II GZ 424/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt VI SPP/Wa 3/22 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi M. J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1089/09 wydanym w sprawie za skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 877/09 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 stycznia 2007 r., nr BPO-5-3637-RZ9/2006/103-12 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie.

M. J. (dalej zwany "skarżącym" lub "wnioskodawcą"), pismem z 12 czerwca 2022 r., wniósł sprzeciw zatytułowany "zażalenie na postanowienie" od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej zwanego "WSA" lub "Sądem I instancji") z 6 maja 2022 r., odmawiającego wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie sformułował "wniosek ewentualny" o wyłączenie od orzekania Sędziego WSA D. P., Asesora WSA A. J., Asesora WSA P. G., Asesora WSA R. Ż.

Uzasadniając to żądanie, skarżący podniósł, że wymienione osoby nie są sędziami (asesorami), gdyż zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), co w jego ocenie z definicji uniemożliwia uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy, w którym osoby te będą zasiadać, jest prawidłowy i zgodny z prawem.

Poszczególni sędziowie i asesorzy, których dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia o braku podstaw do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z 19 lipca 2022 r., sygn. akt VI SPP/Wa 3/22, WSA wniosek oddalił. W uzasadnieniu podkreślił, że przepisy kształtujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z innych przyczyn niż wskazane w art. 18 lub 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"). Jednocześnie wskazane w tych przepisach podstawy wyłączenia koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego bądź też potencjalnego zagrożenia niezachowania bezstronności danego sędziego (asesora) w konkretnej – "danej sprawie". Wynika to z treści zarówno art. 18, art. 19, jak i art. 20 § 1 ppsa, które wyłączenie sędziego (asesora) wiążą z przyczynami zaistniałymi w danej sprawie, w tym dostrzeżonymi w trakcie konkretnego posiedzenia w oznaczonej sprawie. To zaś oznacza, że wniosek o wyłączenie może odnosić się jedynie do określonych, tj. konkretnie wskazanych osób, które mogłyby orzekać w sprawie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 138/12), co do których bezstronności mogłaby zaistnieć uzasadniona wątpliwość. Chodzi tutaj zatem o daną, konkretną sprawę, w której zgłoszony został wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) i jednocześnie sprawę, w której osoba wskazana w takim wniosku bierze lub będzie brała udział w jej rozpoznaniu.

Odnosząc się natomiast do stanowiska kwestionującego legitymację osób, których dotyczy wniosek, do orzekania z uwagi na ich wyłonienie w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową KRS", WSA stwierdził, że okoliczność ta sama w sobie nie może zostać uznana za uprawdopodobniającą wystąpienie okoliczności uzasadniających ich wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie. Tymczasem instytucja wyłączenia, jak już wyżej zasygnalizowano, wymaga uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) w danej, konkretnej sprawie. Niezbędnym elementem konstrukcyjnym wniosku jest zatem odniesienie przywołanych przez stronę argumentów do sytuacji występującej w konkretnym postępowaniu. W przeciwnym wypadku należy uznać, zdaniem WSA, że skarżący nie przedstawił we wniosku okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 – 19 ppsa.

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości oraz wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania, względnie o wyłączenie wnioskowanych osób od orzekania w sprawie zarzucając brak uprawnień formalnych do orzekania osób wskazanych we wniosku o wyłączenie od orzekania. Jednocześnie stwierdził jednoznacznie, że jego wniosek nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 26 § 2 ustawy o SN.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że słusznie WSA zakwalifikował wniosek M. J. – złożony w toku postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy i sformułowany w zażaleniu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające mu przyznania prawa pomocy, jako "wniosek ewentualny" – w ramach swoich uprawnień orzeczniczych jako wniosek o wyłączenie sędziów przewidziany w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podkreślenia w tym miejscu zatem wymaga, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ppsa), jak i na wniosek strony (art. 19 ppsa) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, co słusznie uznał Sąd I instancji, nie wynika z wniosku aby w przypadku wskazanych w nim sędziów (asesorów) zachodziła którakolwiek z okoliczności uzasadniająca ich wyłączenie w rozpoznawanej sprawie.

Przepis art. 19 ppsa wskazuje, że niezależnie od wymienionych w art. 18 ppsa przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie.

Trafnie podkreślił Sąd I instancji, że przepisy ppsa nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z żadnych innych przyczyn, niż wskazane w art. 18 lub 19 ppsa, a które koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego bądź też potencjalnego zagrożenia, niezachowania bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie "danej sprawie". To zaś oznacza, że wniosek o wyłączenie może odnosić się jedynie do określonych, tj. konkretnie wskazanych osób, które mogłyby orzekać w sprawie i do których bezstronności mogłyby zaistnieć uzasadnione wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie taka wątpliwość nie dość, że nie została w ogóle podniesiona we wniosku ("ewentualnym"), to skarżący nie powołuje się na nią również w zażaleniu. Odnośnie do osób, których wyłączenia żąda nie wskazuje żadnych przesłanek powodujących ich wyłączenie z mocy ustawy (art. 18 ppsa) ze względu na związki personalne ze skarżącym lub też związki z przedmiotem postępowania, ani też żadnych przesłanek opartych na innych okolicznościach, które również mogłyby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 ppsa). W każdym bowiem przypadku, o czym wcześniej wspomniano, związki ze sprawą (podmiotowe czy przedmiotowe – przez wcześniejszy udział w jej rozpoznawaniu), muszą być tego rodzaju, że mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Oczywiste jest, że na okoliczności wywołujące wątpliwości co do bezstronności – jeśli wniosek składa strona postępowania – musi powołać się ta właśnie strona. Jak wcześniej nadmieniono skarżący nie uczynił jednak tego ani we wniosku, ani w zażaleniu. Co więcej zażalenie wydaje się opracowane nie na potrzeby tej sprawy, albowiem w uzasadnieniu zażalenia (str. 121 akt) powołano się na postępowanie – przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Śródmieścia pod sygn. akt VI C 1325/21, które jak wskazał skarżący, toczy się "pomiędzy stroną a panem A. S. (wskazanym we wniosku strony)", podczas gdy żadna z objętych wnioskiem o wyłączenie osób nie nazywa się A. S. Skoro okoliczności uzasadniające ewentualne wątpliwości co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów (asesorów) nie zostały nawet zasygnalizowane, a związek z niniejszą sprawą żadnej z tych osób nie wynika ani z twierdzeń skarżącego, ani nie można go wywieść z akt sprawy (na żadnym etapie postępowania nie brali udziału w sprawie wskazani asesorowie i sędzia), nie jest też znany Sądowi z urzędu, to brak jest podstaw do podważenia stanowiska Sądu I instancji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku uprawnień formalnych sędziego (asesorów) wskazanych we wniosku z uwagi na powołanie ich przez tzw. "nowy KRS" należy zauważyć, że po wydaniu przez WSA zaskarżonego postanowienia, wszedł w życie przepis art. 5a pusa (wprowadzony ustawą z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 5a § 1 pusa dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy, przy czym wniosek taki może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną (art. 5a § 2 pusa).

Jednocześnie w myśl art. 5a § 5 pusa wniosek w tym przedmiocie powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1 oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.

Reasumując – w rozpoznawanej przez WSA sprawie skarżący we wniosku o wyłączenie, co zasadnie stwierdził Sąd I instancji, nie podał jakiejkolwiek przesłanki, która mogłaby być zweryfikowana obiektywnie i która uzasadniałaby zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego od orzekania w tej właśnie sprawie. Tym samym, słusznie Sąd I instancji odmówił wyłączenia sędziego (asesorów) wskazanych we wniosku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.