WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)
‎SSN Waldemar Płóciennik
‎SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)

Protokolant Emilia Bieńczak

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego
‎w sprawie P. M.
‎skazanego z art. 291 § 1 k.k. i in.
‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎w dniu 22 lutego 2024 r.,
‎kasacji wniesionej przez obrońcę
‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
‎z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 457/22
‎zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie
‎z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt XVIII K 30/18,

1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do P. M. , a na podstawie art. 435 k.p.k. także w stosunku do M. T. , P. S. , S. D. , X.Y.. , K. M. , R. G , S. W. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie w postępowaniu odwoławczym;

2. zarządza zwrot P. M. uiszczonej opłaty od kasacji w wysokości 750 zł.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt XVIII K 30/18, Sąd Okręgowy w Warszawie uznał P. M. za winnego: 1) czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. za który wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności, 2) trzech czynów w ciągu przestępstw z art. 291 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. za które wymierzono mu karę dwóch lat pozbawienia wolności i 200 stawek dziennych grzywny po 50 zł, 3) czynu z art. 258 § 1 k.k. za który wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności, 4) czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. za który wymierzono mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny 250 stawek dziennych po 50 zł, 5) czynu z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 271 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. za który wymierzono mu karę roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny 150 stawek dziennych po 50 zł, 6) dwóch czynów popełnionych w ciągu przestępstw z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. za które wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd wymierzył P. M. karę łączną 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w wysokości 500 stawek dziennych po 50 zł. Orzekł także obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych.

Tym samym wyrokiem skazano także M. T. za czyny z art. 258 § 1 k.k., art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i in., R. G za czyny z art. 258 § 1 k.k., art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i in., S. D. za czyny z art. 286 § 1 k.k. i in., X.Y.. za czyny z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i in., J. K. za czyn z art. 271 § 1 i 3 k.k. i in., K. K. za czyn z art. 271 § 1 i 3 k.k. i in., K. M. za czyn z art. 291 § 1 k.k. i in., P. S. za czyny z art. 296a § 1 i 4 k.k. i in. oraz S. W. za czyn z art. 286 § 1 k.k. i in.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcow oskarżonych, pełnomocników oskarżycieli posiłkowych oraz prokuratora, wyrokiem z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 457/22, Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok: w stosunku do oskarżonego P. M. w ten sposób, że ustalił odmienną datę końcową jednego z przypisanych mu czynów w pkt LIV sentencji wyroku oraz przyjął, iż oskarżony doprowadził pokrzywdzoną spółkę [AAA] SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 155.415,78; w stosunku do oskarżonego M. T. w ten sposób, że w części dotyczącej czynu przypisanego w pkt I sentencji wyroku z art. 258 § 1 k.k. przyjął, iż oskarżony działał także wspólnie i w porozumieniu z P M. ; zaś w stosunku do oskarżonego P. S. ustalił na nowo datę czynu przypisanego mu w pkt LXII sentencji wyroku. W pozostałej części w stosunku do oskarżonych P. M. , M. T. i P. S. , a w całości wobec oskarżonych R. G , S. D. , X.Y.. , K. M. oraz S. W. wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca P. M. , zaskarżając go na korzyść skazanego i zarzucając rażące naruszenie:

„I. przepisów postępowania (art.433 par.2 k.p.k. i art.457 par.3 k.p.k.) mające decydujący wpływ na treść wyroku, a polegające na dokonaniu kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji w sposób rażąco nieprawidłowy wyrażający się w:

1)ocenie zarzutów apelacyjnych w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, w sposób dowolny, rozstrzyganiu nie dających się usunąć wątpliwości w zakresie winy na niekorzyść skazanego, rażąco wadliwego uznania zarzutów apelacji za niezasadne w następstwie :

a)rozważenia i uzasadnienia oceny zarzutu dotyczącego składania przez P. M. wyjaśnień na etapie śledztwa w warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi po myśli art. 171 par.7 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że takie warunki nie zachodziły w następstwie:

-nieuprawnionego utożsamienia tych okoliczności z przesłankami z art. 171 par.5 k.p.k. i ustalenie, że z materiału dowodowego nie wynika, aby te wyjaśnienia zostały uzyskane w warunkach wskazanych w cytowanym wyżej przepisie, w sytuacji, gdy apelacja nie formułowała zarzutu odbierania od skazanego wyjaśnień wbrew zakazom wymienionym w art. 171 par.5 k.p.k.

-przyjęcia, że skoro protokoły przesłuchania P. M. „nie zawierają jakichkolwiek adnotacji wskazujących na nieprawidłowy przebieg czynności' - to tych nieprawidłowości nie było i kompletne stracenie z pola widzenia i oceny podnoszonych przez obronę w apelacji okoliczności, w szczególności tych, że wobec mego klienta nie zastosowano tymczasowego aresztowania, zaś wobec innych podejrzanych, którym postawiono zarzuty znacznie łagodniejsze zarówno w wymiarze ilościowym jak i jakościowym, najsurowszy środek zapobiegawczy był stosowany przez wiele miesięcy, co ewidentnie wzmacniało wiarygodność jego depozycji dotyczących korzyści procesowych, których miał doświadczyć w następstwie przyznania się do stawianych mu zarzutów;

b)w zakresie zarzutów dotyczących pkt. 27, 28, 29 komparycji wyroku - pkt. LIII 1) ,2) i 3) wyroku Sądu Okręgowego bezkrytyczne honorowanie depozycji M. K., T. G. , jako kluczowych dowodów dla poczynienia ustaleń w zakresie zawinienia P. M. , w sytuacji, gdy świadkowie ci mieli ewidentny interes procesowy w pomawianiu mego klienta w zakresie tych czynów;

c)w zakresie pkt.30 komparycji wyroku - pkt. LIX wyroku Sądu Okręgowego zaniechanie rozważenia trafności przypisania P. M. dopuszczenia się czynu z art.258 par. 1 k.k., w następstwie zaniechania wnikliwego rozpoznania zarzutu apelacji w tej materii, co do tego, że w głównym akcie oskarżenia nie został skazanemu przedstawiony zarzut popełnienia tego czynu, nie był on wymieniony w gronie osób, którym udział w tej grupie przestępczej przypisywano i co równie ważne, zakres działalności tej grupy nie korespondował z zarzutami przedstawionymi memu klientowi;

2)całkowitym zaniechaniu rozważenia zarzutów wskazanych w apelacji obrońcy P. M. szczególności w zakresie zarzutu z :

a)pkt. 26, 33 i 34 komparycji wyroku - pkt. LII ; LVII wyroku Sądu Okręgowego poprzez przyjęcie, że skazany dopuścił się tych czynów w wyniku rażącego zaniechania rozważenia zarzutów apelacji w tym zakresie, które podnosiły fundamentalną okoliczność znoszącą możliwość uznania, że doszło w zakresie tych czynów do wyczerpania dyspozycji przestępstw z art.291 par. 1 k.k. a mianowicie fakt, że w toku postępowania nie została ustalona faktyczna tożsamość pojazdów wymienionych w tych zarzutach, a tym samym brak było możliwości ustalenia, że przedmioty te zostały uzyskane za pomocą czynów zabronionych, a nadto zważywszy na profil działalności zawodowej skazanego brak było możliwości przypisania mu znamienia przechowywania tych przedmiotów;

b)pkt.31 komparycji wyroku - pkt. LV wyroku Sądu Okręgowego poprzez całkowite zaniechanie rozważenia zarzutu apelacji wskazującego na to, że brak było przesłanek do przyjęcia po stronie skazanego, że pojazd [...] pochodzi z kradzieży w sytuacji, gdy pojazd miał m.in. polski dowód rejestracyjny, pojazd był oglądany i badany przez rzeczoznawcę z firmy [BBB] specjalizującej się w badaniu stanu technicznego pojazdów, który to rzeczoznawca stwierdził, że z pojazdem od strony formalno-technicznej jest wszystko w porządku, a także pojazd ten był poddany podobnej procedurze leasingowej w wyspecjalizowanej w tej materii firmie [AAA] oceniającej stan formalny pojazdu;

c)w zakresie pkt.32 komparycji wyroku- pkt. LVI wyroku Sądu Okręgowego poprzez całkowite zaniechanie rozważenia zarzutu apelacji wskazującego na to, że pojazd […] został legalnie zakupiony w Szwajcarii, zaś świadkowie T. G. oraz P. P. i D. P. mieli osobisty interes procesowy w przypisaniu winy P. M. w zakresie tego czynu, zaś pominięcie klarownej wymowy zeznań św. J. P. było równie doniosłym błędem powielonym za Sądem I Instancji przez Sąd Apelacyjny –

które to uchybienia łącznie doprowadziły finalnie do wadliwego przypisania skazanemu winy w zakresie przypisanych mu czynów.”

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Nadto z powołaniem na przepisy art. 536 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k. obrońca wniósł także o uchylenie zaskarżonego wyroku wobec skazanego K. M. .

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ w Lublinie delegowana do Prokuratury Regionalnej w Lublinie wniosła o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się skuteczna w tym znaczeniu, że wobec ujawnienia się bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., związanej z wadliwie ukształtowanym składem Sądu II instancji, doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w stosunku do P. M. , a na podstawie art. 435 k.p.k. także w odniesieniu do pozostałych skazanych i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W ocenie Sądu Najwyższego wadliwość zaskarżonego wyroku związana z bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., dotyczy wszystkich sędziów zasiadających w tej sprawie w składzie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, tj. SO (del.) X.Y.. , SSA X.Y.1 oraz SSA X.Y.2 . Każda z tych sędziów została już poddana w przeszłości przez Sąd Najwyższy testowi bezstronności i niezależności, a wyniki tych testów były negatywne. Ocenę tę podziela także Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu w sprawie II AKa 457/22.

Sąd Najwyższy odwołuje się w tym zakresie do uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20, podkreślając, że wykładnia prawa zawarta w tej uchwale jest obowiązująca i w myśl art. 87 ust. 1 ustawy o SN Sąd Najwyższy pozostaje nią związany jako zasadą prawną. Sędziów tego Sądu nie może zatem zwolnić z obowiązku jej przestrzegania żadna subiektywna czy inna okoliczność, w tym zgłoszone do uchwały zdanie odrębne, czy interes w korzystnej dla sędziego, a odmiennej wykładni przepisu art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. Związani uchwałą trzech Izb Sądu Najwyższego pozostają co oczywiste także sędziowie Sądu Najwyższego orzekający w innych niż Izba Karna izbach tego Sądu. Oczywistym jest też, że niczego w tym zakresie nie może zmienić wskazywany niekiedy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61, skoro jego rozstrzygnięcie nie należy do zawartego w art. 188 Konstytucji RP katalogu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (por. m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Tylko zaś te orzeczenia z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP uzyskują moc powszechnie obowiązującą. Powołane orzeczenie Trybunału, wydane w sprawie U 2/20, stanowiące z powodu swej wadliwości co najwyżej niewiążący wyraz określonych poglądów prawnych co do wykładni konkretnych przepisów nie uzyskało zatem ani mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia, a więc co oczywiste nie mogło uchylić uchwały trzech połączonych Izb SN (BSA I-4110-1/20), ani też nie zawiera argumentacji zasługującej na uwzględnienie.

Jak wynika z treści uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.” W odniesieniu do sędziów sądów powszechnych wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje zatem wprawdzie automatycznie, że sąd z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Jeżeli jednak ujawnione zostaną przez strony albo staną się Sądowi Najwyższemu znane z urzędu okoliczności wskazujące na wątpliwości co do bezstronności sędziego rozwiać je może albo potwierdzić szczegółowe ich badanie, do którego Sąd Najwyższy jest uprawniony i zobowiązany zarazem.

Stanowisko to znalazło swoje wzmocnienie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, dotyczącej statusu Krajowej Rada Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”), w której trafnie stwierdzono, że nie jest ona już organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1. Podobne stanowisko zajął także w tym zakresie Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej ETPCz) w sprawie Reczkowicz p. Polsce, podkreślając, że zmiana ustawy o KRS praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym zakresie, co w rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której możliwości te władze skorzystały (pkt 274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19; HUDOC). Do podobnych wniosków doszedł ETPC w wyroku Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18).

Brak bezstronności i niezawisłości sądu, w składzie którego zasiadał sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w wadliwym procesie przed Krajową Radą Sądownictwa od 17 stycznia 2018 r., należy ustalić in concreto w odniesieniu do każdego z sędziów z osobna (por. uchwała Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 2/22). Potrzebę i zasadność przeprowadzania testu bezstronności potwierdził jak dotąd Sąd Najwyższy w kilkudziesięciu zapadłych orzeczeniach stwierdzających zarówno naruszenie standardu bezstronności w odniesieniu do niektórych sędziów sądów powszechnych powołanych z udziałem wadliwie ukształtowanej KRS, jak też nie dopatrując się uchybień z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. w odniesieniu do innych sędziów poddanych testowi bezstronności (m.in. w sprawach III KK 193/20; II KK 206/21; III KK 375/21; III KK 404/21; II KK 489/21; II KK 505/21; II KO 111/21; II KS 32/21; III KS 26/22; II KK 23/22; III KK 39/22; II KK 55/23; II KK 74/22; II KK 119/22; II KK 192/22; II KK 469/22; V KK 562/22; II KK 571/22; II KK 607/22; II KK 614/22; V KK 17/23; III KK 60/23; III KK 109/23; III KK 185/23; II KK 124/23; III KK 239/23; II KK 287/23; II KK 288/23; II KK 296/23; II KK 363/23; III KK 471/23).

Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że oprócz wadliwości samego procesu nominacyjnego sędziego, istotną rolę w tej ocenie powinny odgrywać m.in.: równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury, jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów, porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla kontrkandydatów, fakt uzyskania nominacji na stanowiska funkcyjne pozostające w dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej, udział w pracach gremiów powiązanych z władzą polityczną, wykonywanie określonych zadań lub funkcji na podstawie arbitralnych decyzji władzy politycznej, co obejmuje również tzw. delegacje ministerialne, dodatkowe zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio podporządkowanych władzy politycznej, charakter sprawy, do której rozstrzygnięcia ukształtowano dany skład sądu, a także działalność publiczna i wypowiedzi danego sędziego, wykraczające poza gwarantowane przez Konstytucję RP ramy udziału w debacie publicznej, a wskazujące na zaangażowanie w realizację określonych celów politycznych władzy wykonawczej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2022 r., II KS 32/21; z dnia 30 maja 2023 r., II KK 23/22; z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21, z dnia 12 grudnia 2023, II KK 74/22, z dnia 21 grudnia 2023., II KK 287/23).

Negatywną ocenę realizacji standardów bezstronności przez SSA X.Y.1 wyraził jak dotąd Sąd Najwyższy w sprawach II KK 469/22, II KK 287/23, II KK 614/22, II KK 124/23; II KK 296/23, oraz II KK 627/23. Zbędne jest zatem szczegółowe omawianie wskazanych tam faktów, a wystarczające zwrócenie uwagi na następujące okoliczności związane z SSA X.Y.1 :

1)uzyskanie i przyjęcie z dniem […] 2021 r. delegacji od Ministra Sprawiedliwości do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie na czas określony;

2)w okresie delegacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie powołanie decyzją […] Sędziów Sądów Powszechnych sędziego P. S. i przyjęcie przez sędziego Sądu Okręgowego delegowanego do Sądu Apelacyjnego stanowiska […] przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie;

3)uzyskanie i przyjęcie z dniem […] 2022 r. delegacji od Ministra Sprawiedliwości do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie na czas nieokreślony;

4)przekazanie przez sędziego P. S. wkrótce po objęciu przez niego w […] 2022 r. funkcji […] Sądu Apelacyjnego w Warszawie i przyjęcie przez SSA X.Y.1 uprawnienia do zastępowania […] Wydziału […] Karnego pomimo tego, że w Wydziale tym byli inni sędziowie o wiele dłużej pełniący urzędy sędziów Sądu Apelacyjnego w Warszawie;

5)przyjęcie uprawnienia do zastępowania […] Wydziału […] Karnego z pominięciem faktu, że udzielona przez Ministra Sprawiedliwości delegacja obejmowała wyłącznie pełnienie obowiązków sędziego, a nie wykonywanie czynności administracyjnych;

6)wyrażenie w 2022 r. poparcia poprzez podpisanie listy poparcia dla sędziego D. D. z Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie kandydującemu do Krajowej Rady Sądownictwa, także ówczesnego członka tej Rady w latach […];

7)kandydowanie na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną w sposób wadliwy, powołanie na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu […] 2022 r. w procedurze zainicjowanej uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa nr […] z dnia […] 2022 r., w której KRS rekomendowała sędzię X.Y.1 na to stanowisko liczbą […] głosów „za”, przy […] głosie „przeciw” i […] głosach „wstrzymujących się”;

8)objęcie po zwolnieniu z tej funkcji sędziego J. L., etatowej funkcji […] Wydziału […] Karnego Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a w 2023 r. objęcie funkcji […] […] Wydziału Karnego tego Sądu;

9)powierzenie wyżej wymienionej oraz sędziemu P. S. i SSO del. do SA P. B. w podziale czynności sędziów […] Wydziału Karnego obowiązujących od dnia […] 2023 r. rozpoznawania w ramach sekcji zażaleniowo-wnioskowej wniosków o wyłączenie sędziego, z wyłączeniem od rozpoznawania przedmiotowych spraw pozostałych sędziów orzekających w […] Wydziale Karnym (protokół posiedzenia Kolegium Sądu Apelacyjnego w Warszawie nr […] z dnia […] 2023 r. – pkt 12), a zatem akceptowanie prób instrumentalnego uniemożliwienia rozpoznawania wniosków o wyłączenie sędziego przez sędziów, którzy nie byli powołani w procedurze z udziałem wadliwie ukształtowanej KRS;

10)wyrażanie zgody na w/w działania w okresie intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez właściwe organy, w skład w których wchodziła sędzia X.Y.1, w odniesieniu do sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości naruszającej zasadę trójpodziału władzy, w związku z ich orzecznictwem prokonstytucyjnym i prokonwencyjnym;

11)fakt dynamicznych postępów w jej karierze zawodowej, nieznajdujących jednoznacznego potwierdzenia w doświadczeniu orzeczniczym oraz w zakresie sprawowania funkcji kierowniczych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2023 r., III KK 109/23).

Sąd Najwyższy wyraża zatem pogląd, że w odniesieniu do SSA X.Y.1 zarówno w okresie delegacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, jak też już po uzyskaniu nominacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (tj. w chwili orzekania w niniejszej sprawie) ujawnił się w ten sposób i utrzymywał bezsporny i oczywisty jej związek z organami władzy wykonawczej oraz innymi osobami bezpośrednio biorącymi aktywny udział w zamachu na niezawisłość i bezstronność sądów, wskazujący na brak bezstronności i niezawisłości w rozumieniu standardu wynikającego z nakazów Konstytucji, aktów prawa międzynarodowego oraz ustawy procesowej. Powyższe świadczy ponadto, w ocenie Sądu Najwyższego, o ponadprzeciętnym i nieuzasadnionym doświadczeniem zawodowym sędzi X.Y.1 w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie zaufaniu, jakim została ona obdarzona przez kierownictwo tego Sądu.

Wynik negatywny badania spełnienia testu niezależności i bezstronności przez SSO (del) X.Y.. stwierdził jak dotąd Sąd Najwyższy w sprawach III KK 375/21, II KK 607/22; II KK 296/23. Jako do sędziego delegowanego, podstawą oceny dokonywanej w kontekście respektowania należytej obsady sądu jest wykładnia przepisów traktatowych przeprowadzona w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 listopada 2021 r., w połączonych sprawach od C-748/19 do C-754/19, w którym TSUE stwierdził, iż „art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TUE) odczytywany w świetle art. 2 TUE oraz art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego sądu karnego wyższej instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na czas określony, czy na czas nieokreślony”. W konsekwencji powyższego, w odniesieniu do delegacji sędziego udzielonej po dniu […] 2021 r. dla oceny bezstronności sędziego delegowanego konieczne jest przeprowadzenie testu o charakterze identycznym z tym, jaki wypracowany został na gruncie orzecznictwa krajowego oraz organów międzynarodowych działających na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w odniesieniu do osób powoływanych na urząd sędziego sądu powszechnego lub wojskowego na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy o KRS z dnia 8 grudnia 2017 r. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2023 r., II KK 469/22).

Ustalenia dokonane przez Sąd Najwyższy w sprawach III KK 375/21, II KK 607/22; II KK 296/23 w odniesieniu do sędzi X.Y.. pozostają aktualne także na kanwie niniejszej sprawy, w której sędzia ta orzekała w ramach delegacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, będąc sędzią Sądu Okręgowego w L. Bez konieczności szczegółowej analizy, dokonanej już przez Sąd Najwyższy we wskazanych wyżej sprawach wskazać zatem należy najważniejsze ustalenia, które prowadzą także w sprawie niniejszej do wniosku, że wystąpiła w odniesieniu do w/w sędzi przesłanka z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.:

1)sędzia X.Y.. powołana została na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2019 r., nr […], w uwzględnieniu wniosku Krajowej Rady Sądownictwa zawartego w Uchwale Nr […] z dnia […] 2018 r., a więc z udziałem wadliwie ukształtowanej KRS;

2)brak jest transparentności postępowania konkursowego na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie, w którym uczestniczyła sędzia X.Y.. , w trakcie którego uzyskała zdecydowanie negatywną opinię swojej kandydatury na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Apelacji Lubelskiej ([…] głosach „przeciw” i […] głosów „za”). Siedmiu sędziów, którzy uzyskali poparcie co najmniej […] sędziów tego Zgromadzenia (w tym jeden z sędziów […] głosów „za”) nie zostali w tej procedurze przedstawieni przez KRS Prezydentowi RP;

3)każe to przyjąć, że uzyskanie przez sędzię X.Y.. pozytywnej uchwały KRS, musiało być podyktowane względami pozamerytorycznymi zważywszy, że wszyscy kandydaci posiadali zbliżone, pozytywne opinie wizytatorów i charakteryzowali się podobnymi kwalifikacjami zawodowymi;

4)w 2022 r. sędzia X.Y.. podpisała listę poparcia dla – starającego się o wybór do Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej ustawą z 2017 r., drugiej kadencji – byłego […] w Ministerstwie Sprawiedliwości sędziego Ł. P. , pomimo publicznie dostępnych informacji o udziale wyżej wymienionego tzw. […]”, w której osoby związane z Ministerstwem Sprawiedliwości starały się zdeprecjonować sędziów niepoddających się presji władzy wykonawczej i stosujących w swoim orzecznictwie regulacje konstytucyjne i konwencyjne. Wskazuje to na bezpośrednie i aktywne poparcie przez sędzię X.Y.. dla działań i zachowań godzących w sędziowską niezawisłość i niezależność;

5)po zaledwie 3 latach orzekania w sądzie okręgowym sędzia X.Y.. wyraziła chęć delegowania jej do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, uzyskując stosowny akt delegacji Ministra Sprawiedliwości w dniu […] 2022 r.;

6)przyjęcie delegacji nastąpiło w szczególnym momencie i w związku z wcześniejszym bezprawnym przeniesieniem przez kierownictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie trzech doświadczonych sędziów Wydziału […] Karnego tego Sądu do Wydziału […] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze stosowaniem przez tych sędziów Konstytucji RP oraz respektowaniem wiążącego Polskę orzecznictwa europejskiego i międzynarodowego oraz w celu obsadzenia tak opróźnionych miejsc w tym Sądzie;

7)sędzia X.Y.. wyrażała zgodę na przyjmowanie i zajmowanie stanowisk w okresie intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez właściwe organy, w odniesieniu do sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości naruszającej zasadę trójpodziału władzy, w związku z ich orzecznictwem prokonstytucyjnym i prokonwencyjnym.

Powyższe okoliczności wskazują na bezpośredni związek sędzi X.Y.. i jej kariery zawodowej z organami władzy wykonawczej w okresie prowadzonej przez nie walki z niezależnością sądownictwa. Wywołuje to uzasadnione i poważne wątpliwości odnośnie do bezstronności i niezależności sądu z udziałem tej sędzi, w szczególności w okresie delegacji do Sądu wyższego rzędu, która odbywa się z woli Ministra Sprawiedliwości i w każdej chwili mogła zostać przez niego przerwana.

Negatywny wynik testu dotyczy także SSA X.Y.2 , wobec której Sąd Najwyższy dokonał testu bezstronności i niezawisłości w sprawie II KK 469/22. Ocenę okoliczności tam stwierdzonych Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela, w tym w szczególności dostrzec należy, że:

1.sędzia X.Y.2 zgłosiła swoją kandydaturę na wolne stanowisko w Sądzie Apelacyjnym ogłoszone w Monitorze Polskim z 2020 r., poz. […], uzyskując poparcie KRS w dniu […] 2021 r. (uchwała Nr […]), a zatem zarówno po wydaniu wskazanych wyżej orzeczeń, lecz także uchwały składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., I BSA I-4110-1/20, wskazującej jednoznacznie na wadliwość procedury powołania na stanowisko sędziowskie w której uczestniczy Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności;

2.sędzia nominację przyjęła i odebrała w […] 2021 r., a więc już także po rozstrzygnięciach w tym przedmiocie zawartych w wyrokach ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczowicz przeciwko Polsce i z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, akceptowała zatem jawnie konsekwencje destrukcyjnego dla polskiego wymiaru sprawiedliwości działania władzy wykonawczej (przede wszystkim ówczesnego Ministra Sprawiedliwości) oraz ustawodawczej i godziła się na korzystanie z tej działalności zmierzającej do niszczenia niezależności wymiaru sprawiedliwości;

3.[…] Sądu Apelacyjnego w Warszawie odmówił w prowadzonych przez Sąd Najwyższy postępowaniach przekazania akt osobowych sędziego, co jak trafnie wskazał SN w sprawie II KK 469/22 uniemożliwia dodatkową weryfikację w ramach przeprowadzanego testu niezawisłości i bezstronności;

4.sędzia przyjęła od Ministra Sprawiedliwości zaangażowanego w niszczenie samodzielności władzy sądowniczej i podejmującego próby podporządkowania jej swojej woli funkcję przedstawiciela tego Ministra w komisjach egzaminacyjnych (zarządzenie z dnia […] 2022 r., Dz. Urz. MS z dnia […] r., poz. […] w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej nr […] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w […] r. z siedzibą w W.);

5.sędzia X.Y.2 wyrażała zgodę i przyjmowała wskazane funkcje i zajmowała stanowiska w okresie intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez organy dyscyplinarne powołane z woli Ministra Sprawiedliwości, wobec sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości naruszającej zasadę trójpodziału władzy, niszczącej bezstronność i niezależność sądów.

Powyższe, podobnie jak w sprawie II KK 469/22 przesądziło o uznaniu, że obalenie domniemania braku niezawisłości i bezstronności tego sędziego nie tylko stało się niemożliwe, lecz wręcz uprawnia do wniosku o akceptacji przez wyżej wymienioną, przy uwzględnieniu jej związku z władzą wykonawczą, działań podważających system prawny Rzeczypospolitej Polskiej, prowadząc do uznania, ż także w tym przypadku dochodzi do wystąpienia przesłanki z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.

W konsekwencji wykazane powiązania sędzi X.Y.1 , sędzi X.Y.. oraz sędzi X.Y.2 z organami władzy wykonawczej oraz osobami realizującymi kierunki wytyczone przez Ministra Sprawiedliwości, w tym dotyczące odsuwania od orzekania sędziów nieuległych władzy wykonawczej, wszczynania postępowań dyscyplinarnych wobec tych sędziów oraz instrumentalnego dyscyplinowania stosujących w swoim orzecznictwie wykładnię dokonywaną w orzeczeniach Sądu Najwyższego i międzynarodowych trybunałów, obejmowania stanowisk i funkcji związanych ze szczególnym zaufaniem wskazują w sposób bezpośredni na akceptację przez tych sędziów destrukcyjnych w latach 2015-2023 dla polskiego wymiaru sprawiedliwości działań władzy ustawodawczej i władzy wykonawczej, stanowiących wyraz naruszenia konstytucyjnej zasady trójpodziału władzy. Tym samym prowadzi to do oceny, że w okresie rażącego naruszania standardów demokratycznego państwa prawnego poprzez ingerencję w niezawisłość i niezależność władzy sądowniczej sędziowie ci nie tylko nie podejmowali działań zmierzających do ochrony niezależności i niezawisłości sędziowskiej, ale znaleźli się w gronie sędziów uczestniczących w zachowaniach stanowiących zamach na tę niezależność i niezawisłość, cieszących się z tego powodu szczególnym zaufaniem ze strony kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, przekraczającym granice typowego zaufania jakiego należy oczekiwać w relacjach sędzia – organ władzy wykonawczej.

Po uwzględnieniu powyższych rozważań stwierdzić należało, że Sąd Apelacyjny w Warszawie orzekając w składzie SO (del.) X.Y.. , SSA X.Y.1 oraz SSA X.Y.2 nie był sądem niezależnym i niezawisłym, a wydane orzeczenie obarczone jest wadą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.

Konsekwencją stwierdzenia powyższego było uchylenie wyroku nie tylko w stosunku do objętego kasacją P. M. , ale także z mocy art. 435 k.p.k. pozostałych skazanych, tj. M. T. , R. G , S. D. , X.Y.. , K. K. , K. M. , P. S. , S. W. oraz przekazanie sprawy w całości do ponownego jej rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy uznał za konieczne podkreślić, że wprawdzie w chwili obecnej ustaje tak silne jak dotąd bezpośrednie zagrożenie naruszania przez organy władzy wykonawczej niezawisłości sądownictwa, a także zmniejszona została aktywność (intensywna zwłaszcza w latach 2018-2023) tych sędziów pełniących nadal funkcje rzeczników dyscyplinarnych, których celem było represjonowanie sędziów sprzeciwiających się podporządkowaniu władzy sądowniczej woli Ministra Sprawiedliwości, to jednak przytoczone wyżej fakty dotyczące przeszłości SSA X.Y.1 , SSA X.Y.2 i SO del X.Y.. jak i chwila wydania zaskarżonego kasacją wyroku (30 listopada 2022 r.) w pełni uzasadniają tezę o braku u wyżej wymienionych przymiotów gwarantujących, że sąd z ich udziałem był w chwili wydania zaskarżonego kasacją wyroku sądem niezależnym i bezstronnym, w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

Jednocześnie, z uwagi na skutek określony w art. 439 § 1 in principio k.p.k. bezprzedmiotowe było szczegółowe odnoszenie się do zarzutów kasacji. Dostrzec wszakże należy, że kontrola odwoławcza przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny w Warszawie była niezwykle zdawkowa i pobieżna. Obowiązkiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie będzie zatem prawidłowe ukształtowanie składu Sądu, w sposób wolny od wątpliwości co do jego niezależności i bezstronności, a następnie przeprowadzenie rzetelnej kontroli odwoławczej w zgodzie z obowiązującymi przepisami i zakresem podniesionych w apelacjach zarzutów.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[J.J.]

[ał]