II KB 61/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 czerwca 2025 r.
Pierwszy Prezes SN Małgorzata Manowska (przewodniczący)
SSN Anna Dziergawka (sprawozdawca)
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
SSN Renata Żywicka
SSN Maciej Kowalski
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron
w dniu 26 czerwca 2025 r.,
wniosku sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y.
o ponowne rozpoznanie przez Sąd Najwyższy
wniosku T. R. o zbadanie spełnienia przez sędziego
wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt XII Ko 9/25,
rozpoznanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 1 kwietnia 2025 roku, sygn. akt XII Ko 21/25
p o s t a n o w i ł :
1. uchylić postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z
dnia 1 kwietnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt XII Ko 21/25;
2. odrzucić wniosek T. R. .
Małgorzata Manowska Anna Dziergawka Maciej Kowalski Wiesław Kozielewicz Renata Żywicka
UZASADNIENIE
W dniu 17 lutego 2025 roku (data wpływu do sądu) T. R., wnioskodawca w
sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe
aresztowanie, o sygn. akt XII Ko 9/25, złożył wniosek o zbadanie spełnienia przez
sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. wymogów niezawisłości i
II KB 61/25
2
bezstronności, z uwagi na jego powołanie na urząd sędziego w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2025 roku, w
sprawie o sygn. akt XII Ko 21/25, po rozpoznaniu wniosku T. R., wyłączył sędziego
Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. od rozpoznania sprawy o sygn. akt XII Ko
9/25 (w postanowieniu błędnie wskazano sygn. akt VIII Ko 9/23).
W dniu 16 kwietnia 2025 roku (data pisma i wpływu do Sądu Najwyższego)
sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. złożył wniosek o ponowne
rozpoznanie sprawy w przedmiocie wyłączenia go od rozpoznania sprawy o sygn.
XII Ko 9/25, powyższemu postanowieniu zarzucając:
1. obrazę art. 42a § 3 Ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 334) oraz art. 45 Konstytucji RP, art.
19 akapit 1 zdanie 2 Traktatu o Unii Europejskiej - dalej TUE oraz art. 6 ust.
1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie
Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r.,
Nr 61, poz. 284- dalej: Konwencji) poprzez niewyjaśnienie motywów
nieprzestrzegania powszechnie obowiązujących wyroków Trybunału
Konstytucyjnego oraz nieuwzględnienia wyroków TSUE i ETPC w zakresie
niedopuszczalności przeprowadzenia abstrakcyjnego teksu bezstronności
bez uwzględnienia okoliczności niniejszej sprawy; niewyjaśnienie podstaw
faktycznych i prawnych wykreowania przez sąd pozaustawowych wymogów
dla kandydatów na urząd sędziego oraz motywów odstąpienia od
konstytucyjnej zasady równego dostępu do służby publicznej; niewyjaśnienie
podstawy prawnej dopuszczalności dokonania przez Sąd Okręgowy w
Warszawie merytorycznej kontroli uchwały KRS oraz niedopuszczalnej
oceny powołania sędziego w niniejszym postępowaniu;
2. obrazę prawa konstytucyjnego i ustrojowego tj.:
a. rażące naruszenie art. 7 Konstytucji RP, art. 179 konstytucji RP,
art. 184 Konstytucji RP oraz art. 44 ustawy z dnia 12 maja 2011
II KB 61/25
3
r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (t.j. Dz.U.2024.1186) przez
dokonanie merytorycznej kontroli prawomocnej uchwały
Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie rekomendacji X. Y. do
objęcia urzędu sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie, co
doprowadziło do naruszenia przyznanej Radzie przez
ustrojodawcę w Konstytucji RP wyłącznej kompetencji do oceny
kandydatur na sędziów i przekroczenia kompetencji przez Sąd
Okręgowy.
b. rażące naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez
wydanie zaskarżonego postanowienia z całkowitym
pominięciem powszechnie obowiązujących wyroków Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2019 r. sygn. akt K 12/18 i z
dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt. K/2.
III. obrazę prawa materialnego co skutkowało nieuprawnionym
wyłączeniem skarżącego od rozpoznania sprawy, o sygn. XII Ko 9/25 tj.:
1. dokonanie merytorycznej kontroli uchwały Krajowej Rady Sądownictwa i w
konsekwencji przyjęcie, że „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego”,
są tożsame z okolicznościami stanowiącymi podstawę rekomendacji
sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa, co doprowadziło do
niedopuszczalnej kontroli powołania sędziego,
2. art. 19 akapit 1 zdanie 2 TUE przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji
zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego bez
uwzględnienia przesłanek negatywnych uwzględnienia wniosku tj.
„okoliczności danej sprawy”, „okoliczności dotyczących uprawnionego”,
„charakteru sprawy” co dorowadziło do niedopuszczalnej w świetlne
orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej abstrakcyjnej
oceny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego.
Przedstawiając powyższe, sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y.
wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o odrzuceniu wniosku,
ewentualnie o oddalenie wniosku o spełnienie wymogów niezawisłości i
bezstronności w niniejszej sprawie.
II KB 61/25
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. o ponowne
rozpoznanie sprawy okazał się uzasadniony.
Zgodnie z treścią art. 42a § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju
sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 334, dalej: pr.u.s.p.) dopuszczalne jest
badanie spełnienia przez sędziego sądu powszechnego wymogów niezawisłości i
bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego
postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 6,
jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia
standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z
uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z
kolei art. 42a § 7 pr.u.s.p. stanowi, że wniosek inicjujący test niezawisłości i
bezstronności sędziego powinien, pod rygorem jego odrzucenia bez wezwania do
usunięcia braków formalnych (art. 42a § 8 pr.u.s.p.), czynić zadość wymaganiom
przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia,
że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3 (pkt 1) oraz
przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich
poparcie (pkt 2).
Podkreślić należy, że skoro w założeniu ustawodawcy przedmiotowy
wniosek ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego sądu
powszechnego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w
konkretnej sprawie, należy stwierdzić, iż nie wystarczy przytoczenie okoliczności
towarzyszących powołaniu danego sędziego sądu powszechnego, w tym
ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej i jego postępowania po
powołaniu, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przez
niego wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także wskazanie
okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na wynik
konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz
charakteru sprawy. Oznacza to, że przedmiotem badania w trybie art. 42a § 3
pr.u.s.p. jest dochowanie „wymogów” (standardu) niezawisłości i bezstronności w
II KB 61/25
5
kontekście konkretnej sprawy w tym sensie, iż ewentualne deficyty niezawisłości i
bezstronności mogą oddziaływać na wynik tej sprawy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 6 lutego 2025 r., III CB 127/24; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 czerwca 2024 r., I NB 8/24; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 czerwca 2024 r., III CB 22/24; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 22 maja 2024r., I ZB 45/22, postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 8 maja 2024 r., I ZB 117/23; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15
listopada 2022 r., III CB 5/22).
Jednocześnie przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle
art. 42a § 3 pr.u.s.p. należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym,
odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów, a zatem
w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania, lecz indywidualne
okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego
wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2024 r., III CB 18/24;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., I ZB 44/22;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2022 r., III CB 5/22).
Odnosząc się do wniosku T. R. złożonego w przedmiotowej sprawie
stwierdzić trzeba, że wniosek ten w sposób oczywisty nie czyni zadość tym
wymaganiom. Wnioskodawca wskazuje bowiem na okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. z rekomendacji Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia
8 grudnia 2017 r., jednakże powołane okoliczności mają charakter ogólny i mogłyby
oddziaływać na ocenę dochowania standardu niezawisłości i bezstronności w
każdej sprawie rozpatrywanej przez sędziego, niezależnie od jej okoliczności, co w
oczywisty sposób stoi w sprzeczności z treścią i celem art. 42a § 3 pr.u.s.p.
Wnioskodawca w żadnym zakresie nie wykazał jak okoliczności związane z
powołaniem oraz sposób postępowania sędziego po powołaniu, w rozumieniu art.
42a § 7 pr.u.s.p., miałyby wpływać na naruszenie standardu niezawisłości lub
bezstronności w okolicznościach sprawy o sygn. akt XII Ko 9/25. Tym samym
rozpatrywany wniosek T. R. nie spełnia wymogów wskazanych w art. 42a § 7
pr.u.s.p. We wniosku nie przywołano bowiem jakichkolwiek argumentów
II KB 61/25
6
wskazujących na to, jak w realiach tej konkretnej sprawy, okoliczności
towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. i jego
postępowania po powołaniu, mogłyby wpływać na naruszenie standardu
niezawisłości lub bezstronności oraz na jej wynik, przy uwzględnieniu okoliczności
dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Ponadto T. R. nie przytoczył
żadnych okoliczności uzasadniających żądanie wyłączenia sędziego X. Y. wraz z
dowodami na ich poparcie. Zatem wniosek T. R. nie mógł zostać rozpoznany
merytorycznie, skoro podniesiona w nim argumentacja sprowadzała się jedynie do
zakwestionowania trybu powołania sędziego X. Y., co potwierdził także Sąd
Okręgowy w Warszawie w treści „zaskarżonego” postanowienia, a tym samym
winien zostać odrzucony przez ten sąd na podstawie art. 42a § 8 pr.u.s.p.
W tym miejscu należy przyznać rację sędziemu X. Y., że uzasadnienie
postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie w zakresie podstaw do jego
wyłączenia od rozpoznania sprawy o sygn. akt XII Ko 9/25, na podstawie art. 42a §
11 pr.u.s.p., jest pobieżne, sprzeczne i wewnętrznie nielogiczne. Przede wszystkim
zważyć należy, że sąd orzekając w przedmiotowej sprawie, jako podstawę podjętej
decyzji merytorycznej wskazał art. 42a § 11 pr.u.s.p., nie respektując jednak
wymogów z art. 42a § 3, 7 i 8 pr.u.s.p. Co istotne, w aktualnym stanie prawnym,
wszelkie wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości sędziego sądu
powszechnego, mające charakter systemowy lub indywidualny, mogą zostać
zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej w art. 42a pr.u.s.p.
Przywołane przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wyłączają
zatem możliwość badania w innym trybie przesłanek z art. 42a § 3 pr.u.s.p.,
dotyczących badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i
bezstronności (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn.
akt P 22/19).
Mimo powyższych regulacji i przyjętej podstawy prawnej, Sąd Okręgowy w
Warszawie oparł swoje orzeczenie i jego uzasadnienie na treści uchwały trzech
połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-
4110-1/20, która na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia
2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała obowiązywać. W wyroku Trybunału
II KB 61/25
7
Konstytucyjnego stwierdzono bowiem, że przedmiotowa
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jest niezgodna z:
uchwała
Sądu
a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i
art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej
c) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Dodatkowo Sąd Okręgowy w Warszawie wskazał, wbrew przepisom ustawy, że już
samo powołanie sędziego X. Y. w procedurze z udziałem Krajowej Rady
Sądownictwa nasuwa wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tego
sędziego. Nadto w orzeczeniu tego sądu, jako argument wyłączenia sędziego
podniesiono okoliczność, że sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y.
zdecydował się nie tylko na udział w procedurze nominacyjnej, ale także na
kandydowanie do Krajowej Rady Sądownictwa, mimo wadliwości procedury
powołania sędziów z udziałem tak ukształtowanej Rady. Wobec powyższego
przypomnieć należy, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3.), czyli przez Sejm, jest zgodny z
Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019
r., w sprawie o sygn. K 12/18. Trzeba zatem uznać, iż wszelkie twierdzenia, że
Krajowa Rada Sądownictwa nie jest organem konstytucyjnym, nie znajdują
potwierdzenia w prawie i są nieuzasadnione.
Dla uporządkowania kwestii fundamentalnej, zasługuje na podkreślenie, iż
obowiązujący w polskim prawie przepis art. 190 ust. 1 Konstytucji stanowi, że
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są
ostateczne. Żaden organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz
nierespektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Nadany przez Konstytucję
przymiot ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, lege non distinguente
nec nostrum est distinguere, skutkuje zatem ich niepodważalnością, pod
jakimkolwiek tytułem i przez jakikolwiek organ państwowy. Od strony formalnej nie
ma instrumentów prawnych, służących do tego, by weryfikować i negować
II KB 61/25
8
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w aspekcie ich obowiązywania, czy też
poddawać kontroli poszczególne składy sędziowskie, w których orzeczenia te były
wydawane. Takie analizy pozostają pozbawione podstaw prawnych, i to zarówno
rangi ustawowej, jak i ustrojowej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25
stycznia 2024 r., I KK 107/23; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września
2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2023 r., I
ZO 120/23).
Podstawy do wyłączenia sędziego X. Y. od rozpoznania sprawy o sygn. akt XII Ko
9/25 nie mogły stanowić okoliczności faktyczne, na które wskazał Sąd Okregowy w
Warszawie, w postaci uzyskania przez sędziego delegacji do Sądu Okręgowego w
Warszawie, pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Rejonowego dla Miasta
Stołecznego w Warszawie, członkostwo i pełnione funkcje w Krajowej Radzie
Sądownictwa, czy w końcu przeniesienie do orzekania w sekcji postępowania
przygotowawczego i spraw o wydanie wyroku łącznego z dniem 7 lutego 2025 r.
W tym miejscu podnieść trzeba, że w przypadku uwzględnienia przez sąd
powszechny wniosku strony i wyłączenia sędziego, przewidziano specyficzną
instytucję o charakterze gwarancyjnym dla wyłączonego sędziego w postaci
ponownego rozpoznania wniosku. Zgodnie bowiem z treścią art. 42a § 13 zd. 2
pr.u.s.p. sędzia może w terminie 3 dni złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do
Sądu Najwyższego. Z kolei art. 42a § 13 zd. 3 pr.u.s.p. stanowi, że Sąd Najwyższy
w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego,
w terminie 7 dni utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo
uchyla postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek. Powyższe nie
oznacza jednak, że rozpoznając wniosek wyłączonego sędziego, Sąd Najwyższy
nie powinien brać pod uwagę tego, że wniosek uprawnionego podlegał a limine
odrzuceniu (zob. postanowienie SN z dnia 30 października 2024 r., III CB 61/24).
W zaistniałej sytuacji pierwotny wniosek o wyłączenie sędziego podlegał zatem
ponownej ocenie, także pod kątem dopuszczalności jego merytorycznego
rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2025 r., w
sprawie o sygn. akt IV KB 35/25; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15
II KB 61/25
9
kwietnia 2025 r., II KB 39/24; odmiennie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
19 marca 2025 r., III CB 64/24).
W konsekwencji należało uchylić postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z
dnia 1 kwietnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt XII Ko 21/25, jako oczywiście
niezasadne. Podejmując decyzję następczą, Sąd Najwyższy miał w pierwszym
rzędzie na uwadze, że wniosek T. R. o zbadanie spełnienia przez sędziego
wymogów niezawisłości i bezstronności niewątpliwie nie spełniał wymogów
formalnych określonych w art. 42a § 7 pr.u.s.p. We wniosku nie przywołano bowiem
jakichkolwiek argumentów wskazujących na to, jak w realiach tej konkretnej sprawy,
okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X.
Y. i jego postępowania po powołaniu, mogłyby wpływać na naruszenie standardu
niezawisłości lub bezstronności oraz na jej wynik, przy uwzględnieniu okoliczności
dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Powołane argumenty dotyczyły
w istocie samego procesu nominacyjnego. Dodatkowo złożony wniosek nie spełniał
przesłanki przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami
na ich poparcie. Tym samym wniosek ten podlegał odrzuceniu, na podstawie art.
42a § 8 pr.u.s.p.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w
sentencji postanowienia.
[J.J.]
[r.g.]
Anna Dziergawka
Małgorzata Manowska
Maciej Kowalski Wiesław Kozielewicz
Renata Żywicka
