RP) prowadzi do wniosku, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyroki NSA: z 9 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 172/24, z 30 października 2024 r. sygn. akt II OSK 1085/24, z 10 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1341/24, z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1123/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji TK i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24).

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją RP. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w konkretnej rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

NSA w niniejszym składzie uznaje, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją jest nie do pogodzenia z w/w konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Jak wskazano powyżej należało stwierdzić, że niezgodność art. 100d u.o.p. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po dniu 30 czerwca 2024 r. Zatem w realiach rozpoznawanej sprawy od 1 lipca 2024 r. ewentualna bezczynność Wojewody podlegać winna ocenie na ogólnych warunkach wynikających z p.p.s.a. i k.p.a. w zw. z u.o.c. Oznacza to konieczność zastosowania także art. 112a u.o.c. bowiem w dacie złożenia wniosku, normy k.p.a. dotyczące terminów załatwienia sprawy administracyjnej zostały zmodyfikowane w/w przepisem. Sąd wojewódzki zatem miał obowiązek zbadania, czy organ dochował terminu do załatwienia sprawy, kierując się zasadami liczenia rozpoczęcia biegu tego terminu, jak uregulowano to w art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c.

Oznacza to, że w dacie orzekania przez WSA w Warszawie art. 100d u.o.p. nie mógł stanowić podstawy prawnej oddalenia skargi na bezczynność. Rozpoznanie tej skargi wymagało bowiem poczynienia ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia art. 112a u.o.c., czego zabrakło w zaskarżonym wyroku. Sąd błędnie przyjął, że po 30 czerwca 2024 r. nadal obowiązywało nadzwyczajne zawieszenie biegu terminów załatwiania spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., a w konsekwencji termin do załatwienia sprawy został zawieszony przed upływem ustawowego terminu i pozostawał zawieszony do 30 września 2025 r. Tymczasem po 30 czerwca 2024 r. ustały przeszkody prawne do dokonania oceny bezczynności Wojewody z uwzględnieniem terminu oraz zasad jego biegu określonych w art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowało, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.

W sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd administracyjny obowiązany jest ustalić, czy na organie ciążył obowiązek załatwienia sprawy oraz czy obowiązek ten został wykonany. Kontrola sprawności postępowania obejmuje również ocenę działań podejmowanych przez organ z punktu widzenia przesłanek zastosowania środków przewidzianych w art. 149 § 1 i 1a oraz § 2 p.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji, wskutek błędnej wykładni art. 100d ust. 1 u.o.p., nie przeprowadził wymaganej kontroli i nie dokonał merytorycznej oceny, czy Wojewoda pozostawał w bezczynności. W konsekwencji nie rozpoznał istoty sprawy i niezasadnie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., co trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, które powinno zawierać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów skargi, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia te wymagania i umożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Z jego treści wynika bowiem, że zawiera ono wszystkie elementy wymagane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz pozwala na odtworzenie toku rozumowania sądu pierwszej instancji. Okoliczność, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, nie stanowi natomiast naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

NSA orzekał na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym.