POSTANOWIENIE

Dnia 1 marca 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk

w sprawie H. S.

oskarżonej z art. 284 § 2 k.k. i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 1 marca 2024 r.

wniosku obrońcy oskarżonej

o wyłączenie sędziego SN R. W. od udziału w sprawie II KK 493/22,

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

postanowił

wyłączyć sędziego SN R. W. od udziału w sprawie kasacyjnej II KK 493/22.

UZASADNIENIE

W sprawie zawisłej w Sądzie Najwyższym i zarejestrowanej pod sygn. II KK 493/22 przedmiotem rozpoznania są kasacje wywiedzione przez obrońcę A. K. oraz pełnomocników oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego G. K. na niekorzyść H. S. i A. K. Kasacje te zostały wniesione od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II AKa 152/18. W kasacji obrońcy A. K. skarżący podniósł m.in. zarzut wystąpienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a związanego z udziałem w rozpoznaniu sprawy SSA X.Y. powołanego na urząd sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) – pkt 2 kasacji.

Po wyłączeniu, na wnioski obrońcy oskarżonej H. S., sędziów SN P. K. i M. B. (postanowienie z dnia […] 2023 r., […]) oraz sędziego SN A. D. (postanowieniem z dnia […] 2023 r., […] ) sprawa przydzielona została – zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 4 stycznia 2024 r. – sędziemu SN R. W.

Pismem z dnia 6 lutego 2024 r. (data wpływu do SN) obrońca oskarżonej H.S. wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie II KK 493/22, również tego sędziego wskazując, że argumenty które skutkowały w włączeniami sędziów SN wyznaczonych do udziału w tym postępowaniu zawarte w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2023 r. oraz z dnia 21 grudnia 2023 r. zachowują aktualność również w odniesieniu do sędziego R. W. Wynika to zdaniem autora wniosku z faktu, że sędzia R. W. (podobnie jak wyłączeni sędziowie P. K., M. B. i A.D.) powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego w tożsamej procedurze, a więc na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 2017 r., a jednocześnie miałby rozpoznawać zarzut kasacyjny wskazujący na nienależytą obsadę sądu odwoławczego z uwagi na udział w składzie tego sądu sędziego Sądu Apelacyjnego powołanego w identycznym trybie. W związku z tym udział sędziego R. W. w rozpoznaniu kasacji, w której sformułowany został tego rodzaju zarzut wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, naruszałby – w ocenie obrońcy – zakaz nemo iudex in causa sua. Co więcej, jego zdaniem za koniecznością wyłączenia i tego sędziego przemawia również teza uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, z której wynika, że w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego a priori należy przyjąć, że każdy taki sędzia, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po dniu 17 stycznia 2018 r., a jest nim też sędzia R. W., nie spełnia minimalnego standardu niezawisłości i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie II KK 493/22 sędziego SN R. W. jest w sposób oczywisty zasadny.

Sąd Najwyższy w tym składzie podziela również w całej rozciągłości zawartą w wystąpieniu obrońcy oskarżonej H. S. argumentację, odwołującą się zresztą do motywów wcześniejszych, wydanych w tym postępowaniu orzeczeń Sądu Najwyższego, którymi – na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. – wyłączono od udziału w tej sprawie innych sędziów SN powołanych na ten urząd w tożsamej procedurze co sędzia R. W. W tym stanie rzeczy za zbędne uznać należy powielanie trafnej i także podzielanej przez ten skład orzekający Sądu Najwyższego motywacji zawartej w uzasadnieniach postanowień z dnia 8 listopada 2023 r. i z dnia 21 grudnia 2023 r. zarówno w zakresie wskazującym na naruszenie – w wypadku niewyłączenia sędziego R. W. – zakazu orzekania we własnej sprawie, jak i realnej obawy, że wydane z jego udziałem orzeczenie dotknięte będzie wadą mającą postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Przesądza o tym nie tylko treść powołanej przez wnioskodawcę uchwały Sądu Najwyższego wydanej pod sygn. I KZP 2/22, lecz przed wszystkim pkt I uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-2110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7) – w kwestii zachowania mocy obowiązującej tej uchwały zob. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego: z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 (OSNPiUS 2022, nr 10, poz. 95) i z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22); postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21 (OSNK 2021, z. 10, poz. 41); z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22 (OSNK 2023, z. 5-6, poz. 28), z dnia 13 kwietnia 2023 r., III CB 6/23; z dnia 19 października 2023 r., I ZB 52/22; z dnia 25 października 2023 r., III CZ 280/23.

Co więcej, brak wydania rozstrzygnięcia po myśli art. 41 § 1 k.p.k. (niewyłączenia sędziego R. W.) daje pełną podstawę do rozważania takiej okoliczności jako naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) na co wskazują liczne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – dalej ETPCz (zob. wyroki – z dnia 22 lipca 2021 r., Reczowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19], z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr 49868/19 i 57511/19], z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20], z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18), z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr 50849/21]) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21), a w konsekwencji tego również odpowiedzialności finansowej Rzeczypospolitej Polskiej w wypadku wniesienia i to z większym niż duże prawdopodobieństwem skutecznej skargi do ETPCz.

W wypadku sędziego R. W. dodatkowym powodem wyłączenia są również okoliczności, które skutkowały jego obecnym orzekaniem w Izbie Karnej Sądu Najwyższego i to poczynając o sposobu powołania go do mającej charakter sądu specjalnego Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego w nietransparentnej procedurze w 2018 r., a następnie jego przeniesienie – po likwidacji Izby Dyscyplinarnej w 2022 r. – do legalnej Izby Sądu Najwyższego decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23). Sąd Najwyższy w tym składzie wyrażony w powołanym wyżej orzeczeniu pogląd w pełni podziela, uznając za uzasadnione stwierdzenie, iż akty nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej, jako organie, który od początku zasadnie traktowany był jako organ niespełniający konstytucyjnego i konwencyjnego wymogu sądu niezależnego i bezstronnego „ustanowionego ustawą” (zob. pkt 4 powołanej już uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 oraz również wskazany wyżej wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., Reczowicz przeciwko Polsce), podjęte przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie obejmują powołania do każdej innej Izby Sądu Najwyższego i tym samym nie wywołują skutków związanych z takim powołaniem. Wadliwość pierwotnego powołania, niezależnie od intencji ustawodawcy, który w nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym z 2022 r. usunął istniejące dotąd formalne ograniczenia w przenoszeniu sędziów tej Izby, nie mogą prowadzić do usankcjonowania tej pierwotnej wady, a tym bardziej uprawniać do orzekania w innych Izbach Sądu Najwyższego. Ta pierwotna wadliwość powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkursie do Izby Dyscyplinarnej nie może być również w drodze wtórnych, mających charakter techniczny zabiegów, konwalidowana. Skutek taki (konwalidacja) mógłby zostać osiągnięty wyłącznie poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania i to powołania do prawidłowo ukształtowanego sądu.

Podsumowanie całokształtu przeprowadzonych powyżej rozważań prowadzi do stwierdzenia, że skład sądu z udziałem sędziego R.W. z powodów instytucjonalnych i ustrojowych, nie gwarantuje niezawisłości i bezstronności sądu ukonstytuowanego z jego udziałem przede wszystkim w aspekcie zewnętrznym, a tym samym nie zapewnia prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

W związku z powyższym uwzględnienie wniosku obrońcy oskarżonej H. S. było konieczne.

[J.J.]

[ał]

‎