Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 582/21 w wyniku rozpoznania skargi L.P. uchylił decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: MWINB) z dnia 16 lutego 2021 r. nr 64/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 25 września 2014 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] wpłynęło pismo L.P., którym zwróciła się o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie dokonanej samowoli budowlanej na działce nr. [...] w B.
W dniu 8 września 2015r. pracownicy PINB dokonali oględzin i kontroli słupa betonowego zlokalizowanego na działce ewid. nr [...] w miejscowości B. W wyniku czynności kontrolnych ustalono, że na w/w nieruchomości znajduje się słup betonowy o wysokości ok. 5- 6m o numerze A2/1 l-4a oznaczony znakiem TP. W trakcie oględzin pełnomocnik właściciela działki poinformował, iż właściciel nie wyraża oraz nigdy nie wyraził zgody na postawienie przedmiotowego słupa. Wg. oświadczenia właściciela działki wzdłuż ogrodzenia poprowadzony został przewód - kabel telefoniczny. Kabel został wprowadzony w rurze ochronnej bezpośrednio do ziemi, co dokumentują fotografie dołączone do akt sprawy.
W toku prowadzonego postępowania PINB pismem z dnia 30 maja 2016 r. został poinformowany przez [...] S.A. z siedzibą w W., iż przedmiotowy odcinek sieci telekomunikacyjnej wybudowany został w 1998, a inwestorem była Grupa Wnioskodawców. Na zlecenie Grupy Wnioskodawców opracowana została dokumentacja projektowa (projekt budowlany), który uzyskał stosowne pozwolenie budowlane nr BUA-7351/56/98 z dnia 5 listopada 1998 r. wydane przez Urząd Gminy [...], przesyłając w załączeniu część dokumentacji projektowej. Przedmiotowy odcinek sieci telekomunikacyjnej był również wykazany w opracowaniu projektowym inwestycyjnego pn. "Budowa sieci miejscowej B.- sieć rozdzielcza i abonencka szafa 2A i sieć abonencka szafa 3A" z roku 1999, jako sieć istniejąca. Urząd Gminy [...] za pismem z dnia 4 lipca 2016 r. przesłał uwierzytelnioną kopię egzemplarza archiwalnego decyzji pozwolenia na budowę znak: B. U.A. 7351/56/98 z dnia 5 listopada 1998r. wraz z kopią zatwierdzonego projektu budowlanego oraz kopiami zgód znajdujących się w aktach sprawy. Wobec powyższego PINB decyzją z 13 października 2016 r. decyzję nr 213/16, umorzył na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), dalej: k.p.a., postępowanie administracyjne w sprawie budowy sieci telekomunikacyjnej na działce ewid. nr [...] w miejscowości B.- bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Odwołanie od ww. decyzji PINB wniosła L.P. W wyniku jego rozpatrzenia MWINB decyzją z dnia 16 lutego 2021 r. nr 64/2021 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji powielając i podtrzymując ustalenia dokonane przez ten organ.
Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła L.P. zarzucając decyzji naruszenie: 1) art. 28, art. 32, art. 33, art.34 p.b. oraz art. .75, art. 76, art. 77 k.p.a. poprzez dopuszczenie dowodu sprzecznego z prawem oraz art. 16 § 2 k.p.a. na okoliczność twierdzenia, że wydana decyzja pozwolenia na budowę jest ostateczna i jej skutki mają charakter trwały; 2) art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony i naruszenie przepisów art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i art.140 Kodeksu cywilnego oraz art. 4 p.b. poprzez ograniczenie prawa własności; 3) art. 8 w zw. z art. 9 i art. 37 § 1 k.p.a. na okoliczność pomijania złożonych uwag i wniosków strony postępowania oraz naruszenie art. 35, art. 36 k.p.a. z uwagi na wieloletnią przewlekłość postępowania organu; 4) art. 7 oraz art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nierzetelną analizę zgromadzonego materiału dowodowego; 5) art. 84.1, art. 84.2, art. 84a p.b. tj. nie uwzględnienie wpływu wybudowanego obiektu na działkę przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową; 6) nie zbadanie wszystkich okoliczności wydania decyzji pozwolenia na budowę , która została wydana z naruszeniem prawa obowiązującego w latach 1998 tj. przepisów: art. 5, art. 6, art. 7 ustawy Prawa Budowlanego z dnia 24 października 1974 r. (Dz.U. z 1974 r. nr 38, poz. 229), dalej: p.b. z 1974 r.; 7) nierzetelne zbadanie przedstawionego przez inwestora opracowania projektowego z 1998r. z budzącymi wątpliwości naniesionymi poprawkami oraz ostateczne przyjęcie przedstawionej dokumentacji jako dokument prawny decydujący ostatecznie o rozstrzygnięciu sprawy.
W odpowiedzi na skargę MWINB wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakwie uznał, iż skarga zasługiwał na uwzględnienie, a w sprawie nie doszło do bezprzedmiotowości postępowania, tym samym postępowanie nie zasługiwało na umorzenie. Sąd I instancji wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że skoro realizacja inwestycji polegającej na budowie linii telekomunikacyjnej poprzedzona była wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, to w sprawie nie zachodzi przypadek samowoli budowlanej. Nie sposób jednak zgodzić się z ustaleniami organów, iż nieruchomość należąca do skarżącej tj. działka nr [...] położona w B. objęta była zasięgiem przedmiotowej decyzji. Z dokumentów graficznych zgromadzonych w aktach sprawy jak również przedłożonych w toku postępowania sądowoadministracyjnego wynika jednoznacznie, iż inwestycja miała ominąć nieruchomość skarżącej. Organy pomijają również i przemilczają fakt, iż skarżąca wyraźnie na piśmie nie wyraziła zgody na posadowienie linii telekomunikacyjnej na jej nieruchomości, co zapewne legło u podstaw korekty przebiegu projektowanej linii telekomunikacyjnej, która to korekta została w sposób wyraźny naniesiona na załączniki graficzne do decyzji o pozwoleniu na budowę. Pomimo tych faktów przedmiotowa inwestycja w określonej części została jednak zrealizowana na gruncie należącym do skarżącej, co zostało ustalone w trakcie przeprowadzonych w sprawie oględzin. Zatem inwestycja w powyższym zakresie (na powyższym odcinku, czyli częściowo) została zrealizowana w sposób odbiegający od decyzji o pozwoleniu na budowę. Skoro tak to w ocenie Sądu zachodzi w tym przypadku sytuacja nielegalnego wykonywania robót budowlanych, gdyż inwestor samowolnie odstąpił w sposób istotny od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę naruszając przy tym prawo własności skarżącej. Budowa obiektu z istotnymi odstępstwami od warunków pozwolenia na budowę a bez uzyskania decyzji o zmianie tego pozwolenia, jest samowolą budowlaną w części dotyczącej tych odstępstw.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] S.A. z siedzibą w W. zaskarżając go w całości i stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 83 p.b. poprzez przyjęcie, iż organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje miały kompetencje do zajęcia stanowiska w sprawie "uzyskania prawa do dysponowania nieruchomością L.P. w celu realizacji przedmiotowej inwestycji przez TPSA";
2) art. 48, art. 48 f, art. 50 p.b. poprzez przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie w niniejszej sprawie wobec spełnienia przesłanek zawartych w ww. unormowaniach;
II. naruszenie przepisów postępowania tj.:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., poprzez przyjęcie iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) art. 141 § 4 pkt. 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku co do dalszego postępowania;
3) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie iż brak było podstawy do umorzenia postępowania przez organ I i II instancji, a postępowanie prowadzone przed organami nie było bezprzedmiotowe.
Z uwagi na powyższe skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca kasacyjnie oznajmiła, iż wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną L.P. wniosła o jej oddalenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Chybiony jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Powołane w nim przepisy nie mogą być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym - jej zdaniem - sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie wymienionych przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym. Takim przepisem niewątpliwie mógłby być art. 105 § 1 k.p.a., który został powołany jako naruszony w kolejnym zarzucie kasacyjnym, jednakże w sytuacji gdy organ wadliwe ustalił okoliczności stanu faktycznego w zakresie zgodności zrealizowanej inwestycji z udzielonym pozwoleniem na budowę, nie sposób uznać, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego.
Niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut ten może być skutecznie postawiony tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania. Ponadto naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie prezentowany jest też pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Natomiast mankamenty uzasadnienia wyroku polegające na niedostatecznym rozwinięciu poszczególnych jego elementów, w sytuacji gdy pomimo tego zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, nie stanowią naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt II OSK 197/22, LEX nr 3765663, wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I GSK 1711/20, LEX nr 3744154). Skarżący kasacyjnie wskazuje na brak w uzasadnieniu Sądu I instancji wskazań co do dalszego postępowania, jednocześnie nie zauważając, że wynikają one wprost z treści uzasadnienia tego wyroku. Nadto nie wykazał aby wskazana wadliwość miała jakikolwiek wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się z kolei do zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 83 p.b. należy wskazać, że zarówno na etapie ubiegania się o pozwolenie na budowę, jak również w ramach postępowań związanych z legalizacją samowolnie wykonanych robót budowlanych (naprawcze, legalizacyjne), organy architektoniczno - budowlane oraz organy nadzoru budowlanego sprawdzają prawo inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jako jedną z przesłanek wydania stosownych decyzji. Zaakcentować należy, że działania w tym zakresie są podejmowane przez wymienione organy z urzędu, a nie wskutek "roszczeń" innych podmiotów. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że nie ma podstaw prawnych, aby z kompetencji organów nadzoru budowlanego prowadzących postępowanie w trybie art. 50-51 p.b. wyłączyć uprawnienia do badania, czy inwestor posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nawiązując do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2011 r. II OPS 2/10 - stwierdzić należy, że z jej treści wynika wyłącznie to, że przepis art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. nie stanowi podstawy do wydania decyzji nakładającej na inwestora obowiązek złożenia przewidzianego w art. 32 ust. 4 pkt 2 p.b. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu naprawczym nie bada się kwestii posiadania przez inwestora tytułu prawnego do wykonania robót budowlanych. Założyć zatem należy, że nie ma podstaw prawnych uzasadniających różnicowanie pozycji inwestora w ten sposób, że w przypadku wystąpienia o pozwolenia na budowę musi on wykazać prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w drodze stosownego oświadczenia, a w przypadku samowolnego wykonania robót budowlanych kwestia tytułu inwestora do nieruchomości przeznaczonej na cele budowlane pozostawałaby poza kontrolą właściwych organów administracyjnych. Nie do zaakceptowania jest pogląd, że dopuszczalne byłoby zalegalizowanie robót budowlanych wykonanych przez inwestora z naruszeniem prawa własności osób trzecich. Skoro w postępowaniach dotyczących pozwolenia na budowę lub legalizacji obiektu wybudowanego samowolnie inwestor ma obowiązek wykazania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, to taki sam warunek musi być spełniony, aby mogło nastąpić doprowadzenie robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 lub art. 51 ust. 7 p.b. Różnica, jaka w tym zakresie występuje, polega na tym, że stosownie do przepisów art. 32 ust. 4 pkt 2 i art. 48 ust. 3 pkt 2 p.b. wykazanie przez inwestora prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane może nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia, natomiast w postępowaniu naprawczym musi się to odbyć według reguł ogólnych, a więc przez przedstawienie dokumentów stwierdzających tytuł prawny do nieruchomości wskazujących na uprawnienie inwestora do wykonania robót budowlanych. Niespełnienie tego wymogu skutkuje w myśl art. 35 ust. 4 p.b. a contrario - odmową wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, a w przypadkach objętych postępowaniem legalizacyjnym lub naprawczym zastosowaniem sankcji określonych w art. 48 ust. 4 oraz art. 51 ust. 3 pkt 2 p.b. (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2183/11; wyrok NSA z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 755/11; wyrok NSA z dnia 1 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 270/12; wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2180/11; wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1900/12; wyrok NSA z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2426/12; wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OSK 490/13; wyrok NSA z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 2079/13, wyrok NSA z dnia 18 lipca 2018 sygn. akt II OSK 2066/16, podobne stanowisko w doktrynie Prawo budowlane. Komentarz pod red. A. Plucińskiej - Filipowicz i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2014, uw. 11 do art. 51; Prawo budowlane. Komentarz pod red. Z. Niewiadomskiego, C.H. Beck, Warszawa 2018, uw. 3 do art. 51).
Niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 48, art. 49f, art. 50 p.b. W ocenie skarżącej kasacyjnie brak było podstaw do kwestionowania legalności wykonanych robót budowlanych i zastosowania w sprawie powołanych przepisów. Tymczasem trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują, iż udzielone pozwolenie na budowę linii telekomunikacyjnej nie obejmowało działki nr [...], omijając jej teren z uwagi na brak zgody właściciela. Zatem należało rozważyć, czy nie doszło w sprawie do istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego, co czyni tym samym decyzję organu o umorzeniu postępowania co najmniej przedwczesną, z uwagi na wadliwie ustalone okoliczności stanu faktycznego w zakresie przebiegu linii telekomunikacyjnej. Należy zauważyć, że jako istotne odstępstwa ustawodawca traktuje zmiany w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu, charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury powierzchni zabudowy wysokości, długości lub szerokości, liczby kondygnacji, zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez osoby niepełnosprawne, zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części oraz ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wymagającym uzyskania lub zmiany uzgodnień lub pozwoleń, które są wymagane do uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia (art. 36 ust. 5 pkt 1-6 p.b.). W tej sytuacji skoro ustawodawca jako istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego traktuje zmiany projektu zagospodarowania działki lub terenu to nie można twierdzić, że taką zmianą nie jest dokonanie realizacji inwestycji częściowo na działce nie objętej zatwierdzonym projektem. Do istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę dochodzi, jeżeli inwestor wbrew postanowieniom art. 36a ust. 1 p.b. nie uzyska wcześniej od organu administracji architektoniczno-budowlanej decyzji o zmianie pozwolenia na budowę.
Nie można jednocześnie się zgodzić ze stanowiskiem Sądu I instancji, że takie odstępstwo stanowi samowolę budowlaną w rozumieniu art. 48 p.b. Pojęcie "istotności", o którym mowa w przepisie art. 36a ust. 5 p.b. nie dotyczy jedynie sytuacji, gdy odstępstwa będą na tyle daleko idące, że w istocie oznaczają powstanie nowego, dodatkowego czy innego obiektu budowlanego niż objęty pozwoleniem na budowę. Za odstąpienie nie może być bowiem uznane wykonanie obiektu, którego projekt zagospodarowania terenu, a także projekt architektoniczno-budowlany nie przewidywały. Czym innym jest dokonanie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, także w zakresie przebiegu inwestycji, a czym innym samowolna realizacja obiektu budowalnego w trakcie realizacji zamierzenia objętego zatwierdzonym projektem budowlanym. Gdy jednak obiekt budowlany został zrealizowany po uzyskaniu koniecznego pozwolenia na budowę, lecz w sposób istotnie odbiegający od jego ustaleń i zatwierdzonego projektu budowlanego, to organy nadzoru budowlanego mają obowiązek zastosować procedurę przewidzianą przepisami art. 51 ust. 1-3 p.b. (art. 51 ust. 4 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 3 p.b.), to jest nałożyć obowiązek wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem (art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b.) albo orzec o obowiązku rozbiórki obiektu lub jego części (art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że kwestia "istotności odstąpienia" pozostawiona została uznaniu administracyjnemu, a z uwagi na szeroki zakres znaczeniowy przesłanek określonych w art. 36a ust. 5 p.b. oraz związane z tym różne możliwości interpretacyjne, okoliczność czy w danej sytuacji odstąpienie inwestora zostanie uznane za istotne czy nieistotne będzie wymagało wnikliwej i wszechstronnej oceny organu, przy uwzględnieniu charakteru inwestycji oraz zasad ogólnych wyrażonych w art. 4, art. 5 i art. 9 (por. wyroki NSA: z 25 czerwca 2010 II OSK 1273/09, z 28 listopada 2012 r. II OSK 1375/11, z 19 maja 2016 r. II OSK 2214/14). Wadliwość uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w tym zakresie pozostaje jednak bez znaczenia w sytuacji gdy wyrok ten w dalszym ciągu odpowiada prawu.
Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.