II KB 3/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Puszkarski
Dnia 6 marca 2026 r.
w sprawie z wniosku sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie X. Y. o ponowne
zbadanie spełnienia przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 6 marca 2026 r.,
wniosku sędziego Sądu Najwyższego Barbary Skoczkowskiej o wyłączenie
sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wiaka od udziału w sprawie o sygn. akt II
KB 3/24
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 4 k.p.k.
postanowił:
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wiaka od
udziału w sprawie o sygn. akt II KB 3/24.
UZASADNIENIE
W uwzględnieniu wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej złożony na
podstawie art. 42a § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.) Sąd
Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt X Ko
48/24, na podstawie art. 42a § 3 i 11 u.s.p. wyłączył sędzię X. Y. od rozpoznania
sprawy o sygn. akt X Ka 80/24. W reakcji na tę decyzję sędzia Sądu Okręgowego w
Warszawie X. Y., powołując się na art. 42a § 13 u.s.p., skierowała do Sądu
Najwyższego pismo określone jako „Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy X Ko
48/24”. W świetle art. 42a § 3 i 13 u.s.p wypada uznać, że chodzi ponowne
II KB 3/24
2
rozpoznanie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędzię X. Y. wymogów
niezawisłości i bezstronności w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn.
akt X Ka 80/24. W Sądzie Najwyższym sprawę zarejestrowano pod sygn. II KB
3/24 i w wyniku losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN Barbara
Skoczkowska (przewodniczący), SSN Romuald Dalewski (sprawozdawca), SSN
Krzysztof Wiak, SSN Paweł Czubik i SSN Marek Siwek.
Przewodnicząca składu złożyła wniosek o wyłączenie sędziów Sądu
Najwyższego Pawła Czubika i Romualda Dalewskiego od udziału (orzekania) w
sprawie o sygn. akt II KB 3/24. Postanowieniem z dnia 27 marca 2024 r. Sąd
Najwyższy wniosek ten uwzględnił, a w wyniku tej decyzji skład orzekający
uzupełniono o dotychczasowych zastępców członków składu – sędziów Sądu
Najwyższego Dariusza Dończyka i Pawła Księżaka oraz wskazano, że funkcje
sprawozdawcy pełni SSN Krzysztof Wiak. Następnie Przewodnicząca składu
orzekającego SSN Barbara Skoczkowska w oparciu o art. 42 § 1 w zw. z art. 41 § 1
k.p.k. złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn. akt II KB 3/24
sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wiaka.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Przedmiotowy wniosek jest dopuszczalny w świetle uchwał podjętych przez
Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów: z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,
w której wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez
właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również
przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie” (pkt 8 uchwały) oraz z dnia
13 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (mającej moc zasady prawnej), w której wyjaśniono,
że pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k., odnosi się zarówno
do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak
również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach
sprawy głównej. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że instytucja wyłączenia
sędziego znajduje zastosowanie także w przypadku rozpoznawania wniosku o
przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (zob. postanowienie z
dnia 22 stycznia 2024 r., I ZO 121/23 i powołane tam orzeczenia).
Gdy chodzi o meritum, to wniosek zasługuje na uwzględnienie. W jego treści
zaznaczono, że w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn. akt X Ka 80/24
II KB 3/24
3
pełnomocnik oskarżycielki prywatnej wskazał, że podstawę jego wystąpienia o
zbadanie spełnienia przez sędzię X. Y. wymogów niezawisłości i bezstronności są
nie tylko okoliczności dotyczące jej postępowania po powołaniu na urząd sędziego
Sądu Okręgowego w Warszawie, ale także okoliczności związane z jej powołaniem
przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (KRS)
ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3). Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie, który wyłączył sędzię X. Y. od
rozpoznania sprawy o sygn. akt X Ka 80/24, nawiązał do okoliczności związanych z
jej powołaniem na wniosek KRS ukształtowanej na mocy wymienionej ustawy oraz
do szeregu okoliczności bezpośrednio wynikających z tego powołania. Następnie
we wniosku akcentowano, że sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, do
pełnienia urzędu również został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. i tym samym, zasiadając w
składzie orzekającym w sprawie II KB 3/24, „zmuszony byłby do zajęcia stanowiska
odnośnie do okoliczności, która także jego bezpośrednio dotyczy, albowiem jest
związana z jego własną procedurą nominacyjną”. Wyrażono przy tym pogląd, że
sędzia Krzysztof Wiak powinien zażądać wyłączenia go od rozpoznania sprawy,
nadto zwrócono uwagę, że nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku doprowadzi
do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua oraz mogłoby realnie
prowadzić do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i
niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nawiązano
również do również do uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/20 oraz do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, wskazując, że w świetle tych judykatów udział
w składzie orzekającym Sądu Najwyższego sędziego Krzysztofa Wiaka będzie
skutkował nienależytą obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Jest widoczne, że wniosek o wyłączenie sędziego Krzysztofa Wiaka od
udziału w sprawie o sygn. akt III KB 3/24 nie odbiega treścią od wcześniej
złożonego przez Przewodniczącą składu orzekającego wniosku o wyłączenie
II KB 3/24
4
sędziów Pawła Czubika i Romualda Dalewskiego, dlatego w ślad za Sądem
Najwyższym, który orzekał odnośnie do tego wniosku, można wskazać, że wniosek
złożony przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej, dotyczący sędzi X. Y., w
istotnej części nawiązuje do okoliczności związanych z jej powołaniem na urząd
sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie, w szczególności akcentuje, że
powołanie to nastąpiło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na
mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Okoliczności te miał również w polu
widzenia Sąd Okręgowy w Warszawie, gdy postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r.
wyłączył sędzię X. Y. od rozpoznania sprawy o sygn. akt X Ka 80/24. W takim razie
trzeba przyjąć, że sędzia Sądu Najwyższego Krzysztof Wiak, który do pełnienia
urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego został powołany również na
wniosek KRS ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., tj. w
procedurze kwestionowanej tak przez stronę, która w trybie art. 42a § 3 u.s.p.
złożyła wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i
bezstronności, jak i przez Sąd, który wniosek ten rozpoznał, nie powinien orzekać w
sprawie, której przedmiotem jest ponowne rozpoznanie wniosku. Zmuszony byłby
bowiem do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności, która i jego bezpośrednio
dotyczy, co skłaniałoby do uznania, że został naruszony zakaz wynikający z reguły
nemo iudex in causa sua i tym samym podałoby w wątpliwość bezstronność
orzekania Sądu Najwyższego. We wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie
sędziego Krzysztofa Wiaka zasadnie też nawiązano do orzecznictwa
uchwałodawczego Sądu Najwyższego, w świetle którego udział w składzie
orzekającym tego Sądu osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw skutkuje nienależytą
obsadą sądu, tj. uchybieniem o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej
określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zapobieżenie wystąpienia tego uchybienia jest
nie mniej istotnym argumentem skłaniającym do uwzględnienia przedmiotowego
wniosku, podobnie jak nawiązanie we wniosku do normy konwencyjnej,
II KB 3/24
5
gwarantującej stronie dostęp do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
