II KK 42/11

POSTANOWIENIE Z DNIA 4 SIERPNIA 2011 R. II KK 42/11 Wymóg podwójnej przestępności czynu, między innymi warunkujący wydanie osoby ściganej między Rzecząpospolitą Polską i Republiką Biało- rusi w celu ścigania karnego, jak i wykonania kary, został ujęty tylko w po- staci rzeczywistej (art. 66 ust. 2 i 3 umowy z dnia 26 października 1994 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, Dz. U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619). Czyn, który zarzucono osobie ściganej w państwie wzywającym albo czyn, za który została tam skazana, musi więc stanowić przestępstwo w rozumieniu prawa państwa wezwane- go. Oznacza to, że musi także być skierowany przeciwko dobrom praw- nym, chronionym przez prawo karne tego państwa. Czyn godzący wyłącz- nie w dobra krajowe Republiki Białorusi – interesy fiskalne - nie stanowi przestępstwa skarbowego w rozumieniu polskiego prawa karnego skarbo- wego. Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki (sprawozdawca). Sędziowie: SN E. Strużyna, SA (del. do SN) H. Komisarski. Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Nowińska. Sąd Najwyższy w sprawie Andrea S. ściganego przez Republikę Bia- łorusi, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ściga- nego od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2010 r., o d d a l i ł kasację, (...). U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia 17 października 2010 r., prokurator Prokuratury Okręgowej w W. wystąpił do Sądu Okręgowego w W. z wnioskiem o wyda- nie postanowienia o prawnej dopuszczalności wydania organom Republiki Białorusi Andreia S. i przekazanie wydanego postanowienia, po jego upra- womocnieniu się, wraz z aktami sprawy, Ministrowi Sprawiedliwości w celu rozstrzygnięcia wniosku o wydanie. Sąd Okręgowy w W., postanowieniem z dnia 25 października 2010 r. stwierdził prawną niedopuszczalność wydania Andreia S. Republice Biało- rusi, uchylając jednocześnie stosowane wobec osoby ściganej tymczasowe aresztowanie. Orzeczenie to, wobec jego niezaskarżenia przez żadną ze stron postępowania, uprawomocniło się w pierwszej instancji. Od powyższego postanowienia kasację na niekorzyść osoby ściganej i przed upływem terminu określonego w art. 524 § 3 k.p.k. wniósł Prokura- tor Generalny. Postanowieniu temu zarzucił naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 66 ust. 2 i art. 68 ust. 1 umowy z dnia 26 października 1994 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych (Dz. U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619), polegające na niezastosowaniu tych przepisów, lecz oparciu orzeczenia na przepisach art. 604 § 1 pkt 2 k.p.k. i art. 60 ust. 1 powołanej umowy, pomi- mo tego, że nie miały one zastosowania, co doprowadziło w konsekwencji do bezpodstawnego stwierdzenia prawnej niedopuszczalności wydania Andreia S. z powodu istnienia bezwzględnej przeszkody ekstradycyjnej w postaci braku, określonej w tych przepisach, przesłanki podwójnej karalno- ści zarzucanego mu czynu z art. 231 część 2 k.k. Republiki Białorusi. W uzasadnieniu kasacji sformułowano, choć nie wprost i bez wska- zania na naruszenie jakiegokolwiek przepisu prawa, dodatkowy zarzut. Wskazano mianowicie, że Sąd Okręgowy niezasadnie uznał, że zarzucane w Republice Białorusi ściganemu zachowanie nie wyczerpuje znamion art. 270 § 1 k.k., gdyż w prowadzonym w Białorusi postępowaniu karnym ści- ganemu zarzucono „m.in. posługiwanie się fałszywymi dokumentami, a nie sfałszowanie dokumentów, a takie zachowanie może wyczerpywać zna- miona art. 270 § 1 k.k.”. Podnosząc te zarzuty, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie za- skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację obrońca osoby ściganej wniosła o oddale- nie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona kasacja jest bezzasadna. Co prawda, w niniejszej sprawie doszło do obrazy przepisów prawa procesowego, przez powołanie w pod- stawie orzeczenia art. 60 ust. 1 umowy z dnia 26 października 1994 r. mię- dzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o pomocy prawnej i sto- sunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych (Dz. U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619), zamiast art. 66 ust. 2 tej umo- wy, to jednak uchybienie to w realiach niniejszej sprawy nie miało żadnego wpływu na treść orzeczenia i stąd kasacja podlegała oddaleniu. Zgodzić się należy z Prokuratorem Generalnym, że wspomniany art. 60 umowy nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem przepis ten, zawarty w Części trzeciej umowy bilateralnej, Rozdziale 1 zatytułowa- nym „Przejęcie ścigania”, dotyczy jedynie tej formy współpracy międzypań- stwowej, która została określona w tytule rozdziału. Nie może on być więc stosowany w ramach postępowania ekstradycyjnego, zwłaszcza że to ostatnie postępowanie uregulowane jest w odrębnych przepisach umowy z Republiką Białorusi (art. 66 – 82, zawarte w Rozdziale 2 Części trzeciej, zatytułowanym „Wydanie w celu ścigania karnego i wykonania kary”). Powyższa wadliwość zaskarżonego postanowienia, w okoliczno- ściach niniejszej sprawy, ma jednak charakter tylko techniczny (co do tego, jaki przepis został powołany w podstawie prawnej orzeczenia), a nie mery- toryczny. Sąd Okręgowy w W., w pisemnych motywach postanowienia, od- nosi się bowiem do wszystkich przesłanek, istotnych z punktu widzenia art. 66 ust. 2 umowy, a także art. 604 k.p.k., w tym przede wszystkim do wa- runku podwójnej przestępności. Właśnie problematyka tego warunku stanowi trzon kasacji, której uzasadnienie w tej mierze prezentuje wewnętrznie sprzeczne poglądy. Z jednej strony, wskazuje się, że art. 66 ust. 2 umowy nie ustanawia wymo- gu, że wydanie w celu ścigania karnego jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy czyn zarzucony osobie ściganej jest przestępstwem według prawa obu stron tej umowy. Warunek taki – zdaniem wnoszącego kasację – wprowa- dzono jedynie w odniesieniu do określonej w art. 66 ust. 3 umowy ekstra- dycji w celu wykonania kary. Potwierdzać to ma także treść art. 68 ust. 1 umowy, określającego katalog przeszkód ekstradycyjnych. Z drugiej strony, stwierdza się natomiast, że umowa ta w odniesieniu do ekstradycji w celu ścigania karnego zawiera wymóg podwójnej przestępności czynu, choć nie sensu stricte, tj. w takim ujęciu, jak w art. 604 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz art. 60 ust. 1 i art. 66 ust. 3 umowy, lecz w znaczeniu istnienia typów przestępstw, które według prawa obu stron zagrożone są karą określoną w art. 66 ust. 2 umowy. W tym kontekście wskazać należy, że w powołanym art. 66 ust. 2 umowy stanowi, że „Wydanie w celu pociągnięcia do odpowiedzialności karnej następuje tylko z powodu takich przestępstw, które (...) zagrożone są karą (...)”. Z kolei ust. 3 powołanego artykułu stanowi, że „Wydanie (w celu wykonania kary następuje tylko z powodu takich czynów, które są przestępstwami według prawa obu Umawiających się Stron (...)”. W wy- padku obu rodzajów ekstradycji wymaga się więc spełnienia warunku po- dwójnej przestępności czynu. Odmienność w sformułowaniu tych przepi- sów wynika nie z zamiaru nadania im odmiennej treści, której dopatruje się w nich Prokurator Generalny, ale ze względów językowych, a więc czysto technicznych. W ust. 2 art. 66 nie użyto sformułowania takiego, jak w ust. 3, ponieważ wówczas zachodziłaby konieczność podwójnego posłużenia się zaimkiem „który” przyłączającym do nadrzędnych rzeczowników „czy- nów” i „karą”, co z punktu widzenia językowego byłoby niezręczne (przepis ten musiałby brzmieć: „Wydanie następuje tylko z powodu takich czynów, które są przestępstwami (...), które zagrożone są karą (...)”), zwłaszcza że normę tej samej treści dało się zapisać w sposób prostszy – w takim brzmieniu, jak uczyniono to w ustępie 2. Ponadto, brak jest jakichkolwiek innych podstaw, by przypuszczać, że strony rozważanej tu umowy bilateralnej chciały odmiennie uregulować podstawową dla ekstradycji przesłankę warunku podwójnej przestępności czynu w zależności od tego, czy byłoby to wydanie w celu ścigania karne- go, czy wydanie w celu wykonania kary. Rozwiązanie takie raziłoby daleko idącą niespójnością, zwłaszcza że względy celowościowe w wypadku obu rodzajów ekstradycji są takie same. Nie można oczywiście wykluczyć tego, że państwa w swojej praktyce traktatowej takie rozwiązanie mogłyby przy- jąć, ale intencja taka musiałby być wprost wyrażona w umowie. Poza tym, w niniejszej sprawie, tak naprawdę, nie chodzi o to, czy umowa dwustronna w odniesieniu do ekstradycji w celu ścigania karnego przewiduje warunek podwójnej przestępności czynu (to w końcu przyznaje sam skarżący), ale o to, czy zachowanie zarzucane ściganemu odpowiada znamionom typu czynu zabronionego, będącego w Polsce przestępstwem albo przestępstwem skarbowym. Skarżący przy tym wadliwie odczytuje treść powołanego w kasacji postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 października 1999 r., II AKz 244/99, KZS 1999, z. 10, poz. 45 – z orzeczenia tego wynika, że czyn będący przedmiotem wniosku ekstrady- cyjnego musi odpowiadać znamionom jakiegokolwiek typu przestępstwa, co nie musi łączyć się z identycznością znamion w płaszczyźnie prawnopo- równawczej. Rzecz w tym, że czyn zarzucany Andreiowi S. w Republice Białorusi, na co wskazywał już Sąd Okręgowy w W. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie odpowiada znamionom jakiegokolwiek polskiego typu przestępstwa czy przestępstwa skarbowego, w szczególności przestępstw określonych w art. 86 i art. 87 k.k.s. Przedmiotem ochrony przepisów kra- jowego prawa karnego skarbowego pozostaje bowiem jedynie szeroko uję- ty interes fiskalny państwa polskiego, a także interesy finansowe Unii Eu- ropejskiej (zob. art. 3 § 3 i 3a k.k.s., art. art. 53 § 26 i 26a k.k.s.), co przy- znaje także Prokurator Generalny. Oznacza to, że czyn skierowany prze- ciwko innym dobrom prawnym (tu: interesom finansowym Republiki Biało- rusi) nie stanowi przestępstwa skarbowego w rozumieniu polskich przepi- sów prawa karnego skarbowego, nie zawiera bowiem wszystkich znamion typu czynu zabronionego. To z kolei prowadzi do wniosku, że wydanie An- dreia S. Republice Białorusi – z uwagi na niespełnienie warunku podwójnej przestępności czynu – jest prawnie niedopuszczalne. Powyższej konkluzji nie mogą zmienić powołane przez Prokuratora Generalnego argumenty o charakterze systemowym. Po pierwsze, o ile rzeczywiście katalog przeszkód ekstradycyjnych, zawarty w art. 68 umowy międzynarodowej, nie przewiduje jako takiej przeszkody braku podwójnej przestępności czynu, o tyle przesłanka taka od strony pozytywnej została ujęta już w art. 66 ust. 2 [„wydanie (...) na- stępuje tylko (podkreślenie SN) z powodu takich przestępstw (...)”]. Poza tym, pogląd o braku odpowiedniej przeszkody ekstradycyjnej w art. 68 ust. 1 prowadzi do absurdu. Przepis ten bowiem stosuje się w równym stopniu do wydania w celu ścigania karnego, jak i w celu wykonania kary, a prze- cież w odniesieniu do tego ostatniego rodzaju ekstradycji strony umowy przewidziały warunek podwójnej przestępności czynu, co akcentuje także Prokurator Generalny. Jeżeli więc treść art. 68 ust. 1 miałaby przesądzać o tym, że niespełnienie warunku podwójnej przestępności czynu nie stanowi przeszkody ekstradycyjnej, to można byłoby wydać osobę ściganą w celu wykonania kary nawet wówczas, gdy czyn, za który została skazana nie stanowiłby przestępstwa w rozumieniu prawa polskiego. To z kolei stałoby w sprzeczności z wyraźną treścią art. 68 ust. 3. Po drugie, powołane przez Prokuratora Generalnego pozostałe prze- pisy umowy dwustronnej z Republiką Białorusi nie stanowią wsparcia dla stawianej w kasacji tezy. Wprost przeciwnie – świadczą o prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Otóż, powoływane art. 92 i 93 umowy dotyczą instytucji przejęcia do wykonania w kraju wydanego za granicą orzeczenia, a nie ekstradycji. Ponadto, regulacje te wprost odnoszą się do problematyki przestępstw skierowanych przeciwko dobrom krajowym, także przestęp- stwom skarbowym. W art. 92 pkt 2 określono jako przesłankę takiego prze- jęcia spełnienie wymogu warunku podwójnej przestępności czynu, także w ujęciu hipotetycznym – „czyn, za który orzeczono karę, (...) byłby karalny sądownie, gdyby został popełniony na jego terytorium” (art. 92 pkt 3 in fi- ne). W art. 93 wskazano natomiast, że w sprawach o szeroko rozumiane przestępstwa skarbowe odmowa przejęcia nie może nastąpić z tego tylko powodu, że w państwie wykonania wyroku nie przewiduje się takiego sa- mego rodzaju należności publicznoprawnej. Oba przepisy wprost zatem dopuszczają możliwość przejęcia do wykonania w kraju wyroku wydanego za granicą za przestępstwo skarbowe, nawet jeżeli nie było ono skierowa- ne przeciwko dobrom krajowym państwa wezwanego (wykonania kary). Skoro więc strony umowy bilateralnej przewidziały taką możliwość w od- niesieniu do przejęcia wykonania wyroku, a nie wprowadziły jej w odniesie- niu do wydania osoby ściganej, to rozszerzanie warunku podwójnej prze- stępności czynu w ujęciu hipotetycznym, wynikającego z art. 92 i art. 93 umowy, na procedurę ekstradycyjną jest niedopuszczalne. Jeżeli wolą stron byłoby tak szerokie ujęcie tego wymogu w odniesieniu do ekstradycji, to z pewnością by to uczyniły, zwłaszcza że takie regulacje Republika Bia- łorusi i Rzeczpospolita Polska przewidziały w odniesieniu do przejęcia wy- roku do wykonania. Po trzecie wreszcie, w procesie interpretowania przepisów tej umowy dwustronnej niedopuszczalne jest odwoływanie się do Drugiego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ekstradycji sporządzonej w Pa- ryżu w dniu 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 70, poz. 307), albowiem stoi to w sprzeczności z zasadami interpretowania umów międzynarodo- wych, określonymi w art. 31 – 33 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439). Poza tym, Republika Białorusi nie jest stroną wskazanego Protokołu, nie ratyfikowała nawet samej Konwencji o ekstradycji. Z tych względów odwoływanie się do art. 2 tego Protokołu, nadającego nowe brzmienie art. 5 Konwencji, polega na nieporozumieniu. Przechodząc do ostatniej kwestii, a mianowicie zarzutu sformułowa- nego w uzasadnieniu kasacji, wskazać trzeba, że nie jest on poparty jaką- kolwiek argumentacją, nie jest osadzony także w okolicznościach faktycz- nych i prawnych tej sprawy. Jak wynika ze zgromadzonych w aktach spra- wy dokumentów, ściganemu Andreiowi S. nie zarzuca się w Republice Bia- łorusi sfałszowania ani posługiwania się sfałszowanymi (w rozumieniu art. 270 § 1 k.k.) dokumentami, na co trafnie zwracał już uwagę Sąd Okręgowy w W., a jedynie złożenie organom celnym nieprawdziwych („fałszywych”) informacji. Ze znajdującego się w aktach sprawy tłumaczenia postanowie- nia o pociągnięciu do odpowiedzialności oskarżonego wynika bowiem, że ścigany z innymi osobami „wiedząc o obowiązku uiszczenia odpowiedniego rodzaju opłat celnych oraz o ich wysokości, zamierzali uchylić się od tego drogą złożenia do organów celnych jawnie nieprawdziwej informacji o wwożonym towarze, tym samym stwarzali fałszywe podstawy prawne dla zwolnienia z uiszczenia niezbędnych opłat”. Powyższe potwierdza także to, na co zresztą wskazywał już Sąd w zaskarżonym postanowieniu, że jedyną podstawą prawną zarzucanego ściganemu czynu jest art. 231 część 2 k.k. Republiki Białorusi, dotyczący przestępstwa uchylania się od opłat celnych, a nie przepis, który penalizowałby przestępstwo fałszu materialnego (w któ- rymkolwiek z przewidzianych w art. 270 § 1 k.k. ujęć). Takich znamion nie zawiera także powołany art. 231 k.k. Republiki Białorusi. Wobec powyższego, kasację należało oddalić jako bezzasadną.