II NSK 16/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 kwietnia 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot
w sprawie z powództwa L. spółki akcyjnej z siedzibą w W.
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
o stwierdzenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów,
na skutek skarg kasacyjnych powoda i pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Warszawie z 27 czerwca 2024 r., sygn. VII AGa 415/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 28 kwietnia 2025 r.
wniosku pełnomocnika powoda z 14 kwietnia 2025 r. o wyłączenie SSN Grzegorza
Pastuszko od rozpoznania sprawy,
oddala wniosek.
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 14 kwietnia 2025 r. pełnomocnik powoda zwrócił się
o wyłączenie SSN Grzegorza Pastuszko od rozpoznania sprawy II NSK 16/25.
W uzasadnieniu wniosku, w zakresie postulowanego wyłączenia sędziego,
pełnomocnik powoda podniósł wyłącznie okoliczność, iż został on powołany
na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,
co w świetle orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,
II NSK 16/25
2
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego
świadczyć ma o braku bezstronności i niezawisłości sędziego objętego wnioskiem.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie sędziego był bezzasadny i jako taki podlegał
oddaleniu.
Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
(1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim
stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
(2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,
krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego
stopnia; (3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia,
opieki lub kurateli; (4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem
albo był radcą prawnym jednej ze stron; (5) w sprawach, w których w instancji
niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach
o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego
rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
(6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie
prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu
tego orzeczenia.
Z kolei zgodnie z art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych
w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,
jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną
wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
Oceniając zasadność wywiedzionego przez pełnomocnika powoda wniosku
o wyłączenie sędziego podkreślić przede wszystkim należy, że poza samym
wskazaniem w jego uzasadnieniu okoliczności powołania sędziego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw, a także przywołania orzeczeń ETPCz, TSUE i SN,
wnioskodawca nie formułuje jakiegokolwiek odwołania do konkretnych
II NSK 16/25
3
okoliczności danej sprawy, które mogłyby świadczyć, że sędzia objęty wnioskiem
nie będzie bezstronny. Co więcej, pełnomocnik powoda, w żaden sposób
nie stara się chociażby uprawdopodobnić podstaw wyłączenia sędziego,
tj. wykazać konkretnych okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywoływać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności lub niezależności.
Naczelny
Sąd
Administracyjny
wielokrotnie
wskazywał,
że sędzia, powołany na skutek wniosku obecnej (i poprzedniej) Krajowej
Rady Sądownictwa, jest sędzią w rozumieniu prawa polskiego i europejskiego,
zaś sąd z jego udziałem jest sądem w rozumieniu przepisów unijnych.
Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje jednocześnie, że tylko wykazanie
konkretnych przesłanek mogących świadczyć o braku niezależności
lub bezstronności sędziego może prowadzić do innego wniosku, natomiast
sama okoliczność powołania na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw „pozostaje bez znaczenia” (zob. np. postanowienia Naczelnego
Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2022 r., III FZ 311/22; z 24 lutego 2022 r.,
III FZ 833/21; z 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; z 30 marca 2022 r., III FZ 95/22).
Ponadto w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., II OSK 2539/22, Naczelny Sąd
Administracyjny wskazał, że sędzia powołany w powyższej procedurze
przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej „jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej
i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej
(Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku
z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz.UE.C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1),
a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,
poz. 284 z późn. zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca
jego powołanie mogła być dotknięta wadami”.
Przypomnieć należy, że o możliwości wyłączenia sędziego
od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony
o braku bezstronności sędziego, ale wystąpienie w konkretnej sprawie okoliczności
uzasadniających to odczucie. Pogląd ten utrwalony jest zarówno w orzecznictwie,
II NSK 16/25
4
jak i doktrynie, przy czym w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się wręcz,
że „nie uzasadnia wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy okoliczność,
że brał on już udział w rozpoznaniu innych spraw z udziałem tej samej strony,
chociażby «tematycznie» (według określenia skarżącej) związanych ze sprawą,
w której złożono wniosek o jego wyłączenie. Nie jest również podstawą
do wyłączenia sędziego jedynie subiektywne przekonanie strony, że w poprzednich
sprawach z jej udziałem zachowanie sędziego miało cechy stronniczości”
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2012 r., II CZ 215/11).
Konsekwentnie hipotetyczne zachowania sędziego w innej sprawie, jak i ogólnie
inne ewentualne sprawy z udziałem sędziego, nie mogą same przez się
stanowić racji do przyjęcia braku jego bezstronności „w danej sprawie”
skutkującego wyłączeniem sędziego.
W powołanych w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego
orzeczeniach ETPCz trybunał orzekł w zasadzie jedynie o naruszeniu Europejskiej
Konwencji Praw Człowieka, a prezentowane w uzasadnieniu stanowisko Trybunału
pomija, dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu
do ustawowych podstaw procedury powoływania sędziów. W tym zakresie, zgodnie
z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału, nawet stwierdzone przypadki naruszenia
Konstytucji RP przy przedstawianiu kandydatów na stanowiska sędziowskie
nie mogą prowadzić do kwestionowania ważności i skuteczności aktów
powoływania sędziów przez Prezydenta RP, jeśli kandydaci spełniali
merytoryczne kryteria ich powołania (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z:
29 listopada 2007 r., SK 43/06, OTK ZU 10A/2007, poz. 130; 16 kwietnia 2008 r.,
K 40/07, OTK ZU 3A/2008, poz. 44; 27 maja 2008 r., SK 57/06, OTK ZU 4A/2008,
poz. 63; 19 listopada 2009 r., K 62/07, OTK ZU 10A/2009, poz. 149; 20 czerwca
2017 r., K 5/17, OTK ZU A/2017, poz. 48).
Zastosowanie wyroków ETPCz wydanych w sprawach Reczkowicz
przeciwko Polsce, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, które adresowane są
do ustawodawcy i nie mogą stanowić podstawy do orzekania przez Sąd Najwyższy,
prowadziłoby do oczywistego naruszenia unormowań konstytucyjnych
zakazujących kwestionowania powołania sędziego spełniającego merytoryczne
kryteria jego powołania. W konsekwencji kierowanie się wyrokiem Dolińska-Ficek
II NSK 16/25
5
i Ozimek przeciwko Polsce, który miał na celu ochronę polskich unormowań
konstytucyjnych, w rzeczywistości prowadziłoby do rażącego naruszenia
tych unormowań ustrojowych (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2024 r.,
I NWW 183/24).
Odnosząc się w końcu do przywołanej we wniosku uchwały składu
połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., to przypomnieć należy pełnomocnikowi powoda,
iż utraciła ona moc obowiązującą na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z 20 kwietnia 2020 r. sygn. U 2/20. Nadto, skoro ustrój i właściwość sądów
oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 1 Konstytucji),
to uchwała Sądu Najwyższego nie może wyłączyć od orzekania określonej grupy
sędziów, a tym bardziej indywidualnego sędziego (postanowienie Sądu
Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., III CB 14/25).
Niezależnie od powyższego, ani TSUE, ani ETPCz oraz SN
nie wypowiadały się co do procedury konkursowej przed KRS, w której uczestniczył
sędzia objęty wnioskiem. Nie jest zatem też tak, iż skład rozpoznający wniosek
pełnomocnika powoda, ma wypowiadać się in causa sua.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania,
iż sformułowany przez pełnomocnika powoda wniosek o wyłączenie sędziego
nie zasługiwał na uwzględnienie i jako bezzasadny podlegał oddaleniu.
Z powyższych względów, na podstawie przytoczonych przepisów,
Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[P.Sz.]
[a.ł]
