II KK 112/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2026 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie B.M.
skazanego z art. 258 § 1 i 3 k.k. i in.
po rozpoznaniu na posiedzeniu
w dniu 15 kwietnia 2026 r.
wniosku skazanego o wyłączenie sędziów: SSN Z.K., SSN A.B. i SSN A.R. od
udziału w sprawie II KK 112/26 Sądu Najwyższego,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
wyłączyć SSN Z.K., SSN A.B. i SSN A.R. od udziału w sprawie
II KK 112/26.
UZASADNIENIE
Kasacja wniesiona na korzyść skazanego B.M. przez jego obrońcę została
zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą II KK 112/26 i została
przydzielona do rozpoznania Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Karnej SN Z.K. Zarządzeniem z dnia 18 marca 2026 r. sprawa została skierowana
na rozprawę oraz wyznaczono skład orzekający: SSN Z.K., SSN A.B. i SSN A.R.
Po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczonym składzie, skazany wniósł o
wyłączenie od udziału w sprawie wymienionych sędziów, tj. SSN Z.K., SSN A.B. i
SSN A.R. W uzasadnieniu powołał się na orzecznictwo ETPCz oraz Sądu
Najwyższego, w ocenie których sąd z udziałem sędziów powołanych w wadliwej
procedurze, co dotyczy wskazanych sędziów, narusza standardy „sądu
II KK 112/26
2
ustanowionego ustawą”, co w procedurze karnej stanowi bezwzględną przyczynę
odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. We wniosku zasygnalizowano także
wystąpienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w orzeczeniu sądu pierwszej
instancji, bowiem – w ocenie skazanego – orzekająca w sprawie sędzia również
powołana została na swój urząd w wadliwej procedurze.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek skazanego zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia
2023 r. w sprawie IV KK 279/23, że „przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować
mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia
sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego
sędziego; mianowicie słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia
stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. W
takim razie wykładnia wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową
kontrolę, czy w danej sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu
niezależności i bezstronności sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia
12 maja 2022 r., V KO 37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez
ustawodawcę instytucją procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie
w sprawie, która dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd. Podobnie jak w tym
postanowieniu, również m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu
wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie
U 2/20, opowiedziano się za aktualnością mającej moc zasady prawnej i wiążącej
każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ
29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1. stwierdzono, że
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także
wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
II KK 112/26
3
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3)”. Wspomnianą chwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2
czerwca 2022 r., Sąd Najwyższy potwierdził wyrażone w uchwale połączonych Izb
Sądu Najwyższe stanowisko. Pogląd ten zyskał aprobatę także w kolejnych
orzeczeniach - m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP
1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13
października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14
stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17
stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r.,
II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II
KK 322/24.
W realiach rozpoznawanej sprawy odwołać należy się także do orzeczeń
sądów międzynarodowych, w tym m.in. wyroku Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga
nr 43447/19), interpretującego standard „niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, iż udział w procesie powoływania sędziów
Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie
czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej)
powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej
sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.
6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone
także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek
przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego
2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz
wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce,
skarga nr 50849/21) – zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24
września 2025 r, III KK 95/95.
II KK 112/26
4
Zasadnym jest zwrócenie uwagi także na kwestię potencjalnej
odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Rozstrzygając w tej sprawie
Sąd Najwyższy miał na względzie orzecznictwo ETPCz, w którym aprobowane są
kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do
sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy
z udziałem wadliwie powołanych sędziów.
Wobec powyższego, orzekanie w tej sprawie przez wymienionych we
wniosku sędziów, tj. SSN Z.K., SSN A.B. oraz SSN A.R., powołanych na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. prowadziłoby do
rozpoznania sprawy przez sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust.
1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
