II NSNc 94/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 lutego 2025 r.
SSN Maria Szczepaniec (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
Radosław Jeż (ławnik Sądu Najwyższego)
w sprawie E.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach
o wysokość podstawy wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 5 lutego 2025 r.
skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzecznika Małych i Średnich
Przedsiębiorców od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 sierpnia 2023 r.,
sygn. III AUa 2751/20
1. oddala skargę nadzwyczajną;
2. znosi wzajemnie koszty postępowania
wniesieniem skargi nadzwyczajnej.
wywołanego
M.L.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 9 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Kielcach (dalej: „ZUS”, „Zakład”), na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art.18a ust.1, art.
II NSNc 94/24
2
18 ust. 9 i 10, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej:
„u.s.u.s.”, „ustawa systemowa”) stwierdził dla E.S. (dalej: „ubezpieczona”) jako osoby
prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na
obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) za
styczeń 2013 r. w wysokości 480 zł, za luty 2013 r. w wysokości 480 zł i za marzec
2013 r. w wysokości 263,23 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne za ww. miesiące w
wysokości 2 908,13 zł.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że E.S. nie uzyskała środków na
pokrycie zobowiązań publiczno-prawnych z tytułu prowadzenia pozarolniczej
działalności gospodarczej, a opłacenie wysokiej składki na obowiązkowe
ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie
chorobowe miało na celu uzyskanie wysokich i nieuzasadnionych świadczeń z
ubezpieczeń społecznych kosztem innych ubezpieczonych i wbrew zasadzie
solidaryzmu systemu ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczona przebywała na
licznych świadczeniach wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego w okresie od
2012 r. do 2019 r. Świadczenia liczone od marca 2013 r. liczone były od wysokiej
podstawy wymiaru składek.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona.
Wyrokiem z dnia 18 września 2020 r., sygn. akt V U 2554/19 Sąd Okręgowy
w Kielcach zmienił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 9 lipca 2019 r. w ten sposób, że
stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne E.S.
podlegającej ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność
gospodarczą za okres styczeń 2013 r., luty 2013 r. oraz marzec 2013 r. stanowi
zadeklarowaną kwotę.
W ocenie Sądu Okręgowego spór w przedmiotowej sprawie dotyczył tego, czy
podstawa wymiaru składek deklarowana przez ubezpieczoną miała na celu
uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.
Sąd I instancji wskazał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz z
zeznań świadków wynika, że E.S. prowadziła działalność gospodarczą w sposób
ciągły, zorganizowany i działalność ta była nastawiona na zysk. Ubezpieczona
zeznała, że rozpoczynając prowadzenie działalności z uzyskanego dofinansowania
II NSNc 94/24
3
zakupiła materiały, maszyny do szycia, samochód, wywiesiła baner reklamowy,
wydrukowała ulotki. Już w 2012 r. otrzymała sporo zleceń, które przynosiły jej zysk z
działalności.
Od powyższego wyroku ZUS wniósł apelację domagając się zmiany wyroku
Sądu I instancji i oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt III AUa 2751/20 Sąd Apelacyjny
w Krakowie zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
Sąd Apelacyjny podniósł, iż Sąd Okręgowy poczynił ustalenia faktyczne, które
wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednak w
ostatecznym rozrachunku nie ocenił należycie zebranych w sprawie dowodów i
doszedł do konkluzji, iż ubezpieczona prowadziła działalność gospodarczą w sposób
ciągły, zorganizowany i z nastawieniem na zysk. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, iż
konkluzja Sądu Okręgowego odbiegała od istoty sprawy, ponieważ organ nie
kwestionował samego prowadzenia działalności gospodarczej przez ubezpieczoną.
Jak wskazał Sąd - organ rentowy konsekwentnie stał na stanowisku, iż ubezpieczona
w spornym okresie zawyżyła podstawy wymiaru składek w celu zapewnienia sobie
wyższych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Spór dotyczył możliwości
kwestionowania podstaw wymiaru składek, a nie kwestii podlegania ubezpieczeniom
społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Sąd II instancji w oparciu o analizę stanu faktycznego stwierdził, iż
usprawiedliwiony jest wniosek, iż działania ubezpieczonej spowodowane były chęcią
podwyższenia podstawy wymiaru składek wyłącznie dla potrzeb pobierania
wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Dalej Sąd wskazał, iż działania
ubezpieczonej świadczą o instrumentalnym traktowaniu systemu ubezpieczeń
społecznych, co w konsekwencji godzi w zasadę solidaryzmu ubezpieczonych.
Pismem z dnia 11 marca 2024 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców
(dalej: „Skarżący” lub „Rzecznik”) wywiódł skargę nadzwyczajną od prawomocnego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 sierpnia 2023 r., III AUa 2751/20,
zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 622, dalej: „u.SN”)
Rzecznik zarzucił:
II NSNc 94/24
4
1. iż w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię tj. art. 18a ust.
1, art. 18 ust. 8, 9, 10, ust. 10, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a także błędną wykładnię norm
kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 83 ust. 1
pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy systemowej
polegającą na:
1. bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej skutkujące w szczególności
naruszeniem zakazu domniemania kompetencji organu,
2. na nieprzedstawieniu odpowiedniej metody interpretacji,
3. zastosowaniu wykładni contra legem zawierającej element nowości
normatywnej,
4. naruszeniu reguł preferencji, tj.: zasady interpretacji na korzyść podmiotu
zobowiązanego w prawie daninowym poprzez wykładnię rozszerzającą
przepisów uprawniających i wykładnię zawężającą przepisów
zobowiązujących - in dubio pro tributario, w tym zakazu stosowania analogii
do zwiększenia obowiązków daninowych,
5. bezpodstawnym przyjęciu, iż zasada równego traktowania ubezpieczonych
oznacza identyczne kompetencje Zakładu do kwestionowania podstaw
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w odniesieniu do zupełnie
różnych grup ubezpieczonych (pracowników i przedsiębiorców), pomimo
odmiennych regulacji prawnych dotyczących tych grup ubezpieczonych,
odmiennych cech istotnych (relewantnych),
co skutkowało przyjęciem, iż Zakład, który nie kwestionował tytułu do
podlegania ubezpieczeniom społecznym osoby prowadzącej pozarolniczą
działalność gospodarczą, uprawniony jest do kontrolowania, kwestionowania,
a także obniżenia zadeklarowanej w granicach ustawowych podstawy wymiaru
składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe,
wypadkowe i dobrowolne chorobowe w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu
działania przedsiębiorcy mają charakter manipulacyjny i zmierzają do
uzyskania wyższych świadczeń w związku z krótkookresowym opłacaniem
składek w maksymalnej wysokości, przed okresem zamierzonego skorzystania
ze świadczeń, podczas gdy art. 18 ust. 8 i art. 20 ust. 1-3 u.s.u.s. klarownie
II NSNc 94/24
5
stanowią, iż ryczałtowo określona przez prowadzącego pozarolniczą
działalność gospodarczą podstawa wymiaru ww. składek w granicach w nich
wskazanych ma charakter kwoty deklarowanej, zatem nie można mówić o jej
manipulacyjnym charakterze w pejoratywnym rozumieniu, nie ma znaczenia
osiągany przez przedsiębiorcę przychód ani strata, ani spodziewane korzyści
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, norma prawna wyrażona w tych
przepisach ma charakter normy imperatywnej, w konsekwencji jej
zastosowanie nie może być zmieniane ani wolą stron, ani organów, w tym
Zakładu, a wskazane normy kompetencyjne dotyczące organu w żaden sposób
nie umożliwiają organowi kwestionowania zadeklarowanej w granicach
ustawowych podstawy wymiaru ww. składek.
6. naruszenie zasady oraz wolności i prawa człowieka i obywatela określone w
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78,
poz. 483 ze zm., dalej: „Konstytucja RP”) tj.: zasadę demokratycznego państwa
prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, zasadę praworządności wyrażoną w
art. 7 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa podmiotowego do zabezpieczenia
społecznego, a także zasady wzajemności świadczeń z ubezpieczeń
społecznych wyrażonych w art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 84
i art. 217 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady pewności prawa i ochrony
praw nabytych, zasady wyłączności ustawowej prawa daninowego, zasady
określoności regulacji daninowych, zasady zaufania obywatela do państwa i
stanowionego przez nie prawa poprzez rażące naruszenie prawa przez błędną
jego wykładnię tj. art. 18a ust. 1, art. 18 ust. 8, 9, 10, art. 20 ust. 1 i 3 u.s.u.s., a
także norm kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 83
ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2a ust. 1 i 2 u.s.u.s. polegającą
na bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej, na nieprzedstawieniu
metody interpretacji, zastosowanie wykładni contra legem zawierającej element
nowości normatywnej, przy jednoczesnym naruszeniu reguł preferencji.
Na podstawie art. 91 § 1 u.SN, Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez
ustalenie, iż podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne:
emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe E.S.
II NSNc 94/24
6
w miesiącu styczniu 2013 r. wynosi 8 775,55 złotych, w lutym 2013 r. wynosi 8 775,55
zł i w marcu 2013 r. wynosi 4 812,40 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w
Krakowie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 89 § 1 u.SN jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności
z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady
sprawiedliwości społecznej, od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub
sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga
nadzwyczajna, o ile: orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i
obywatela określone w Konstytucji RP, lub orzeczenie w sposób rażący narusza
prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub zachodzi
oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie
materiału dowodowego, a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie
innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Na podmiocie wnoszącym skargę nadzwyczajną spoczywa w pierwszej
kolejności powinność wykazania zaistnienia w danej sprawie przynajmniej jednego z
uchybień wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN. Zaistnienie tego rodzaju
uchybienia potwierdza wadliwość zaskarżonego orzeczenia, rodząc jednocześnie
obowiązek zbadania czy wadliwość ta powinna być usunięta ze względu na
konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Samo zatem zaistnienie
przesłanki szczególnej wskazanej w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN nie przesądza
automatycznie o konieczności usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonego
orzeczenia. Natomiast niezasadność zarzutów podnoszonych przez podmiot
skarżący w ramach podstaw szczególnych przesądza o bezzasadności skargi, nawet
bez badania przesłanki ogólnej skargi (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 30 czerwca
2021 r., I NSNc 171/20; 28 lipca 2021 r., I NSNc 179/20; 24 listopada 2021 r., I NSNc
66/21 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 2 marca 2021 r., I NSNk 5/20).
II NSNc 94/24
7
Przedmiotowa skarga nadzwyczajna została oparta na zarzucie rażącego
naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię oraz naruszenia zasady oraz
wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP. W
rzeczywistości obydwa zarzuty podniesione w skardze nadzwyczajnej odnoszą się
do interpretacji art. 18 ust. 8 u.s.u.s. w zw. z art. 20 ust. 3 u.s.u.s. i odpowiedzi na
pytanie, czy organ rentowy ma prawo podważyć zadeklarowaną przez
przedsiębiorcę podstawę wymiaru składki i samodzielnie ustalić jej niższą wartość.
Normy prawa ubezpieczeń społecznych są uznawane za część składową
prawa zabezpieczenia społecznego, mającego charakter odrębnej gałęzi prawa. W
konsekwencji stosunki prawne powstające na gruncie obowiązywania norm tej gałęzi
prawa należą do kategorii stosunków prawa zabezpieczenia społecznego. Do cech
kategorialnych ubezpieczeń społecznych należy przymus ubezpieczenia, wyrażający
się w pozbawieniu stron (zarówno osoby podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia,
jak i instytucji ubezpieczeniowej) autonomii woli w zakresie nawiązania stosunku
ubezpieczenia społecznego. Przepisy prawa wyliczają enumeratywnie kategorie
podmiotów objętych przymusem ubezpieczenia, a powstanie stosunku prawnego
pomiędzy ubezpieczonym i instytucją ubezpieczeniową następuje automatycznie
wskutek wypełnienia przez ubezpieczonego ustawowych przesłanek. Przedmiotem
stosunków ubezpieczenia są prawa i obowiązki ubezpieczonego oraz instytucji
ubezpieczeniowej dotyczące składek oraz ochrony ubezpieczeniowej. Właściwością
omawianych więzi prawnych jest występowanie szczególnego rodzaju zależności
polegającej na tym, że objęcie ochroną ubezpieczeniową wiąże się z powstaniem
obowiązku opłacania składek. Zależność ta nie przybiera jednak w ubezpieczeniu
społecznym znamion wzajemności (ekwiwalentności) w znaczeniu przyjętym w
prawie cywilnym. Oba elementy stosunku ubezpieczenia (składka ubezpieczeniowa
oraz ochrona ubezpieczeniowa) nie są równoważne (wymienialne), bowiem zasada
ekwiwalentności świadczeń jest w tym stosunku modyfikowana przez zasadę
solidarności społecznej. Stosunków ubezpieczenia społecznego nie da się zatem
zakwalifikować do stosunków zobowiązaniowych, nie można tu bowiem mówić, tak
jak w przypadku cywilnoprawnych zobowiązań wzajemnych, o ścisłej
współzależności (synalagmatyczności) składki i świadczenia. Składka w
ubezpieczeniach społecznych jest wprawdzie osobistym wkładem ubezpieczonego,
II NSNc 94/24
8
ale z przeznaczeniem na tworzenie ogólnego funduszu ubezpieczeniowego, z
którego prawo do świadczeń czerpią ci ubezpieczeni, którym ziści się określone
ryzyko socjalne. Takie poglądy prezentowane są dotychczas jednolicie w judykaturze
(por. między innymi uchwały Sądu Najwyższego z 4 września 1992 r., II UZP 17/92,
OSNCP 1993, nr 6, poz. 91 i z 30 czerwca 1994 r., II UZP 15/94, OSNAPiUS 1994,
nr 8, poz. 131; wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2006 r., I UK 128/06,
OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359 czy uzasadnienie wyroku z 23 sierpnia 2007 r., I UK
68/07, OSNP 2008, nr 19-20, poz. 300), która wskazuje, że prawo ubezpieczeń
społecznych stanowi odrębną gałąź prawa w stosunku do prawa cywilnego, a na
podstawie jego przepisów strony nie korzystają ze swoich praw podmiotowych
regulowanych prawem prywatnym – Kodeksem cywilnym lub Kodeksem pracy, lecz
Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizuje wobec innego uczestnika stosunku
prawnego swoje ustawowe kompetencje. Z tego względu stosunek ubezpieczenia
społecznego nie jest stosunkiem cywilnoprawnym, opartym na równorzędności jego
podmiotów i wzajemności (ekwiwalentności) świadczeń, lecz uregulowanym
ustawowo stosunkiem prawnym opartym na zasadzie solidaryzmu, a wynikające z
niego świadczenia stron tego stosunku nie są świadczeniami cywilnoprawnymi.
Konsekwencją faktu, że przedmiotem regulacji prawa ubezpieczeń
społecznych są stosunki prawne zachodzące pomiędzy ubezpieczonym i instytucją
ubezpieczeniową, charakteryzujące się występowaniem szczególnego rodzaju
zależności pomiędzy objęciem ubezpieczonego ochroną ubezpieczeniową
a powstaniem obowiązku opłacania składek na owe ubezpieczenia (regulacji opartej
na zasadzie solidarności społecznej) jest sposób unormowania przez ustawodawcę
problematyki tychże składek (wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2017 r.,
I UK 253/26).
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących
pozarolniczą działalność gospodarczą została określona odmiennie niż w przypadku
innych grup ubezpieczonych, dla których podstawa wymiaru składek stanowi
pochodną przychodu, wynagrodzenia, uposażenia itp. Ustawodawca pozostawił
określenie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
osobom prowadzącym pozarolniczą działalność, wskazując w art. 18 ust. 8 u.s.u.s.,
że podstawę stanowi zadeklarowana kwota z zastrzeżeniem jej dolnej granicy w
II NSNc 94/24
9
wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego
przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. W
odniesieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorców
ustawodawca w art. 20 ust. 3 u.s.u.s. zastrzegł górną kwotę graniczną podstawy
wymiaru składek w wysokości 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.
Oznacza to, że, wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe
osób prowadzących działalność pozarolniczą w przedziale od 60% przeciętnego
wynagrodzenia do 250% przeciętnego wynagrodzenia zależy wyłącznie od deklaracji
ubezpieczonego, nie mając żadnego odniesienia do osiąganego przez te osoby
przychodu.
Prowadzi to do wniosku, że w przypadku osób prowadzących pozarolniczą
działalność gospodarczą podstawa wymiaru oraz wysokość składek nie jest
związana z faktycznie osiąganym przychodem i jego wysokością, lecz jedynie z
istnieniem tytułu ubezpieczeń i zadeklarowaną kwotą. Wysokość podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenie chorobowe tej grupy ubezpieczonych mieści się w
przedziale od 60% do 250% przeciętnego wynagrodzenia i zależy jedynie od
deklaracji płatnika składek. Podkreślić należy, że na osobie prowadzącej
pozarolniczą działalność spoczywa obowiązek finansowania w całości z własnych
środków składek na swoje ubezpieczenia społeczne (obowiązkowe i dobrowolne).
Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że ZUS nie jest uprawniony do
kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą
działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli
mieści się ona w granicach określonych ustawą systemową (tak uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10).
Uprawnień organu rentowego do takiego zachowania nie można doszukać się
również w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych, w tym w art. 83 ust. 1 i 2
w zw. z art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 u.s.u.s.
Po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność istnieje zatem
uprawnienie do zadeklarowania w granicach zakreślonych ustawą dowolnej kwoty
jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego sposób,
w jaki realizuje to uprawnienie zależy wyłącznie od jej decyzji. Ingerencja w tę sferę
jakiegokolwiek innego podmiotu jest niedopuszczalna, chyba że ma wyraźne
II NSNc 94/24
10
umocowanie w przepisach. Kompetencji ZUS do dokonywania ocen w zakresie
sposobu wykonywania przez ubezpieczonego jego prawa nie można się zatem ani
domyślać, ani wywodzić ich wyłącznie „z kardynalnych wartości i zasad
obowiązującego systemu ubezpieczeń społecznych”.
W ocenie Sądu Apelacyjnego zadeklarowanie przez E.S. podwyższonych
podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w krótkim okresie przed
wystąpieniem zdarzenia dającego podstawę do wypłaty zasiłku miało na celu
pobranie zasiłków chorobowych, opiekuńczych i macierzyńskiego z pakietu
świadczeń krótkoterminowych, które zostały naliczone od zadeklarowanych,
wysokich podstaw wymiaru składek. Wskazał, że w zaistniałej sytuacji wysokość
deklarowanych podstaw wymiaru składek za styczeń, luty i marzec 2013 r. nie może
się ostać jako uzasadniona i prawidłowa, zgodna z zasadą solidaryzmu ubezpieczeń
społecznych i zasadą równego traktowania ubezpieczonych.
W tym miejscu Sąd Najwyższy wskazuje, że argumenty przywołane przez Sąd
Apelacyjny, kładące nacisk na możliwość „wykorzystania systemu ubezpieczeń
społecznych” przez osoby pragnące uzyskać długookresowe korzyści w postaci
zasiłków wypłacanych od wysokiej podstawy wymiaru składek zostały dostrzeżone
przez ustawodawcę i spotkały się z jego reakcją.
Dnia 1 stycznia 2016 r. weszła w życie ustawa z 15 maja 2015 r. o zmianie
ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw. W uzasadnieniu do projektu ustawy
wskazano, że: „obecny stan prawny w zakresie ubezpieczenia chorobowego sprzyja
powstawaniu nadużyć, szczególnie wśród osób prowadzących pozarolniczą
działalność. Po bardzo krótkim okresie ubezpieczenia chorobowego (1-2 miesiące)
z wysoką podstawą wymiaru składki następuje długi okres pobierania zasiłku w
wysokości adekwatnej do podstawy wymiaru składki. Osoby prowadzące
pozarolniczą działalność wykorzystują możliwość przerwania ubezpieczenia
chorobowego (które jest dobrowolne), aby uniknąć obliczenia planowanego zasiłku
z 12 miesięcy ubezpieczenia; w razie ponownego przystąpienia do ubezpieczenia i
zadeklarowania maksymalnej kwoty podstawy wymiaru składek zasiłek jest
obliczany od podstawy z okresu «nowego» ubezpieczenia. Z uwagi na obowiązujące
przepisy okres wypłaty świadczeń (zasiłku macierzyńskiego) jest zdecydowanie
II NSNc 94/24
11
dłuższy niż okres opłacania wysokich składek na ubezpieczenia społeczne. Należy
podkreślić, że najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzenia
pozarolniczej działalności wynosi co do zasady 60% przeciętnego prognozowanego
wynagrodzenia, a dla osób rozpoczynających działalność - 30% minimalnego
wynagrodzenia. Ubezpieczony może zadeklarować wyższą podstawę wymiaru
składek, z tym, że najwyższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie
chorobowe nie może przekraczać 250% przeciętnego prognozowanego
wynagrodzenia. W okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. odpowiada to
kwocie 9365 zł. Możliwość kształtowania (podwyższania) podstawy wymiaru
zasiłków jest więc znaczna. Dodać należy przy tym, że zasiłek macierzyński
przysługuje bez okresu wyczekiwania. Aktualnie okres pobierania zasiłku
macierzyńskiego może wynieść od 52 tygodni (w przypadku ciąży pojedynczej) do
71 tygodni (w przypadku porodu mnogiego lub odpowiednio przysposobienia 5 dzieci
i więcej). W świetle obowiązujących przepisów oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego
(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2010 r., II
UZP 1/10) ZUS nie może kwestionować kwoty zadeklarowanej przez osobę
prowadzącą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie
społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie
ubezpieczeń społecznych. Tym samym w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw
do kwestionowania przez ZUS podstawy wymiaru zasiłków z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W odniesieniu do osób zgłoszonych
do ubezpieczeń społecznych jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność, ZUS
jest uprawniony jedynie do kwestionowania istnienia tytułu objęcia tymi
ubezpieczeniami - jeżeli działalność została podjęta dla pozoru” (tak Sejm VII
kadencji, druk nr 2832, rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz
niektórych innych ustaw).
W odpowiedzi na wskazane nadużycia ustawodawca dokonał nowelizacji
ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa, jednak przepis art. 18 ust. 8 ustawy
systemowej pozostał niezmieniony.
II NSNc 94/24
12
Zdaniem Sądu Najwyższego w związku z powyższym uznać należy, że
intencją ustawodawcy było pozostawienie bez zmian wskazanego przepisu, przy
pełnej świadomości co do jego interpretacji dokonanej przez Sąd Najwyższy w
przytoczonej wyżej uchwale. Jak zaś podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z 7
czerwca 2001 r., III CZP 29/01, dokonywana przez sądy wykładnia prawa, jako
element jego stosowania, nie może przeradzać się w tworzenie pożądanego, a
niekiedy nawet wręcz społecznie oczekiwanego, stanu prawnego (wyrok Sądu
Najwyższego z 2 marca 2023 r., II NSNc 107/23).
Powyższe rozważania prowadzą do jednoznacznego wniosku o niewłaściwym
zastosowaniu prawa przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku.
Skarga nadzwyczajna może zostać uwzględniona, jeżeli orzeczenie w sposób
rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie
(art. 89 § 1 pkt 2 u.SN).
Przez „rażące naruszenie prawa” należy rozumieć naruszenie prawa na tyle
wyraźne, że do jego ustalenia nie jest konieczne prowadzenie złożonych procesów
intelektualnych (zob. K. Szczucki, Ustawa o Sądzie Najwyższym. Komentarz,
Warszawa 2018, s. 467). Również Sąd Najwyższy, w wielu orzeczeniach wskazywał,
że „rażące” naruszenie musi być „oczywiste”, czyli „widoczne dla przeciętnego
prawnika prima facie bez konieczności wnikliwej analizy” (zob. postanowienie z 29
marca 2019 r., V CSK 326/18; wyrok z 8 czerwca 2017 r., SNO 22/17; wyrok z 20
maja 2020 r., I NSNc 28/19, postanowienie z 21 września 2021 r., I NSNc 59/20;
wyrok z 28 września 2021 r., I NSNc 107/21). O rażącym naruszeniu prawa może
być mowa wówczas, gdy miało miejsce naruszenie przepisu o takim znaczeniu dla
prawidłowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, iż mogło to mieć istotny wpływ
na treść zaskarżonego orzeczenia (zob. A. Kotowski, Skarga nadzwyczajna na tle
modeli kontroli odwoławczej, Prokuratura i Prawo 2018, nr 9, s. 51 i in.). Ponadto, w
przypadku skargi nadzwyczajnej Sąd Najwyższy wskazał, że ocena tego, czy doszło
do rażącego naruszenia prawa jest uzależniona od takich kryteriów jak: pozycja
naruszonej normy w hierarchii norm prawnych, istotność naruszenia, a także skutki
naruszenia dla stron postępowania (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 maja 2019 r.,
I NSNc 2/19; z 20 maja 2020 r., I NSNc 28/19).
II NSNc 94/24
13
W przedmiotowej sprawie Sąd Apelacyjny w Krakowie przyznał organowi
rentowemu uprawnienie, które zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów ustawy z
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, mu nie
przysługiwało. Takie przekroczenie zasad wykładni przepisów prawa, prowadzące
do pokrzywdzenia ubezpieczonej uznać należy za rażące.
W związku z powyższym za trafny należało uznać zarzut rażącego naruszenia
prawa przez błędną jego wykładnię tj. art. 18a ust. 1, art. 18 ust. 8, 9, 10, art. 20 ust.
1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a
także błędną wykładnię norm kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1
lit. a, c, art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy
systemowej.
Odnosząc się do drugiego z wymienionych zarzutów wskazać należy, że nie
został on dostatecznie skonkretyzowany w uzasadnieniu skargi. Brak jakichkolwiek
rozważań w tym zakresie uniemożliwia Sądowi Najwyższemu rozpoznanie
wskazanego zarzutu.
Samo stwierdzenie zaistnienia przesłanek szczegółowych skargi
nadzwyczajnej nie jest jeszcze wystarczające dla wyeliminowania zaskarżonego
orzeczenia z obrotu prawnego. W dalszej kolejności należy bowiem ustalić czy
uchylenie tego orzeczenia jest „konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej” (art. 89 § 1 in principio u.SN). Przesłanka ta powinna być interpretowana
zgodnie z zasadą ustrojową wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd Najwyższy wyjaśnia dodatkowo, że przesłanka ogólna zdeterminowana
jest przez dwa elementy. Są nimi zasada demokratycznego państwa prawnego oraz
urzeczywistnienie zasady sprawiedliwości społecznej. Przy czym oba te elementy
muszą wystąpić równocześnie.
Sprawiedliwość społeczna jest definiowana jako „dążenie do zachowania
równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania
nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami
przywilejów dla wybranych grup obywateli”, a także podkreśla się, że „sprawiedliwość
społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie
jest demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei
II NSNc 94/24
14
sprawiedliwości” (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2000 r., K
8/98). Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że zasada sprawiedliwości społecznej nie
ma jednorodnego charakteru. Niewątpliwie wiążą się z nią m.in. równość praw
i solidarność społeczna.
Mechanizm działania zasad sprawiedliwości społecznej musi zawsze być
rozpatrywany w kontekście obrotu prawnego. Przez obrót prawny należy rozumieć
ogół stosunków prawnych, które powstają w drodze czynności prawnych. Najpierw
wymaga to uwzględnienia kontekstu ustanowienia zasad sprawiedliwości społecznej.
Interpretacja zasad sprawiedliwości społecznej musi być bowiem dokonywana z
uwzględnieniem innych zasad konstytucyjnych, takich szczególnie jak: zasada
sprawiedliwości, zasada równości, zasada dobra wspólnego i zasada solidarności
(W. Sokolewicz, Komentarz do art. 2, (w:) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.
Komentarz, pod red. L. Garlickiego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2003, s.
58-59).
Trybunał Konstytucyjny podkreśla wpływ dookreślenia zasady
sprawiedliwości przymiotnikiem „społeczna”. W orzecznictwie prawo do
sprawiedliwego traktowania ujmuje się jako sprzężone z obowiązkiem państwa
stania na straży sprawiedliwości społecznej przez zaniechanie aktów (działań)
mogących pozostawać z nią w sprzeczności oraz eliminowanie takich aktów, które
uznano za godzące w tę zasadę, co dotyczy zarówno etapu stanowienia, jak i
stosowania prawa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2001 r., SK
26/01, OTK 2001, Nr 8, poz. 258). Zasada sprawiedliwości społecznej może więc być
pojmowana jako czynnik prowadzący do słusznego (sprawiedliwego) wyważenia
interesu ogółu (dobra wspólnego) i interesów jednostki (zob. wyrok z 12 kwietnia
2000 r., K 8/98, OTK 2000, Nr 3, poz. 87).
Konstrukcyjnym założeniem skargi nadzwyczajnej jest takie określenie jej
przesłanek, by służyła ona eliminowaniu z obrotu orzeczeń sądowych, które
obarczone są wadami o fundamentalnym znaczeniu w świetle zasady
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej. W konsekwencji, stwierdzone naruszenia muszą być na tyle poważne,
by wzgląd na całokształt zasady wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej nakazywał ingerencję w powagę rzeczy osądzonej (zob. wyroki Sądu
II NSNc 94/24
15
Najwyższego z: 14 kwietnia 2021 r., I NSNc 5/21; 19 stycznia 2022 r., I NSNc 216/21;
24 lipca 2024 r., II NSNc 306/23).
Orzekanie w ramach skargi nadzwyczajnej ma zatem charakter wyjątkowy,
bowiem możliwość skorygowania prawomocnych orzeczeń uzasadniana jest takim
stopniem ich wadliwości, którego nie da się pogodzić z podstawowymi zasadami
demokratycznego państwa prawnego, czyniąc je przez to
elementarnie niesprawiedliwymi.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Najwyższy
w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2023 r., III AUa 2751/20 nie jest konieczne dla
zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, gdyż wyroku tego
nie można uznać za elementarnie niesprawiedliwy.
Rzecznik wyraził pogląd, że zaskarżony wyrok prowadzi do ograniczenia praw
jednostki na rzecz imperium państwa, co pozostaje w sprzeczności z zasadą
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej. Zdaniem Sądu Najwyższego pogląd ten prowadzi do nadmiernej ochrony
praw jednostki przy pominięciu zasady sprawiedliwości społecznej, przyznając jednej
grupie niepoparte obiektywnymi wymogami i kryteriami przywileje.
Sąd Najwyższy zauważa, że deklarowanie wysokiej kwoty jako podstawy
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w krótkim okresie przed wystąpieniem
zdarzenia dającego podstawę do wypłaty zasiłku narusza zasadę równego
traktowania wszystkich ubezpieczonych i zasadę solidaryzmu ubezpieczeń
społecznych kosztem innych ubezpieczonych partycypujących w tworzeniu funduszu
ubezpieczeń społecznych oraz kosztem (nieusprawiedliwionym uszczupleniem)
samego funduszu.
Nie sposób pogodzić z zasadami sprawiedliwości społecznej uprawnienia
dla jednej grupy ubezpieczonych (osób prowadzących pozarolniczą działalność
gospodarczą) do instrumentalnego wykorzystywania systemu ubezpieczeń
społecznych. Z uwagi na powyższe zaskarżony wyrok pomimo wadliwości
da się pogodzić z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawnego.
II NSNc 94/24
16
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 zd. 2
u.SN orzekł jak w sentencji. Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art.
95 pkt 1 u.SN Sąd Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami
koszty postępowania wywołanego wniesieniem skargi nadzwyczajnej.
Do wyroku zdanie odrębne złożył SSN Grzegorz Pastuszko.
Grzegorz Pastuszko Maria Szczepaniec Radosław Jeż
Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko
do wyroku Sądu Najwyższego
z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. II NSNc 94/24
Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do wyroku Sądu Najwyższego z 5 lutego
2025 r. sygn. II NSNc 94/24, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, a w ślad za tym
jego uzasadnieniem.
Wyrokiem z 5 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy w sprawie E.S. przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach o wysokości podstawy
wymiaru składek, na skutek skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzecznika
Małych i Średnich Przedsiębiorców od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30
sierpnia 2023 r. sygn. III AUa 2751/20, oddalił skargę nadzwyczajną (pkt 1), zniósł
wzajemnie koszty postępowania wywołane wniesieniem skargi nadzwyczajnej (pkt
2).
Wyrokiem z 30 sierpnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie w sprawie z
odwołania E.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w
Kielcach o podstawę wymiaru składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Kielcach od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach V
Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 2020 r. sygn. akt V
U 2554/19: w pkt. I. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie oraz zasądził od
odwołującej E.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Kielcach
kwotę 180 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 7
II NSNc 94/24
17
września 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania; w pkt II.
zasądził od odwołującej E.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w Kielcach kwotę 240 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od
dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu
kosztów postępowania apelacyjnego.
Skargą nadzwyczajną Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej:
„skarżący”) zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 sierpnia 2023 r. o
sygn. III AUa 2751/20 w całości. Na podstawie art. 91 § 1 u.SN, skarżący wniósł o
„uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i orzeczenie co do
istoty sprawy poprzez ustalenie, iż podstawa wymiaru składek na obowiązkowe
ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne
ubezpieczenie chorobowe E.S. w miesiącu styczniu 2013 r. wynosi 8.775,55 złotych,
zaś w lutym 2013 r. wynosi 8.775,55 zł i w marcu 2013 r. wynosi 4.812,40 zł'7
ewentualnie wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu”.
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2023, poz. 1093
z późn. zm., dalej: „u.SN.”) w art. 89 i następnych wprowadziła – skargę
nadzwyczajną – środek zaskarżenia mający zapewnić zgodność z zasadą
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej.
Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.SN, w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy
do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi w spraw cywilnych
stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania
cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989
k.p.c.
W świetle art. 3984 § 1 k.p.c. do elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej
(a zatem także skargi nadzwyczajnej) należy m.in. oznaczenie orzeczenia, od
którego jest wniesiona, ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości czy w
części (pkt 1), a także sformułowanie wniosku o uchylenie lub uchylenie i zmianę
orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany (pkt 3).
Rozwiązanie takie w pełni koresponduje z możliwymi wariantami rozstrzygnięć Sądu
Najwyższego przewidzianymi w art. 91 § 1 zd. 1 u.SN., zgodnie z którym w przypadku
II NSNc 94/24
18
uwzględnienia skargi nadzwyczajnej Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie
w całości lub w części i stosownie do wyników postępowania orzeka co do istoty
sprawy albo przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi, w
razie potrzeby uchylając także orzeczenie sądu pierwszej instancji, albo umarza
postępowanie.
W poddanej pod rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego skardze nadzwyczajnej
skarżący dopuścił się uchybienia, które w mojej ocenie skutkuje odrzuceniem skargi
nadzwyczajnej a limine. Uchybienie to polega na nieprawidłowym sformułowanym
wniosku skargi nadzwyczajnej, a ściśle biorąc – na wysunięciu żądania, w którym
skarżący wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i
orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, iż podstawa wymiaru składek na
obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz
dobrowolne ubezpieczenie chorobowe E.S. w miesiącu styczniu 2013 r. wynosi
8775,55 złotych, zaś w lutym 2013 r. wynosi 8775,55 zł i w marcu 2013 r. wynosi
4812,40 zł ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu”.
Moim zadaniem powyższego wniosku skargi nadzwyczajnej nie da się
wykonać z dwóch powodów.
Po pierwsze, uniemożliwia to treść żądania, w części, w jakiej skarżący wnosi
o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i orzeczenie co do
istoty sprawy poprzez ustalenie, iż podstawa wymiaru składek na obowiązkowe
ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne
ubezpieczenie chorobowe E.S. w miesiącu styczniu 2013 r. wynosi 8775,55 złotych,
zaś w lutym 2013 r. wynosi 8775,55 zł i w marcu 2013 r. wynosi 4812,40 zł”. W ten
sposób bowiem domaga się on, by Sąd Najwyższy dokonał ustaleń w materii, w
której orzekł już Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 18 września 2020 r. A to z
przyczyn procesowych jest w moim przekonaniu niedopuszczalne.
Na marginesie wskażę, że konstrukcja skargi nadzwyczajnej w tym zakresie
wymagała odmiennego podejścia. Skarżący winien mianowicie wnieść o oddalenie
apelacji pozwanego.
Po drugie, na przeszkodzie wykonaniu wniosku skargi nadzwyczajnej stoi
także sposób sformułowania wniosku ewentualnego „o uchylenie zaskarżonego
II NSNc 94/24
19
wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu”. W tym przypadku problemem jest to, że wbrew wymogom art. 3984 §
1 pkt 3 k.p.c., nie określono precyzyjnie zakresu żądanego uchylenia, a ograniczono
się wyłącznie do wysunięcia żądania o uchylenie (użytego wyrażenia „w całości” nie
można odnieść do wniosku ewentualnego, gdyż semantycznie powiązano je jedynie
z żądaniem podstawowym). Nie wiadomo więc w jakiej części skarżący wnosił o
uchylenie dwupunktowego wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie.
Mając na względzie powyższe, pragnę podkreślić, że obowiązek oznaczenia
wniosku o uchylenie lub uchylenie i zmianę jest szczególnie istotnym elementem
skargi nadzwyczajnej, o czym decyduje wymóg stosowania art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.
Jednocześnie – co też chcę zaakcentować – orzeczenie sądu drugiej instancji z
zasady nie poddaje się zmianie, a wszelka ingerencja w jego treść musi zostać
poprzedzona uchyleniem go w całości lub w odpowiedniej części (postanowienie
Sądu Najwyższego z 28 września 2023 r., I CSK 4438/22).
Jak wskazano powyżej, wniesiona skarga nadzwyczajna obarczona jest
błędem konstrukcyjnym (3984 § 1 pkt 3 k.p.c.), który nie podlega konwalidacji. Stąd
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN.,
powinien był skargę nadzwyczajną odrzucić.
Odnosząc się do kosztów postępowania wywołanego przedmiotową skargą
nadzwyczajną, zauważyć należy, że w związku z dostrzeżoną przeze mnie
koniecznością jej odrzucenia, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN,
koszty te wymagają wzajemnego zniesienia.
M.L.
[r.g.]
