WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Kala (przewodniczący)
‎SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca)
‎SSN Michał Laskowski

Protokolant Kamila Ożarowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jarosława Szuberta,
‎w sprawie G.W.
‎skazanego z art. 294§1 k.k. w zw. z art. 286§1 k.k. w zw. z art. 65§1 k.k. w zw. z art. 4§1 k.k.
‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎w dniu 8 października 2024 r.,
‎kasacji wniesionej przez obrońcę
‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
‎z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt II AKa 172/23
‎zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie
‎z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt IV K 62/18,

na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. wobec G.W., a nadto na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. wobec A.B. i W.W. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Jacek Błaszczyk Dariusz Kala Michał Laskowski

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt IV K 62/18, uznał oskarżonego G.W. za winnego zarzuconych mu aktem oskarżenia czynów z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i inne i skazał tego oskarżonego na karę 5 lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny w liczbie 400 stawek dziennych z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych. Sąd orzekł ponadto od oskarżonego na rzecz O. S.A. z/s w W. kwotę 876.198,02 złotych tytułem solidarnego naprawienia szkody.

Wyrokiem tym skazano także m. in. A.B. i W. W..

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt II AKa 172/23, Sąd Apelacyjny w Lublinie zmienił zaskarżony wyrok dokonując modyfikacji w zakresie wysokości szkód wynikłych z popełnionych przez w/w przestępstw, a ponadto złagodził orzeczoną wobec G.W. karę do 3 lat pozbawienia wolności.

Kasację od tego orzeczenia wniósł obrońca skazanego G. W. – zarzucając mające istotny wpływ na treść orzeczenia:

1.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenia art. 4, 7, 410 k.p.k. polegającego na nieuwzględnieniu szeregu istotnych okoliczności przemawiających na korzyść skazanego, ujawnionych w postępowaniu dowodowym, zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i przed Sądem I instancji, a mających zasadnicze znaczenie dla rekonstrukcji stanu faktycznego oraz przyjęcie niekorzystnej dla skazanego wersji rzeczywistego przebiegu zdarzeń, o których mowa w akcie oskarżenia, w sytuacji gdy prawdziwy ich przebieg nie może zostać jednoznacznie i kategorycznie przedstawiony, tak jak widzą go Sądy, co eliminuje możliwość postawienia G.W. zarzutu określonego w art. 286 § 1 k.k. i skutkować winno uniewinnieniem G.W.;

2.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez dokonanie przez sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w sposób wybiórczy i tendencyjny w zakresie opisu działania oskarżonego G.W., bez uwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, skutkujące wydaniem przez Sąd I instancji wyroku, który nie opiera się na całokształcie okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej co przejawia się przede wszystkim błędnym ustaleniem, że G.W. jest winny zarzuconych mu aktem oskarżenia czynów - mimo, że powyższe nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

3.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez bezkrytyczne obdarzenie wiarą wyjaśnień P.S. z postępowania przygotowawczego przy jednoczesnym nieuprawnionym deprecjonowaniu wyjaśnień składanych przez G.W. oraz A.B., w sytuacji gdy w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego, oczywistym wydaje się, że rzekoma „skrucha” P.S., na którą w uzasadnieniu powołuje się Sąd I instancji, stanowiła wyłącznie linię obrony, ukierunkowaną na uniknięcie odpowiedzialności przez P.S. i obciążenie innych osób m.in. G.W.;

4.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez bezkrytyczne obdarzenie wiarą zeznań świadków: W.M., K.N.. I.S., J.T., A.S., E.S., M.S. i M.S. - pomimo, że w/w miały oczywisty interes w tym. aby przedstawiać wersję zdarzeń ukierunkowaną na uniknięcie przez nie odpowiedzialności;

5.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego przejawiającym się w przyjęciu, że G.W. dokonał zarzucanych mu czynów, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, a wręcz przeciwnie - w sprawie istnieje wiele okoliczności świadczących o tym, że Sąd dokonał pobieżnej, wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnął, na podstawie wadliwie przeprowadzonej oceny błędne wnioski co do sprawstwa G.W., co potwierdza przede wszystkim:

6.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez uznanie winy oskarżonego G.W., w zakresie zarzuconych mu czynów dotyczących umów zawartych przez P.S., P.P., W.K., U.S., M.M. i L.S. i zupełnie dowolne, nieznajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym przyjęcie, że oskarżony „kłamliwie zapewniał w/w o istotnych warunkach zawartych umów, a także, że nie przekazał w/w osobom telefonów, w sytuacji gdy wskazane osoby nie zostały w sprawie przesłuchane;

7.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że G. W. miał "kłamliwie zapewniać o istotnych warunkach zawartych umów", a także, że „Przy zawieraniu umów na osoby rejestrujące fikcyjną działalność gospodarczą G.W. wykorzystywał znajomość procedur i (..) Nikt nie weryfikował natomiast realności prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę będącą klientem „biznesowym”.” - w sytuacji gdy każdy z klientów własnoręcznym podpisem potwierdzał zapoznanie się z treścią umowy, a jedyną możliwą metodą weryfikacji klientów biznesowych w kontekście realności prowadzenia działalności, była weryfikacja w CeiDG;

8.rażące naruszenie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutu apelacyjnego obrońcy dotyczącego naruszenie art. 4, 7, 410 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającego na uznaniu, że G.W. dokonał zarzucanych mu aktem czynów, w sytuacji gdy żaden ze świadków nie rozpoznał oskarżonego;

9.obrazę art. 438 pkt 4 k.p.k. poprzez wymierzenie G.W. kary 3 lat pozbawienia wolności w sytuacji gdy na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego zasadne było jego uniewinnienie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 grudnia 2023 roku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 20.12.2022 roku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z urzędu (art. 536 k.p.k.) stwierdzono w sprawie zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2) k.p.k., tj. nienależytej obsady Sądu odwoławczego, albowiem w składzie tego Sądu zasiadał sędzia X.Y., który powołanie na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Lublinie uzyskał w oparciu o rekomendacje Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Wobec zaistnienia wskazanego uchybienia zbędnym było odniesienie się do zarzutów zawartych w kasacji obrońcy (art. 436 k.p.k. w zw. z art.518 k.p.k.).

Sąd Najwyższy podziela stanowisko dotyczące zagadnień związanych z prawnomiędzynarodowym oraz konstytucyjnym kontekstem ocen niezależności sądów, w skład których wchodzą osoby powołane na urząd sędziego w oparciu o rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. zawarte w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 11 października 2023 r., III KK 185/23. Wobec kompleksowego ujęcia problemu w tym orzeczeniu, a także szeregu innych, nie ma potrzeby rekapitulowania całości argumentacji prawnej. Podkreślić należy jednak, że z obszernego orzecznictwa polskiego Sądu Najwyższego, a także Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że problem niezależności i właściwej kompozycji sądów, w składzie których zasiadają osoby przedstawione do powołania na stanowisko sędziego Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. ma charakter systemowy.

Zagadnienie to nabiera dodatkowego wymiaru w przypadku tych sędziów, którzy nie tylko uczestniczyli w bezprawnej procedurze przed niekonstytucyjnym organem jakim jest wspomniana Rada, ale ponadto przyjmowali stanowiska z rąk Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego i swoimi działaniami w pełnym zakresie popierali te wszelkie decyzje czy zmiany, które następnie były jednoznacznie uznawane przez sądy międzynarodowe za naruszające gwarancje prawa do niezależnego sądu ustanowionego ustawą. Ich, kariery w strukturze sądownictwa powszechnego, czy też nawet i Sądu Najwyższego były nietypowe, o tyle, że awanse do sądów wyższych instancji lub na stanowiska funkcyjne miały bezprecedensowo szybki charakter.

Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), zaakcentowano kluczową dla procesu nominacyjnego okoliczność, tj., że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1.

W uchwale tej podkreślono, że należy mieć na względzie stopniowalność kryteriów doboru do sądów różnego rzędu, gdyż surowsze są wymagania w stosunku do sędziów ubiegających się o awans do sądów, które znajdują się wyżej w strukturze sądownictwa, co prowadzi do konieczności oceny w ramach testu niezawisłości konkretnego sędziego takich okoliczności, jak równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury, jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów, porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla kontrkandydatów oraz to, czy kandydat w ogóle miał kontrkandydata do awansu, czy też był jedyną osobą, która wzięła udział w danym konkursie.

Sąd Najwyższy podziela rozważania Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 10 kwietnia 2024 r., II KK 351/23, w zakresie oceny przebiegu kariery sędziego X.Y.. W czasie, gdy Minister Sprawiedliwości w drodze stosownej nowelizacji ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych zapewnił sobie narzędzia prawne pozwalające na zupełnie arbitralne, masowe wręcz usuwanie ze stanowisk prezesów i wiceprezesów sądów (powszechnie już wówczas określane w dyskusji publicznej jako „przejmowanie sądów”) sędzia X.Y. przyjął powołanie na stanowisko wiceprezesa Sądu Okręgowego w Z. (decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia […] 2016 r. […]). Został także powołany przez Ministra Sprawiedliwości do Zespołu do monitorowania stosowania Regulaminu urzędowania sądów powszechnych (zarządzenie z dnia 24 listopada 2016 r.) – (por. także wyroki Sądu Najwyższego wydane: w dniu 8 maja 2024 r., II KK 251/23 oraz w dniu 5 czerwca 2024 r., II KK 575/23).

Dwa lata później Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu powierzył sędziemu X.Y. funkcję Przewodniczącego II Wydziału Karnego tego Sądu na okres odpowiadający kadencji Wiceprezesa, z czym wiązało się zwiększenie uposażenia z uwagi na pełnienie w jednym sądzie dwóch funkcji (decyzja z dnia 7 lutego 2018 r. K-1230-45/18). Jak wynika z dokumentów zgromadzonych przez Sąd Najwyższy, a także z dostępnej w domenie publicznej uchwały nr […]/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2021 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Lublinie, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2021 r., poz. 312, sędzia X.Y. był wielokrotnie delegowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Lublinie, w dniach: 28 lutego, 14 i 28 marca, 11 i 25 kwietnia, 9 i 23 maja, 6 i 13 czerwca, 4 i 18 lipca, 26 września, 3 i 24 października 2019 r. Od dnia 3 lutego 2021 r. został delegowany do orzekania w tym Sądzie do 2 lutego 2022 r. przez Ministra Sprawiedliwości.

Wspomnianą uchwałą KRS sędzia X.Y. został rekomendowany Prezydentowi RP na stanowisko sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Lublinie. Był jedynym kandydatem, więc nie jest możliwa analiza porównawcza jego kompetencji. Prezydent RP powołał go na wskazany urząd w marcu 2022 r.

Kolejną istotną okolicznością, która wpływa na odbiór postawy sędziego X.Y., jest ta, że udzielił poparcia sędziemu Zbigniewowi Łupinie do sędziowskiej części zreformowanej KRS (https://www.sejm.gov.pl/KRS/Z.Lupina.pdf). Poparcie kandydata do podporządkowanej Rady politykom, stanowiło jasny i niebudzący wątpliwości wyraz poparcia dla kierunku reform, jakie przygotowała ówcześnie rządząca większość parlamentarna.

Wszystkie te okoliczności wskazują na brak niezbędnej niezależności i bezstronności tego sędziego wobec władzy wykonawczej, co narusza prawo strony (skazanego) do sądu, zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji.

Pisemne oświadczenie sędziego X.Y. z dnia 1 sierpnia 2024 r. (k. 105 akt SN) dokonanych ocen nie może zmienić.

Na mocy m. in. przepisu art. 435 k.p.k. zaskarżony kasacją wyrok podlegał także uchyleniu w stosunku do skazanych A.B. i W.W..

Przy ponownym procedowaniu Sąd Apelacyjny w Lublinie rozpozna sprawę w postępowaniu odwoławczym w składzie wolnym od wad prawnych.

Z tych względów należało orzec jak w w wyroku.

Jacek Błaszczyk Dariusz Kala Michał Laskowski

WB

[a.ł]