II KB 36/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 października 2025 r.
SSN Anna Dziergawka
w sprawie z wniosku SSO P.D.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 8 października 2025 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
wniosku sędziego SN M.R. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego
na podstawie art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
(Dz.U. z 2021 r., poz. 1904 t.j. z dnia 21.10.2021 ze zm.) w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a
contrario
p o s t a n o w i ł :
1. wniosek o wyłączenie sędziego SN M.D., sędziego SN J.G.,
sędziego SN E.S., sędziego SN K.W. i sędziego SN T.D. pozostawić
bez rozpoznania;
2. nie uwzględnić wniosku sędziego SN M.R. o jej wyłączenie.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek sędziego SN M.R. o wyłączenie
sędziego SN M.D., sędziego SN J.G., sędziego SN E.S., sędziego SN K.W. i
sędziego SN T.D. od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KB 36/24, a w razie
nieuwzględnienia wniosku – wyłączenie jej od rozpoznania przedmiotowej sprawy.
Sędzia SN M.R. we wniosku podniosła, iż istnieją przesłanki zagrażające
nieważności postępowania w sprawie II KB 36/24, z uwagi na nienależytą obsadę
sądu.
II KB 36/24
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek o wyłączenie sędziego SN M. D., sędziego SN J.G., sędziego SN
E.S., sędziego SN K.W. i sędziego SN T.D. należało pozostawić bez rozpoznania
jako niedopuszczalny z mocy ustawy. Na uwzględnienie nie zasługiwał również
wniosek sędziego SN M.R. o jej wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt II
KB 36/24.
Głównym argumentem na jaki powołała się wnioskodawczyni jest fakt
powołania sędziów Sądu Najwyższego: M.D., J.G., E.S., K.W. i T.D. na urząd
sędziego w trybie przewidzianym w ustawie z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Na wstępie należy podkreślić, że zawarte we wniosku okoliczności nie mogły
zostać rozpoznane w trybie 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
słusznie podkreśla się, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być
wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to
niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze
nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m. in. postanowienie SN z dnia 21
czerwca 2023 r., IV KK 460/19, LEX nr 3598209; postanowienie SN z dnia 31
października 2023 r., V KK 358/23, LEX nr 3621120). Podnoszone zarzuty nie
mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup
powołanych sędziów (zob. postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK
162/22, LEX nr 3600648).
Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 w
związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania
karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie
wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w
skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12
maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i
II KB 36/24
3
914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3
pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z
dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do
podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania
jego niezawisłości i bezstronności. Skoro zatem ustawa o SN w sposób szczególny
reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności
towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (zob. art.
29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1
k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej
procedurze (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21).
Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż
niedopuszczalne jest zastosowanie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści
wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych
w art. 29 § 5 ustawy o SN, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Podstawą
wniosków stanowiły tu bowiem okoliczności dotyczące powołania sędziów, a de
facto kwestie związane z organem o to wnioskującym, a więc Krajową Radą
Sądownictwa, ukształtowaną na drodze nowelizacji z dnia 8 grudnia 2017 r. Takie
procedowanie zmierzałoby do obejścia zawartego w art. 29 § 4 ustawy o SN
bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza możliwości podważenia orzeczenia
wydanego z udziałem sędziego Sądu Najwyższego lub kwestionowania jego
niezawisłości i bezstronności wyłącznie z powodu okoliczności towarzyszących
powołaniu tego sędziego.
W aktualnym stanie prawnym, wszelkie wątpliwości co do bezstronności i
niezawisłości sędziego sądu powszechnego, mające charakter systemowy lub
indywidualny, mogą zostać zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej
w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, która to procedura w sprawie
karnej może zostać zainicjowana wyłącznie przez strony (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw.
z art. 42a § 6 pkt 6 p.u.s.p.). Procedura ta (podobnie jak tryb z art. 29 § 5 ustawy o
II KB 36/24
4
Sądzie Najwyższym) służy sądowej kontroli niezawisłości i bezstronności sędziego,
który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej sprawy i w sposób szczególny
reguluje badanie kwestii niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście
okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz jego postępowania po powołaniu.
Przywołane przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wyłączają
zatem możliwość badania w innym trybie przesłanek z art. 42a § 3 p.u.s.p.,
dotyczących badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i
bezstronności. Trzeba też zauważyć, że procedura ta ma szczególny charakter
gwarancyjny także dla sędziego, albowiem w razie uwzględnienia wniosku strony,
odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza się również sędziemu, którego
wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni złożyć wniosek o ponowne
rozpoznanie do Sądu Najwyższego, który w składzie pięciu sędziów utrzymuje w
mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla postanowienie o
wyłączeniu sędziego i oddala wniosek (art. 42a § 13 p.u.s.p.).
Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego
pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,
wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz
stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art.
87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego
prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz
pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto
pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie –
co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz
art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24).
Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie
stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.
postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba,
że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,
II KB 36/24
5
czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny
w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.
W świetle powyższej argumentacji brak jest również podstaw do
uwzględnienia wniosku sędziego SN M.R. o jej wyłączenie od rozpoznania sprawy
o sygn. akt II KB 36/24, z uwagi na nienależytą obsadę sądu, który należało uznać
za całkowicie nieuzasadniony.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.
[WB]
[a.ł.]
