II OSK 1044/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 9 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej V. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1152/20 w sprawie ze skargi V. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen postanawia: dopuścić Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1152/20 oddalił skargę małoletniego V. A. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego V. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł małoletni V. A. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego V. A.

Pismem z 31 maja 2021 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. (dalej: Stowarzyszenie) złożyło wniosek dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu powyższego wniosku Stowarzyszenie wskazało, że jest ono organizacją pozarządową, której celem statutowym (§ 6 Statutu) jest m.in. świadczenie bezpłatnej pomocy prawnej, w szczególności cudzoziemcom, uchodźcom i małoletnim (pkt 2), pomoc osobom zagrożonym marginalizacją lub znajdującym się w trudnej sytuacji (pkt 3) oraz działanie na rzecz przestrzegania praw człowieka (pkt 4). Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez występowanie w postępowaniach sądowych oraz administracyjnych w obronie interesu społecznego oraz prowadzenie monitoringu instytucji publicznych, a także powstawania i przestrzegania przepisów prawa oraz praktyki ich stosowania (§ 7 pkt 2 i 5 Statutu).

Stowarzyszenie podkreśliło, że w jego ocenie zaskarżony wyrok może naruszać przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także może skutkować naruszeniem praw człowieka małoletniego skarżącego. W ocenie wnioskodawcy w interesie społecznym, a także w interesie skarżącego, jest działanie Stowarzyszenia mające na celu zagwarantowanie poszanowania zasad prowadzenia postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego. Udział Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu uznano również za istotny z punktu wiedzenia kształtowania linii orzeczniczej w zakresie ochrony prawa do życia prywatnego i rodzinnego wieloletnich migrantów, a także ochrony praw dzieci znajdujących się w sytuacji migracji. Przyłączenie się Stowarzyszenia ma na celu pomoc organowi władzy sądowniczej w kompleksowym rozpatrzeniu sprawy, z uwzględnieniem argumentów oraz poglądów, które może nie są przedstawiane przez strony postępowania, ale są ważne z punktu widzenia interesu publicznego oraz ochrony praw człowieka. Reasumując, Stowarzyszenie, z uwagi na cele swojej działalności oraz wieloletnie doświadczenie w sprawach dotyczących migrantów (w tym także dzieci z doświadczeniem migracji), praw człowieka oraz praw dziecka, wniosło o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu w celu ochrony interesów skarżącego oraz sprawowania kontroli społecznej nad przebiegiem postępowania.

W dalszej części ww. pisma Stowarzyszenie przedstawiło swoje stanowisko w niniejszej sprawie, wskazując na wadliwość zaskarżonej decyzji orzekającej o zobowiązaniu małoletniego skarżącego do powrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Wynika z tego, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadniczo spór o legalność działań organów administracji publicznej dotyczy organu i skarżącego.

Możliwość rozszerzenia tego podstawowego układu podmiotowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym wprowadza art. 33 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.

Należy zaznaczyć, że poszerzenie przyjętego układu podmiotowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym przez przyznanie prawa do udziału w tym postępowaniu innym podmiotom niż skarżący i organ administracji publicznej prowadzi do ingerencji w prawa podmiotowe stron danego postępowania, dlatego jakakolwiek rozszerzająca wykładnia wskazanego przepisu jest niedopuszczalna.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie Stowarzyszenia może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres jego działań jako organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym, może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może też nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego (postanowienie NSA z 8 maja 2018 r., II OZ 440/18, publ. CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ).

Zwrócić także należy uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2015 r., sygn. akt II OPS 4/05 (publ. CBOSA), w której stwierdzono, że udział organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych i sądowych ma na celu umożliwianie tym organizacjom prezentowanie własnego stanowiska w kwestiach, które mają znaczenie dla sposobu załatwienia sprawy. W samym założeniu więc celem udziału organizacji społecznej w postępowaniu jest nie tyle wspieranie strony, której interesu prawnego sprawa dotyczy, co przedstawianie własnego stanowiska odnośnie rozpoznawanej sprawy, z wykorzystaniem środków procesowych przysługujących stronie. Taki też jest cel udziału organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na podstawie art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a.

Nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie NSA z 28 września 2009 r., II GZ 55/09, CBOSA). Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy jej statutowej działalności, ale okoliczności, że za udziałem tym przemawia interes społeczny.

Wobec powyższego Sąd rozpoznając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w pierwszej kolejności bada, czy sprawa, do której zgłosiła udział organizacja społeczna, dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że za udziałem Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu przemawia zarówno interes społeczny, jak i okoliczność, że przedmiot postępowania dotyczy działalności statusowej tej organizacji.

Rozpoznawana sprawa dotyczy zobowiązania małoletniego skarżącego do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w części dotyczącej okresu zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i w tym zakresie orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub upływu terminu dobrowolnego powrotu określonego w decyzji, w przypadku braku informacji o wykonaniu decyzji, w pozostałej zaś części utrzymał ww. decyzję w mocy. Kwestionując powyższą decyzję strona skarżąca konsekwentnie, także we wniesionej skardze kasacyjnej, podnosi, że powrót małoletniego skarżącego do kraju pochodzenia jest związany z ogromnym zagrożeniem dla jego życia oraz prawidłowego rozwoju psychofizycznego. Wskazywano także, że w przypadku skarżącego występują przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych z uwagi na ochronę praw dziecka oraz życie rodzinne i prywatne cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 348 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.). Stowarzyszenie w piśmie z 31 maja 2021 r. również podziela to stanowisko, prezentując stosowną argumentację prawną. Zatem w interesie skarżącego, tj. w celu uchylenia dotychczasowych rozstrzygnięć opartych, zdaniem Stowarzyszenia, na niewłaściwej ocenie prawnej stanu faktycznego sprawy oraz podjętych z naruszeniem przepisów postępowania przez organy administracyjne oraz Sąd wojewódzki, podejmuje działania wspierające stanowisko skarżącego. Dodatkowo zaskarżona decyzja ma wpływ na interes społeczny, bowiem decyduje o legalnym pobycie w Polsce małoletniego cudzoziemca, który znaczną cześć swojego życia spędził w Polsce w związku z ubieganiem się jego rodziny o udzielenie ochrony międzynarodowej. Zatem Stowarzyszenie, poprzez szerzenie pomocy prawnej takim małoletnim, przyczynia się do ochrony ich interesu społecznego jako określonej grupy społecznej. Dodatkowo udział Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu sprzyjać może sądowej kontroli w zakresie wydawania decyzji przez organ administracji w tego rodzaju sprawach przy uwzględnieniu argumentacji czynnika społecznego. Wobec powyższego uzasadnione jest dopuszczenie do udziału Stowarzyszenia z uwagi na wypełnienie celów statutowych, określonych w § 6 pkt 2, 3 i 4 Statutu Stowarzyszenia, realizowanych m.in. poprzez działania opisane w § 7 pkt 1, 2 i 5 tego Statutu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.